Порвоо

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Порвоо
фин. Porvoo
швед. Borgå
Герб
Porvoo.vaakuna.svg
Рәсем
Рәсми тел Фин теле[1] һәм швед теле[1]
Дәүләт Flag of Finland.svg Финляндия
Административ үҙәге Eastern Uusimaa[d]
Административ-территориаль берәмек Уусимаа[d], Южная Финляндия[d] һәм Уусимаа[d]
Закондар сығарыу органы Porvoo City Council[d]
Халыҡ һаны 49 928 кеше (31 декабрь 2015)[2][3]
Сәғәт бүлкәте UTC+02:00[d] һәм UTC+03:00[d]
Туғандаш ҡала Лунд[d], Камень-Поморски[d], коммуна Тюресё[d], Динкельсбюль[d] һәм Дальвик[d]
Рәсми сайт porvoo.fi
Категория с картами на Викискладе Maps of Porvoo
Commons-logo.svg Порвоо Викимилектә

Порвоо (фин. Porvoo [ˈporʋoː]), Борго (швед. Borgå [ˈbɔrˌgoː]) — Финляндияла коммуна һәм ҙур булмаған ҡала, Хельсинкинан көнсығышҡа табан 50 км алыҫлыҡта урынлашҡан[4]. Финляндияның Турку ҡалаһынан һуң иң боронғо ҡала.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡала үҙенең исемен ҡала аша аҡҡан Порвоонйоки йылғаһы эргәһендәге швед тупраҡ ҡәлғәһе исеменән ала. Порвоо исеме- был швед атамаһының (Borgå) һәм уның borg «һарай» , -å «йылға» өлөштәренең фин версияһы.

XIV быуат йылъяҙмаларында тәүге тапҡыр телгә алына. 1809 йылға тиклем Швед короллеге составына инә.

Рәсәйҙең 1808—1809 йылдарҙағы рус-швед һуғышында еңеүенән һуң ҡала Рәсәй император йорто менән шәхси уния менән бәйле Бөйөк Финляндия кенәзлеге составына инә[5]. 1809 йылдың 10(22) мартында — 7(19) июлендә рәсәй императоры Александр I Финляндияла Борго сеймы йыйып, фин халҡының киң автономияһын раҫлағандан һуң ҡала Рәсәйҙә һәм донъяла киң билдәлелек ала. Был сейм, быға тиклем швед тажына буйһонған бөйөк кенәзлекте фин милли дәүләте тип таный. Швед элитаһы артабан да Финляндияла, шул иҫәптән Порвоола ла үҙенең хоҡуҡутарын һәм йоғонтоһон һаҡлап ҡала.

1917 йылда Октябрь революцияһынан һуң — бойондороҡһоҙ Финляндия составында.

Порвоо ҡалаһы Рәсәйҙең Салауат[6][7] һәм Сорғот ҡалалары менән туғандаш.

Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халҡы 48 794 кеше (2011 йылдың 31 мартына). Фин шведтары әлегә тиклем ҡала халҡының яҡынса өстән бер өлөшөн тәшкил итә, 16 102 кеше (33 %), финдар — 31 228 кеше (64 %) (2011 йылғы баһа). Рәсми ике телле ҡала.

Ҡыҙыҡлы факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Порвоо ҡалаһында Леонид Гайдайҙың «За спичками» фильмы төшөрөлә, фильмда ҡала Йоки тип атала[8], уның реаль прототибы булып көнсығыш карелия ҡалаһы Йоэнсуу тора.

Ҡалала фин милләтсеһе, Финляндияның рус генерал-губернаторы Бобриковты үлтергән Шауман Эйгендың ҡәбере урынлашҡан.

1809 йылда нәҡ Порвоола Александр I Борго сеймы асҡан, унда Финляндияның дәүләт ҡоролошо тураһында манифесы уҡып ишеттерелә[9] .

Билдәле кешеләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Карл Юхан Адлеркрейц (1757—1815) — граф, швед генералы
  • Эльза Бунге (1734—1819) — швед яҙыусыһы, ботаник
  • Чель Карлстрём (род. 1976) — велосипедта ярышыусы (шоссе ярыштары)
  • Владимир Романов (1917—1992) — бөйөк кенәз Кирилл Владмировичтың берҙән-бер улы, Порвоола тыуған
  • Йохан Людвиг Рунеберг (1804—1877) — фин шағиры, Финляндия гимны һүҙҙәре авторы
  • Альберт Эдельфельт (1854—1905) — фин рәссамы, график.
  • Георг Магнус Спренгтпортен (1740—1819) — граф, хәрби начальник, сәйәси эшмәкәр, беренсе генерал — Бөйөк Финляндия Кенәзлеге губернаторы
  • Сами Туомас Хююпия (род. 1973) — фин футболсыһы, Порвоола тыуған

Фотоһүрәттәр галереяһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Altes Rathaus Porvoo 01.jpg Porvoon Tuomiokirkko.jpg Porvoo riverside.jpg
 Порвоола иҫке ратуша  Порвоола Дева Марияның кафедраль соборы. Порвоонйоки

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 http://www.stat.fi/meta/luokitukset/kunta/001-2012/luokitusavain_ks.html
  2. (unspecified title) — ISSN 1797-5379; 1797-5387; 1797-5395
  3. Kaupunkien ja kuntien lukumäärät ja väestötiedot(untranslated).
  4. Борго, город // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  5. Борго // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915.
  6. Гульназира БИИШЕВА. У городов Башкирии 12 иностранных побратимов — Новости Уфы и Башкирии Proufu.ru(рус.)
  7. Дружба — великая сила. Города-побратимы Уфы. (неопр.). www.ufamama.ru. Проверено 7 августа 2017.
  8. По следам фильма «За спичками» (неопр.) (недоступная ссылка — история) (26 августа 2008). Проверено 20 мая 2012. Архивировано 15 октября 2011 года.
  9. Ведерникова М. И. Порвоо, или старая добрая Финляндия (неопр.). TRAVELOG.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]