Джованни Пьерлуиджи Палестрина

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Джованни Пьерлуиджи да Палестрина
Giovanni Pierluigi da Palestrina
Giovanni Pierluigi da Palestrina.jpg
Портрет Палестрины
Төп мәғлүмәт
Тыуған

17 декабрь 1525({{padleft:1525|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})

Тыуған урыны

Палестрина, Италия

Үлгән

2 февраль 1594({{padleft:1594|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:2|2|0}}) (68 йәш)

Үлгән урыны

Рим

Һөнәрҙәре

композитор

Жанрҙар

месса, мотет, сиркәү музыкаһы

Commons-logo.svg Аудио, фото, видео Викимилектә

Джованни Пьерлуиджи да Палестрина (итал. Giovanni Pierluigi da Palestrina; 17 декабрь 1525 йәки 1526 — 2 февраль 1594, Рим) — итальян композиторы, Ренессанс дәүеренең иң ҙур полифонисы. Рим музыкаһы мәктәбенең күренекле вәкиле.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Палестринаның тыуыу датаһы һәм тыуған урыны аныҡ билдәле түгел. Гроувтың музыка һүҙлегенә ярашлы (2001), Палестринаның 1525 йылдың 3 феврале һәм 1526 йылдың 2 феврале араһында, (Рим ҡалаһы янындағы) Палестрина ҡаласығында[1] тыуыуы ихтимал. Һаҡланып ҡалған хаттарҙа ул Джованни Петралойзио тип ҡул ҡуйһа ла[2] уның исеме ҡала атамаһынан килеп сыҡҡан тип иҫәпләнә[3]. Бала саҡтан Палестрина сиркәүҙең малайҙар хорында йырлай. Башта тыуған ҡалаһындағы хорҙа, ә 1537—40 йылдарҙа Рим ҡалаһының Санта-Мария-Маджоре сиркәүендә йырлай[4]. 1544-49 йылдарҙа Палестрина ҡалаһындағы Изге Агапита сиркәүендә органсы һәм капельмейстер булып хеҙмәт итә[3][4]. Шунда уҡ 1547 йылда Палестрина Лукреция Гориға өйләнә.

Үҙенең беренсе оло таянысы итеп Палестрина Юлий III папаһы йөҙөндә таба, һәм 1551 йылдан уның карьераһы Рим менән бәйле була. Папа Юлий Өсөнсөгә Палестрина дүрт тауышлы мессаларҙың 1554 йыйынтығын, үҙенең беренсе баҫтырып сығарылған әҫәрен бағышлай[5]. 1551 йылдың сентябрендә ул Изге Петр соборындағы Юлий капеллаһына йыр уҡытыусыһы һәм малайҙар хоры еткәсеһе вазифаһына саҡырыла[2][5]. 1555 йылдың ғинуар айында Палестрина иң абруйлы Сикстин капелланың йырсыһы була, шул уҡ ваҡытта ул ғәҙәти булған ҡәтғи имтихандан азат ителә, ҡатыны һәм балалары булыуына ла иғтибар итмәйҙәр[6].

1555 йылда Юлий III алмаштырған папа Марцелл II кардинал булған сағында уҡ Палестринаға булышлыҡ итә ине. Марцелл II Ватиканды айҙан әҙерәк етәкләһә лә, уның исеме менән Палестринаның иң билдәле әҫәре — «Месса папы Марчелло» тип аталған әҫәре бәйле була[2]. Марцелл II алмашҡа килеүсе, үҙенең консерватизмы менән билдәле булған папа Павел IV, Сикстин капеллаһы йырсыларынан целибатҡа буйһоноуҙы талап итә, һәм 1555 йылдың сентябрендә Палестрина урынын юғалта, уға күп булмаған пенсия тәғәйенләйҙәр[7]. 1555 йылдың октябрендә инде Палестрина Лютеран базиликаһының епископ сиркәүендә капельмейстер булып тәғәйенләнә һәи ошо вазифала 1560 йылға тиклем ҡала. 1561-65 йылдарҙа Палестрина Санта-Мария-Маджоре сиркәүе эргәһендәге йырсылар мәктәбе етәксеһе була, 1567-71 йылдарҙа Тиволиҙа кардинал Ипполит д’Эстеның йорт капеллаһын етәкләй. 1571 йылда папа Пий V янында, үҙенең коллегаһы һәм синыфташы Джованни Анимуччиҙың вафатынан һуң, Палестрина Сикстин капеллаһының капельмейстеры булып китә һәм был вазифаны 1586 йылға тиклем биләй; шунан һуң үҙенең вафатына тиклем Сикстин капеллаһында композитор бурыстарын башҡара һәм бер үк ваҡытта капеллаларҙың капельмейстер урынын биләй.

1572 һәм 1575 йылдарҙа Римдә башланып киткән эпидемиялар уның улдары Родольфо һәм Анджелоны гәм ҡустыһы Силланы алып китә. 1578 йылда Палестрина үҙе ҡаты ауырый һәм герцог Гульельмо Гонзаганан мессаға булған отошло заказды ҡалдырып торорға мәжбүр була. 1580 йылда ҡатыны Лукреция вафат була. Ҡайғығы батҡан композитор дини исем алырға ҡарар итә, әммә үҙен дингә бағышлауҙан алдынан ғына хәлле тол ҡатын Вирджиния Дормоли менән таныша һәм 1581 йылда ҡабаттан өйләнә. Ғүмеренең һуңғы йылдарында Палестрина музыка өлкәһендәге эшмәкәрлеген Рим тирә-яғында күсемһеҙ милекте һатыу менән шөғөлләнгән ҡатынынң бизнесына инвестициялар менән уңышлы берләштереп алып бара[8].

1594 йылдың 2 февралендә Палестрина үҙенең йортонда вафат була һәм шул уҡ көндә Изге Петр соборындағы Яңы капеллала хөрмәтләп ерләнә. Ҡәбер ташында композиторҙың тасуирламаһында бөтә донъяла таралыу алған «музыка кенәзе» тигән һүҙҙәр яҙылған. 1615 йылда соборҙы реконструкциялау ваҡытында Cappella Nova һүтелә, һәм Палестрина саркофагы (шулай уҡ беренсе ҡатыны Лукреция, ике улы һәм башҡа туғандарының ерләнгән урыны) юғалан[9].

Композиторҙың тере сағындағы данын күп факттар дәлилләй. 1565 йылда уҡ Ватикан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн уны папа Пий IV (папа композиторы)modulator pontificus тигән хөрмәтле исем менән бүләкләй, ә композиторҙың ғүмере аҙағында, 1592 йылда Палестрина хөрмәтенә маҡтау һүҙҙәре менән «Sacra omnium solemnitatum psalmodia vespertina» мотеттар йыйынтығы баҫылып сыға. Йыйынтыҡтың авторҙары араһында Дж. Азола, И. Баккузи, Дж. Кроче, Дж. Дж. Гастольди, П. Понтио, К. Порта, Л. Леони була[10]. Палестрина вафат булғандан һуң, 1613 йылда, Пьетро Чероне уның музыкаһын уға замандаш булған композиторҙарҙың музыкаһынан өҫтөн ҡуя.

Ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Палестрина тик вокал күп тауышлы музыка тиерлек яҙа[11]; күберәк мессалар (һәм башҡа сиркәү полифония жанрҙарының), мотеттар һәм «дини» мадригалдар (madrigali spirituali) авторы булараҡ билдәле.

Уның киң мираҫында 105-кә яҡын месса, «Гимны для всего церковного года» (Рим, 1589; католик гимндарҙың бөтәһе 72 эшкәртеүе, «бөтә сиркәү йылының офферториялары» (Рим, 1593; күләме һәм идеяһы буйынса уникаль цикл, 68 офферторийҙан тора, 140-ҡа яҡын мадригал һәм 300-ҙән ашыу мотет бар. Сиркәү полифонияһының башҡа жанрҙарынан (ысынында, шул уҡ мотеттар), 40-тан ашыу магнификат, 11 литаний бар.

Палестринаның (донъяуи) мадригалдарға мөнәсәбәте серле ҡала: 1584 йылғы «Canticum canticorum» мотеттар йыйынтығы инешендә ул музыкаға донъяуи текстарҙы һалыуға ҡаршы сыҡһа ла, ике йылдан һуң уның донъяуи мадригалдарының икенсе томы сыға (беренсе томы 1555 йылда донъя күрә). Палестринаның дини мадригалдары (башлыса биш тауышҡа) ике йыйынтыҡ төрөндә баҫылып сыға[12] («книг»). Иң билдәле мадригалдары иҫәбенә биш тауышлылары «Io son ferito» (1561) һәм «Vestiva i colli» (1566) инә. Икенсеһенең популярлығы тураһында күп һанлы эшкәртеүҙәр һәм XVI — XVII быуаттарҙағы лютня, клавир һәм башҡа ҡоралдар өсөн вариациялар ҡарай.

1560 йылда Палестрина Пасха алдынан һуңғы аҙнаға тап килгән ипроперийҙары, антифондары һәм респонсориялары менән бөтә иғтибарҙы үҙенә йәлеп итә. Уларҙың ябай, матур музыкаһы ҙур йоғонто яһай һәм сиркәү музыкаһында үҙгәрештәр индереүҙе кәрәк тип иҫәпләгән Тридент соборы Палестринаға һынау өсөн месса яҙырға мөрәжәғәт итә, ул сиркәү ғибәҙәтендә күп тауышлы музыканың мөмкинлеген раҫлар ине. Палестрина һәр береһе алты тауышҡа булған өс месса яҙа. Өсөһө лә иҫ киткес сифатҡа эйә була, әммә иң попруляр месса булып папа Марцелл II иҫтәлегенә яҙылған месса тора, ул шулай уҡ «Мессы папы Марцелла» исеме менән билдәле була (башҡа исеме — «Месса папы Марчелло», 1562 й. тирәһе).

Палестринаның мессалары ваҡыт үтеү менән уның композиция стиленең үҙгәреүен күрһәтә. Уның Sine nomine мессаһы менән интересовался Иоганн Себастьян Бах ҡыҙыҡһына, ул уны өйрәнә һәм үҙенең месса си минорын яҙғанда башҡара[13]. Палестринаның күп мессалары 1554—1601 йылдар дауамында ун өс томда баҫылып сыға, һуңғы ете томы уның вафатынан һуң баҫылып сыға[12][14].

Палестринаның полифоник музыкаһының айырым һыҙаты авторҙың аңлайышлылыҡҡа, тәбиғилеккә һәм тасуирлыҡҡа өлгәшә һәм шул уҡ ваҡытта ысын ғибәҙәт кәйефен булдыра. Палестрина тексҡа ҙур иғтибар бирә, уның дөрөҫ йырланышы тураһында хәстәр итә.

Үҙенең ижадында Палестрина үҙе эшләгән билдәле ҡағиҙәләргә буйһона. Уларҙы түбәндәгесә әйтеп бирәргә мөмкин:

  • музыка ағымы хәрәкәтһеҙ, йәки әҙ хәрәкәтле түгел, хәрәкәтсел булырға тейеш;
  • көйҙә ноталар араһында күп киҫкен күсештәр булырға тейеш түгел;
  • әгәр һикерештәр булһа, улар әһәмиәтһеҙ булырға тейеш һәм кире йүнәлештә тиҙ генә баҫҡыслы хәрәкәт менән компенсацияланырға тейеш;
  • диссонанстар ҡыҫҡа һәм көсһөҙ ноталар менән сикләнергә тейеш; уларҙың көслө өлөштәрҙә килеп сығыуы тиҙ генә консонансҡа әйләнергә тейеш[15].

Тик һуңғы ваҡытта, элек билдәле булмаған йәки онотолған Яңырыу осоро музыка әҫәрҙәренең табылыуы һәм баҫылып сығыуы менән Палестринаның ижадын тарихи контекста тейешле баһалау мөмкин була. Ул музыкала һуңғы Ренессанстың үҙенсәлекле һәм лайыҡлы вәкиле булһа ла, башҡа эшмәкәрҙәр (миҫалға, Орландо ди Лассо йәки Уильям Бёрд), тикшеренеүселәр фекеренсә, үҙҙәренең ижадында күп яҡлыраҡ була. Хәйер, XX быуат һәм XXI быуат ғалимдары үҙҙәренең эштәрендә Палестринаның замандаштары шулай уҡ музыканы ижад итеүҙә үҙ шәхси манераға эйә булыуын һыҙыҡ өҫтөнә алһалар ҙа, уның тураһында талантлы композитор кеүек фекерҙе хуплай.

Палестрина стилендә музыканы Рим мәктәбе композиторҙары, Палестринаның уҡыусылары Джованни Нанино, Руджеро Джованелли, Арканджело Кривелли, Теофило Гаргари, Франческо Сориано һәм Грегорио Аллегри яҙыуын дауам итә. Палестринаның уҡыусылары булып шулай уҡ Сальваторе Сакко, һәм Латеранда San Giovanni сиркәүе янында капельмейстер булған Джованни Драгони тора[16].

Палестрина әҫәрҙәренең ике тулы баҫмаһы бар: Франц Ксавьер Хаберль редакцияһы аҫтында 33-томлыҡ баҫма һәм Роберто Казимири редакцияһы аҫтындағы егерменсе быуаттың икенсе яртыһындағы 34-томлыҡ баҫма.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Иванов-Борецкий М. В. Палестрина. — Москва, 1909.
  • Копылова Е. Б. Из истории русской палестринианы. — М., 1999
  • Русская книга о Палестрине. Составитель Т. Н. Дубравская. — Москва, 2002.

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тышҡы һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]



  1. Palestrina // The New Grove Dictionary of Music and Musicians. L.; N.Y., 2001.
  2. 2,0 2,1 2,2 Өҙөмтә хатаһы: <ref> билдәһе дөрөҫ түгел; pil төшөрмәләре өсөн текст юҡ
  3. 3,0 3,1 Өҙөмтә хатаһы: <ref> билдәһе дөрөҫ түгел; Bocharov_2005 төшөрмәләре өсөн текст юҡ
  4. 4,0 4,1 Өҙөмтә хатаһы: <ref> билдәһе дөрөҫ түгел; encycl төшөрмәләре өсөн текст юҡ
  5. 5,0 5,1 Өҙөмтә хатаһы: <ref> билдәһе дөрөҫ түгел; Riman төшөрмәләре өсөн текст юҡ
  6. Marvin C. Giovanni Pierluigi da Palestrina: a research guide. New York: Routledge, 2002, p. 2.
  7. Marcellus was succeeded by the intransigent Giampietro Carafa, Paul IV, whose rigorous enforcement of the chapel’s rule on celibacy brought about the dismissal of Palestrina and two other married singers in September 1555, though they were given modest pensions. In: Lockwood L., O’Regan N., Owens J.A. Palestrina // The New Grove Dictionary of Music and Musicians. Vol. 18. N.Y.; L., 2001.
  8. Lockwood L., O’Regan N., Owens J.A., op. cit.
  9. Pehl A. Rom: Eine musikalische Entdeckungsreise. Darmstadt: Lambert Schneider, 2014, S.9-10.
  10. Библиографическое описание, текст хвалебного предисловия и содержание сборника
  11. В области инструментальной музыки Палестрине приписывают 8 ричеркаров; впрочем, их авторская атрибуция спорна.
  12. 12,0 12,1 Өҙөмтә хатаһы: <ref> билдәһе дөрөҫ түгел; roche төшөрмәләре өсөн текст юҡ
  13. Өҙөмтә хатаһы: <ref> билдәһе дөрөҫ түгел; Wolff төшөрмәләре өсөн текст юҡ
  14. Өҙөмтә хатаһы: <ref> билдәһе дөрөҫ түгел; Garrat төшөрмәләре өсөн текст юҡ
  15. Johann Joseph Fux, The Study of Counterpoint (Gradus ad Parnassum). Tr. Alfred Mann. W.W. Norton & Co., New York, 1965. ISBN 0-393-00277-2
  16. Өҙөмтә хатаһы: <ref> билдәһе дөрөҫ түгел; Pyne төшөрмәләре өсөн текст юҡ