Ҡайраҡ (уйын ҡоралы)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ҡайраҡ
Урынлашыу Үзбәкстан һәм Тажикстан

Ҡайраҡ (рус. Кайрак, үзб. кайрок, таж. Қайроқ) — үзбәктәрҙең һәм тажиктарҙың һуҡма музыка уйын ҡоралы, кастаньета төрө.

Эшләнеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡайраҡ 120–150 х 50–70 мм ҙурлыҡтағы дүрт оҙонса яҫы таштан эшләнә. Әлеге ваҡытта бер генә ҡайраҡ ташҡа йоҡа тимер пластинка менән һуғып уйнау осрай[1]. Йылға һыуы тәбиғи рәүештә шымартҡан был таштарҙы йылға буйҙарынан эҙләп алалар.

Ҡулланылышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Уйын ҡоралын XX быуат башында канат буйлап, ҡолға аяҡҡа менеп йөрөүселәрҙең сығыштарын һәм бейеүҙәрен биҙәр өсөн ҡулланғандар. Бохарала, Феирғәнәлә, Ташкентта киң ҡулланылған булған. Ҡайраҡ Үзбәк ССР-ының Халыҡ инструменттары оркестрына ингән булған. Халыҡ музыкаһында һирәк ҡулланылған.

Ғөмүмән, бындай ябай һуҡма уйын ҡоралдары борондан йыр-бейеүгә ритм биреү өсөн файҙаланылған.

Көй башҡарыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡайраҡ уйын ҡоралында уйнаусылар һәр ҡулында икешәр таш тотоп, бик ҡатмарлы ритмдар башҡара алған. Был башҡарылышты усүл (ғәр. أصول‎, «нигеҙҙәр») тип атайҙар. Усүлдәр бик боронғо замандарҙа килеп сыҡҡан һәм әл-Фараби (б.э. IX—X быуаттары), Ибн Сина (X—XI быуаттар), әш-Ширази (XIII быуат), Дәрүиш Али (XVII быуат), Сафиаддин Урмави (XIII быуат) яҙмаларында һүрәтләнгән. Һуңғыһы усулдәрҙе табулатура менән яҙып алыу системаһын уйлап сығарған[2].

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Видео[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Logo YouTube por Hernando.svg Видео КАК ИГРАТЬ НА ВОСТОЧНЫХ ИНСТРУМЕНТАХ

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • [ Кайрак] — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә
  • Кайрак // Музыкальная энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор. Под ред. Ю. В. Келдыша. 1973—1982.
  • Кастаньеты // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1957. — Т. III. — Стб. 424