Николай Өлзей-оол

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Николай Өлзей-оол
Заты ир-ат
Тыуған көнө 20 февраль 1916({{padleft:1916|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:20|2|0}})
Тыуған урыны Урянхайский край[d], Хемчикский Даа-хошун[d],Бай-Тал[d]
Вафат булған көнө 1994

Николай Өскеевич Өлзей-оол (Ользей-оол; тыв. Николай Өскеевич Өлзей-оол; 1916 йыл, 20 февраль (7 февраль)[1]1994[2]) — совет һәм рәсәй тыва театр һәм кино актеры. РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1975)[3], Тыва АССР-ның халыҡ артисы(1964).

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Николай Өлзей-оол Рәсәйҙә ,1916 йылдың 7 февралендә [1] Тываның Бай-Тайга кожууны Бай-Тал ауылында мал ҡараусы арат ғаиләһендә тыуған[4][5]. Ҡыҙыл ҡалаһында мәктәп тамамлаған, алтын приискыларында эшләгән. Ревсмол активисы булған, 1930-сы йылдар башында Бай-Тал арбан советы рәйесе булған (арбан - Тыва һәм Монголияның тарихи административ-берәмеге, ун хужалыҡты берләштерә). 1935 йылда Советтар Союзы коммунистик партияһы сафына кергән. 1936 йылда, Ҡыҙылда В. Кок-оол исемендәге милли музыка-драма театры асылыу менән үк, Өлзей-оол уның труппаһына инә. 1945 йылда урындағы театр студияһын тамамлай.

Сәхнә ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Үҙен драма актеры булараҡ яҡшы яҡтан күрһәтә. Уның театр ролдәре күп төрлө һәм араларында ил, донъя классикаһы әҫәрҙәре буйынса ла ҡуйылғандары була (мәҫәлән, Железнов («Васса Железнова», Миллер («Мәкер һәм мөхәббәт»))[1].

Тыва халыҡ йырҙарын оҫта башҡарған[1]. Уның йырҙарынан «Ореховая тайга» иң ныҡ популяр була, уны йыш ҡына радио аша тапшыралар. Милли музыка ҡоралдарында (бызанчи, игил, хомус) уйнай[4].

Ете фильмда төшкән. Киноэкранда 1959 йылда режиссер Андрей Аполлон төшөргән «Зәңгәр йылға кешеләре» фильмында дебют яһай, ул унда төп ролдәрҙең береһе - Кауай-оол ҡарт ролен башҡара. Был Тыва актёрлары төшөрөлгән беренсе фильм була. Өлзей-Оол ҡатнашлығында кинотаҫмаларҙан иң ҙур уңыш ҡаҙанғаны «Одесса киностудияһы» төшөргән «Что там, за поворотом?» фильмы була, ул 1980 йылда прокатҡа сыҡҡан. Был картина Тыва һуғышсылары иҫтәлегенә һәм быуындар элемтәһенә арналған[5].

Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Улы — Сергей Өлзей-оол музыкант булып китә, «АЯЛГА» төркемендә йырлай, һуңынан В. М. Хәлилов исемендәге Тыва дәүләт филармонияһы менән етәкселек итә[4].

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Николай Өлзей-оол исеме Бай-Тайга кожууны Тээли ауылы мәҙәниәт йортона бирелгән[5].
  • Николай Өлзей-оол «XX быуат Тываһының күренекле кешеләре» китабына индерелгән .
  • Николай Өлзей-Холдың 100 йыллығына уның хөрмәтенә Тывала кино аҙнаһы үткәрелә.

Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1975)[3]
  • Тыва АССР-ның халыҡ артисы (1964)[1]
  • «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңеүгә утыҙ йыл» юбилей миҙалы [5]
  • «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә ҡырҡ йыл» юбилей миҙалы

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Ользей-Оол Николай Оскеевич // Театральная энциклопедия. Том 6/Глав. ред. П. А. Марков — М.: Советская энциклопедия, 1967.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Ользей-Оол Николай Оскеевич // Театральная энциклопедия. Том 6/Глав. ред. П. А. Марков — М.: Советская энциклопедия, 1967.
  2. Николай Өлзей-Оол // Вокруг ТВ
  3. 3,0 3,1 Указ Президиума Верховного Совета РСФСР от 26 июня 1975
  4. 4,0 4,1 4,2 Варвара Межова К 100-летию Николая Өлзей-оола (из архива "Тувинской правды") Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «tuvaonline» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «tuvaonline» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Памяти актера Николая Өлзей-оола в Туве посвятят Неделю кино // Правительство Республики Тыва Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «gov.tuva» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «gov.tuva» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «gov.tuva» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән