Яманйылға (йылға)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Яманйылға
Ҡыҙыл Ялан (Красная Поляна) ауылы янында
Ҡыҙыл Ялан (Красная Поляна) ауылы янында
Характеристика
Оҙонлоғо 47 км
Бассейн 721 км²
Һыу ағымы
Инеше
 · Урынлашыуы Ҡаратау һырты итәге (Көньяҡ Урал)
Тамағы Ҡариҙел
 · Урынлашыуы Яманйылға тамағы ауылы
 · Координаталар 55°25′22″ с. ш. 56°36′32″ в. д.HGЯO
Урынлашыуы
Ил Рәсәй Рәсәй
Регион Башҡортостан
Яманйылға (йылға) (Башҡортостан Республикаһы)
Blue 0080ff pog.svg
Blue pog.svg
тамағы
Яманйылға Викимилектә


Яманйылға  — Нуриман районы биләмәһендә ағыусы йылға. Ҡариҙел ҡушылдығы. Оҙонлоғо 47 км. Бассейн майҙаны - [1] 721 км²

Атамаһы яман тигән һүҙҙән килеп сыҡҡан[2].

Дөйөм оҙонлоғо 60 км, шуның 40 км ер аҫтынан аға. Дәүләт тарафынан һаҡлана.


Яманйылға аша күпер янындағы юлтаҡта

Һүрәтләмә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тамағынан 16 километрҙа йылғаның ер өҫтөнә сыҡҡан урыны
Яманйылға тамағы

Йылға бассейны көслө карст туҡланыуы ала. Йырҙаның карст ултырмалары төрлөсә: буранка һымаҡ, ҡаҙандар, упҡындар, срҡорло ямдар. Яр буйлап һыу аҡмаған йырындар, сағылдар, ҡоро үҙәндәр күп. Йылғаға бик күп ваҡ йылғалар, карст шишмәләре һәм күлдәре ағып төшә.

Тамағында өҫкө протрезой ҡомлоҡтары зонаһы үҫешкән. Башынан 8 км үткәс, карбонат тоҡомдары таралыуы зонаһына барып тоташа. Йылға ер аҫты йырҙаһына - карст каналына күсә. Ул 40 м тәрәнлектә ята.[3].

Артабан ул 40 км дауамында карст юлдарынан аға. Тамаҡҡа 16 км етәрәк ер өҫтөнә сыға. Яманйылғаға уң яҡтан Түбә шишмәһе ҡушылғас, һыу ҡапыл арта төшә.

Яр буйлап бер нисә кеше йәшәмәгән ауыл бар: Матур Аҡлан, Урау Йырын, Түбә һ.б. Ә Йылға тамағында урынлашҡан Яманйылға Тамағы ауылында кешеләр йәшәй.

Йылғаның хәҙерге торошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Йылғаның тулылығы миҙгелдәрҙең нисек килеүенә бәйле. Яҙғыһын ул тулы һыулы була.

Йылғаның экологик хәле ҡәнәғәтләнерлек.

Һыуы механик һәм бактерицид яҡтан таҙартылып, ҡулланыу баҙарына сығарыла. Уның 1 литрҙағы составы түбәндәгесә:

  • Кальций 40 мг-дан артмай
  • магний - 20 мг-дан артмай
  • Тимер - 0,089 мг-дан артмай
  • Фтор - 0,53 мг-дан артмай
  • Калий - 0,19 мг-дан артмай
  • Селен - 0,01 мг-дан артмай
  • Көмөш - 0,023 мг-дан артмай
  • Дөйөм минераллылыҡ — 400 мг-дан артмай
  • Һыуҙың дөйөм ҡатылығы — 2,5 мг-экв артыҡ түгел
  • РН — 7,92
  • Ирегән кислород — 8,0 мг/дм3[3]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. «Река Яманелга (Яман-Елга)» — информация об объекте в Государственном водном реестре
  2. Шувалов Н. И. От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд. Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989
  3. 3,0 3,1 Про воду  (рус.) (html). 3klucha.ru. — Статья о характеристиках воды реки Яман-Елга. Тәүге сығанаҡтан архивланған 4 июль 2012. 11 ноябрь 2010 тикшерелгән.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]