Ҡатнашыусы:Рашат Якупов/Баш бит

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Википедияға рәхим итегеҙ!

Википедия — һәр кем ҡатнаша алған ирекле энциклопедия. Һәр кем, шул иҫәптән һеҙ ҙә,
был проект бүлегенең ҡатнашыусыһы һәм яҙыусыһы була алаһығыҙ.

Башҡорт Википедияһында 56 900 мәҡәлә бар.

Һайланған мәҡәлә

Әхмәтзәки Вәлиди Туған

Әхмәтзәки Вәлиди Туған (10 декабрь 1890 йыл26 июль 1970 йыл) — күренекле сәйәсмән һәм дәүләт эшмәкәре, Башҡорт милли-азатлыҡ хəрəкəте етəксеһе, автономиялы Башҡортостанға нигеҙ һалыусы. Шәрҡиәтсе һәм төркиәт белгесе, Фәлсәфә докторы (1935), профессор, Манчестер университетының мөхбир докторы (1967).

Әхмәтзәки Вәлиди 1890 йылдың 10 декабрендә Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Илсек-Тимер улусының, хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ишембай районының Көҙән ауылында тыуған.

1917 йылда социал-революционерҙар (эсерҙар) партияһына инә. Шул уҡ йылдың март — апрелендә Рəсəй мосолмандарының ваҡытлы үҙəк бюроһы ағзаһы була, 1917 йылдың апрелендә Ташкент ҡалаһында Мосолман советын ойоштороуҙа ҡатнаша һәм унда шул уҡ йылдың майында Мәскәүҙә уҙғарылған I Бөтə Рəсəй мосолман съезына Төркөстандан делегат итеп һайлана. Был съезда Әхмәтзәки Вәлиди Рəсəйҙең федератив республикаһының ҡоролошо һəм мосолман халыҡтарының милли-территориаль автономияһы идеяһын яҡлап сыға һәм Бөтə Рəсəй мосолман шураһының башҡарма комитеты һәм Башҡорт өлкә бюроһы ағзаһы булып китә. «Башҡорт» гәзитенең тәүге һанында Вәлидиҙең Башҡортостан үҙаллығы тураһында мәҡәләһе баҫылып сыға.

1917 йылдың 20—27 июлендә Ырымбурҙа үткән I Башҡорт ҡоролтайында ҡатнаша һәм унда президиумы ағзаһы һәм Башҡорт мәркәз шураһы рəйесе урынбаҫары итеп һайлана. Дəүлəт ҡоролошо (милли-территориаль автономия нигеҙендə) һəм «Ер мәсьәләләре» буйынса докладтар менән сығыш яһай. Икенсе докладында, ул XVII—XX быуаттар араһында юғалтылған башҡорт ерҙəрен ҡайтарып биреү зарурлығын билдəлəп үтә. 1917 йылдың 22—29 авгусында Өфөлә уҙған II Башҡорт ҡоролтайында ҡатнаша. Бында ул «Оло Башҡортостандың», «Бәләкәй Башҡортостандың» һəм «Көнсығыш Рəсəйҙең Мосолман автономлы дəүлəттəре федерацияһының» карталарын төҙөй. Башҡорт хөкүмәте төҙөлгәс, Вәлидигә Хәрби һәм эске эштәр бүлектәре тапшырыла.

1917 йылдың ноябрендә Өфө губернаһының федералист башҡорттар исемлеге буйынса Бөтə Рəсəй Ойоштороу йыйылышына делегат итеп һайлана. Башҡорт мəркəз шураһының беренсе фармандарын төҙөүҙə һәм уларға ҡул ҡуйыуҙа ҡатнаша. Был фармандарҙа башҡорттарҙың сəйəси көрəштə позицияһы һəм федератив Рəсəй составында Башҡортостан автономияһы иғлан ителә. 1917 йылдың 8—20 декабрендә Ырымбурҙа үткән III Башҡорт ҡоролтайында ҡатнаша һәм унда президиумы рәйесе һәм Кесе Ҡоролтай ағзаһы итеп һайлана, Башҡорт хөкүмәте рəйесе урынбаҫары һəм Хəрби бүлек мөдире итеп раҫлана.

1918 йылдың июненән алып 1919 йылдың февраленә тиклем Башҡорт хəрби шураһы рəйесе, Башҡорт ғәскәре командующийы була. Башҡорт хөкүмəтенең Бөтə Рəсəй Ойоштороу йыйылышы ағзалары комитеты (КОМУЧ) һəм Ваҡытлы Себер хөкүмəте менән үҙ-ара бəйлəнешен ойоштороуҙа әүҙем ҡатнаша. 1918 йылдың сентябрендә Өфөлә уҙғарылған Дәүләт кәңәшмәһендә ҡатнаша, унда Өфө директорияһы исеме аҫтында билдәле булған Бөтә Рәсәй хөкүмәте ойошторола. 1918 йылдың ноябрендә А. В. Колчактың хəрби диктатураһын урынлаштырыуға һəм уның унитар Рəсəйҙе тергеҙеүгə, өлкə хөкүмəттəрен һəм милли ҡораллы формированиеларҙы бөтөрөүгə йүнəлтелгəн курсына ҡаршы сыға.

↪ дауамы…:

Бөгөнгө рәсем

    

Категориялар

Exquisite-xine.png
Мәҙәниәт

Ағымдар · Тел · Дин · Әҙәбиәт · Мәғариф · Күңел асыу · Ашау-эсеү · Фәлсәфә · Йолалар · Музейҙар · Музыка · Мифология · Медиа · Уйындар · Спорт · Сәнғәт · Кино · Туризм

 
Exquisite-kspread.png
Белем, Математика һәм Тәбиғәт

Арифметика · Археология · Биология · Фән кешеләре · Компьютер · Иҡтисад · Физика · Астрономия · Геология · Химия · Медицина · Социаль фәндәр · Психология · Космос

Crystal Clear app Login Manager.png
Йәмғиәт

Ғаилә · Антропология · Мәғариф · Иҡтисад · Фәлсәфә · Финанс · Хоҡуҡ · Хөкүмәт · Элемтә · Эш · Шәхестәр · Халыҡтар · Сәйәсәт · Һаулыҡ · Социология · Һуғыштар ·

 
Exquisite-battery plugged.png
Технология

Биотехнология · Компьютер · Электроника · Интернет · Инженерлыҡ · Архитекторлыҡ · Нанотехнология · Атом технологияһы · Телекоммуникация · Транспорт · Етештереү

Exquisite-kwrite.png
Дин һәм Фәлсәфә

Дин кешеләре · Фәлсәфи ағымдар · Философтар · Христианлыҡ · Ислам · Мифология ·

 
Exquisite-opera.png
География һәм Тарих

Картография · Климат · Райондар · Ҡитғалар · Ауылдар · Парктар · Ҡалалар · Тәҡүим · Илдәр · Ер аҫты · Ер йөҙө

Ай проекты

Physical world.jpg Был ай Һәр тел бүлегендә булырға тейеш мәҡәләләр бүлегендәге География темаһы буйынса уртаҡ эштә ҡатнашырға саҡырабыҙ.