Оло Суҡы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Оло Суҡы
Рәсем
Дәүләт Flag of Russia.svg Рәсәй[1]
Flag of Russia.svg Рәсәй империяһы
Flag of the Soviet Union.svg СССР
Административ-территориаль берәмек Силәбе өлкәһе
Диңгеҙ кимәленән бейеклек 1050 метр
Commons-logo.svg Оло Суҡы Викимилектә

Оло Суҡы[2] (һирәкләп — Оло Суҡаҡ, Оло Һуҡа, Оло Һыуыҡ) — - Урал тауҙары системаһы тау һырты, Силәбе өлкәһендә урынлашҡан.

Тасуирламаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Схема милли паркы «Зюраткуль»

Һырт өлөшләтә «Йөрәккүл» милли паркы сигендә урынлашҡан, уларҙың аралығында Кесе Һатҡы һәм Йүрүҙән йылғалары аға. Көнбайыш бейек тау зонаһының үҙәк, һырт-арҡа өлөштәре тип аталған төбәккә ҡарай.

Көньяҡ Уралдың бик күп тауҙары кеүек, Оло Суҡы һырты көньяҡ-көнбайыштан төньяҡ-көнсығышҡа тиклем һуҙыла. Көньяҡ-көнсығышта Оло Суҡыға ике тау — Оло һәм Кесе Уван килеп терәлә. Көньяғында һырт Йүрүҙән йылғаһы үҙәне менән сиктәш, уның артынса Егәлге һырты китә . Оло Суҡының көнсығыш тармағының төньяҡ-көнсығыш дауамы булып Москаль һырты, артабан — Йөрәккүл һәм Магнит һырттары һуҙылып китә. Был 50 км һырттар сылбыры тектоник яҡтан бер антиклинорий тәшкил итә.

Оло Суҡының бейеклеге барлыҡ дауамында 1 000 метрҙан ашыу. Һырт ҡаяларының, үркәстәренең , һикәлтәләренең һәм таш һибелмәләренең күп булыуы менән айырылып тора. Шулай ҙа төньяҡта хәл икенсе — унда киң яйла (яҫы тау) урынлашҡан[3].

Этимологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

П. С. Паллас XVIII быуатта һырт исеменең ике вариантын теркәп алған (Большая и Малая Сука): Суҡа һәм Суҡатау. Атамаларҙың килеп сығышының өс версияһы бар:

  • «Һуҡа» тигәндән килеп сыҡҡан тигән фараз. Ысынлап, алыҫтан һуҡа менән оҡшашлыҡ күҙәтелә. Әммә төркисәгә һүҙ урыҫ теленәналынған тип һанала, тимәк, атама сағыштырмаса яҡын арала килеп сыҡҡан була, ә был бик шикле.
  • Башҡортса суҡы (йәки суҡаҡ) — «нимәнеңдер ослайып сығып торған урыны»[4][5]. Мәгәр тау ике һыртлы, шуға күрә ул да шикле һанала.
  • Ысынбарлыҡҡа иң яҡыны, бәлки, башҡортса "Һыуыҡ " (суук) тигәндән килеп сыҡҡан, тигән фараздыр .

Билдәле урал топонимисы К. Матвеев , Төлөк ауылы урыҫтары һыртты «Сука» (йәғни кәнтәй) тип атай, тип билдәләй, йәнәһе унда менеп йөрөү бик уңайһыҙ[3].

Оло Суҡы һәм Оло Сибирка ҡасабаһы (Москаль һыртынан күренеш)

Иҫкәрмә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. GEOnet Names Server — 2018.
  2. Топокарты ГГЦ
  3. 3,0 3,1 Хребет Большая Сука. // yuzhnyj-ural.ru. Тәүге сығанаҡтан архивланған 8 сентябрь 2012. 8 ғинуар 2012 тикшерелгән.
  4. Башҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. — Мәскәү, 1993. — 2-се том, 240-сы бит
  5. Шувалов Н. И. От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160с.. Тәүге сығанаҡтан архивланған 5 август 2013. 26 август 2013 тикшерелгән.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Урал// Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 27-се т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.