Маян (күл)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Маян
Дәүләт Flag of Russia.svg Рәсәй

Маянрус. Мая́н - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районындағы күл.

Этимологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Күл исеме ҡәрҙәш монгол һәм бурят телдәрендәге "баян" — «бай үҙән» топонимы менән тап килә. Был монгол теленең башҡорт теленә йоғонтоһо менән аңлатыла. Маян-Һылыу йәки Баян-Һылыу — башҡорт һәм ҡаҙаҡ халыҡтарының шул исемдәге эпосынан персонаж да бар, тип яҙа Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә ғалим һәм яҙыусы Шәкүров Рәшит Закир улы хеҙмәттәренә таянып[1].[2]

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Маян күле Ҡоншаҡ районының төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан, Свердловск өлкәһе менән сиктәш. Силәбе — Каменск-Уральский йүнәлешендә тимер юлға 1 км алыҫлыҡта көнсығыштараҡ.

Иң яҡын тораҡ пункттар:Мурино, Серкино һәм Разъезд № 2 [3].Күлдән көньяҡтараҡ Ҡораҡлы-Маян күле урынлашҡан, ул 1743 йылдағы Иҫәт провинцияһы ландкартаһында Маян менән бергә бер күл тип билдәләнгән. Һуңғараҡ һыу ятҡылығы һайыҡҡан һәм ике күл барлыҡҡа килгән[4]. Шулай уҡ улар янында ике бәләкәй күл - Ишбулды һәм Искәндәр - бар.

Тасуирламаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һыу көҙгөһө майҙаны 15,1 км2; тәрәнлек түгел: макс. 2,5 м, уртаса — 2 м; һыу массаһы күләме 3,2 млн м3. Һыуйыйғыс майҙаны 137 км2 .

Ул палеоген һәм неоген йәштәге муртыҡ ултырма тоҡомдарҙан тора, һаҙлыҡлы, урман-дала үҫемлектәре менән ҡаплаған.

Һелтеле ҡара, шулай уҡ аҡһыл-һоро урман тупраҡлы. Күл Көнбайыш Себер уйһыулығына инә, шуға күрә ярҙары түбән, һаҙлыҡлы, төбө ләмле.

Күл һыуы тоҙ тәме итә (минераллашыуы 2300 мг/л), химик составы — хлоридлы- натрийлы. Ҡатылығы 13,5 мг-экв/л.13,5. Һыуҙа төрлө микроэлементтар ҙа бар.

Күл һыуы аҡмай, башлыса яуым-төшөмдән туйына.

Кислород режимы тотороҡһоҙ, шуға күрә ихтиофауна составында сыҙамлы балыҡтар - сабаҡ менән табан балыҡтар өҫтөнлөк итә [5].

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Шувалов Н. И. Маян// От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7
  2. От Парижа до Берлина по карте Челябинской области.Касарги (Косарги, Кусарги) [1]
  3. Обзорно-географический Атлас России — Картография, АСТ, Астрель, 2010. — Б. 60—61.
  4. Шувалов Н. И. Куракли-Маян // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7
  5. Озеро Маян [2]

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Обзорно-географический Атлас России. — Картография, АСТ, Астрель, 2010. — С. 60—61.
  • Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 11. Средний Урал и Приуралье. Вып. 2. Тобол / под ред. В. В. Николаенко. — Л.: Гидрометеоиздат, 1965. — 240 с.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • МАЯН (КУНАШАКСКИЙ РАЙОН)[3]
  • Озеро Маян[4]
  • Шувалов Н. И. Куракли-Мая́н // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7.