Көньяҡ Америка

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Көньяҡ Америка
Ярымшарҙар картаһында Көньяҡ Америка
Ярымшарҙар картаһында Көньяҡ Америка
Территория 17,840,000 км²
Халҡы 387,489,196 (2011) кеше
Тығыҙлығы 21,4 кеше/км²
12 дәүләтте керетеп
Бойөндороҡло дәүләттәр 3
Сәғәт бүлкәте UTC-2 до UTC-5
Ҡалалар
Flag of Brazil.svg Сан-Паулу
Flag of Argentina.svg Буенос-Айрес
Flag of Brazil.svg Рио-де-Жанейро
Flag of Colombia.svg Богота
Flag of Peru.svg Лима
Flag of Chile.svg Сантьяго
Flag of Venezuela.svg Каракас
Flag of Colombia.svg Медельин
Flag of Brazil.svg Белу-Оризонти
Flag of Colombia.svg Кали
Commons-logo.svg Көньяҡ Америка Викиһаҡлағыста

Көньяҡ Америка исп. América del Sur, Sudamérica, Suramérica, порт. América do Sul, ингл. South America, нидерл. Zuid-Amerika, франц. Amérique du Sud, Ҡалып:Lang-gn, кечуа Urin Awya Yala, Urin Amerika) – башлыса Көньяҡ ярымшарҙа, өлөшләтә Төньяҡ ярымшарҙа урынлашҡан Америкалағы материк. Көнбайыштан Тымыҡ, көнсығыштан Атлантик океан менән йыуыла. Төньяҡтан Төньяҡ Америка менән сиктәш. Ике Америка араһындағы сик Панама муйыны һәм Кариб диңгеҙе аша үтә.

Көньяҡ Америка составына континенттағы илдәрҙең утрауҙары керә. Кариб диңгеҙе илдәре Төньяҡ Америкаға ҡарай. Кариб диңгеҙе менән сиктәш Көньяҡ Америка илдәре – Колумбия, Венесуэла, Гайана, Суринам һәм Француз Гвианаһын керетеп – Кариб Көньяҡ Америкаһы тип атала.

«Америка» атамаһын был континент исемендә беренсе тапкыр Мартин Вальдземюллер ҡуллана: ул Христофор Колумб асҡан ерҙәр бөтөнләй Һиндостан түгел, әлегә европалыларғы билделе булмаған Яңы Донъя тип Америго Веспуччиның латинлаштырылған исемен картаға теркәп ҡуя. Континент майҙаны — 17,8 млн км² (континенттар араһында 4-се урын), халкы — 387 489 196 (2011 й.) кеше (континенттар араһында 4-се урын).

Климаты[үҙгәртергә]

Ҡитғаның көнсығышында тигеҙлектәр хакимлек ите. Анд тауҙары көнбайышында һуҙылған. Көньяҡ Америка планетаның иң дымлы континенты. Күп өлөшө субэваториаль һәм тропик бүлкәттә урынлашҡан. Климаты йылы, тик көньяҡ сигендә генә ҡышын 0°С-ҡа тиклем һәм бер аҙ түбәнерәк төшөүө мөмкин. Бейе таула Анд тауҙарында климат ҡырыҫ, көньяҡта тау түбәләре ҡар менән ҡапланған. Материкта йылғалар күп. Планеталағы иң мул һыулы йылға Амазонка ошо материкта урынлашҡан.

Йылғалары[үҙгәртергә]

Күлдәре[үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә]