Логарифм

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
2 нигеҙе буйынса логарифмдың графигы

b һанының a нигеҙе буйынса логарифмы ( грек. λόγος — «һүҙ», «отношение» һәм ἀριθμός — «һан») — b һаны килеп сыҡһын өсөн a нигеҙен күтәрергә кәрәккән дәрәжә күрһәткесе. Мәҫәлән, 1000 һанының 10 нигеҙе буйынса логарифмы – 3, сөнки 1000 – ул 10 һанының 3-сө дәрәжәһе. Дөйөм алғанда, әгәр b = ax икән, x – b һанының a нигеҙе буйынса логарифмы, йәғни x = loga(b). Шулай итеп, log101000=3.

Логарифмдарҙы VXII быуат башында төрлө иҫәпләүҙәрҙә ярҙам булараҡ шотланд математигы Джон Непер ҡулланыуға индергән. Артабан ул тиҙ арала ғалимдар һәм инженерҙар тарафынан үҙләштерелгән.

10 нигеҙе буйынса логарифм унарлы логарифм тип атала һәм фәнни өлкәлә, айырыуса машиналар төҙөү өлкәһендә йыш ҡулланыла. e үҙгәрмәүсәне (урыҫ. постоянная e ≈ 2.718) буйынса логарифмды иһә натураль логарифм тип йөрөтәләр, ул бигерәк тә фундаменталь математикала оло мәғәнәгә эйә. 2 нигеҙе буйынса логарифм, йәки икешәрле логарифм, компьютер өлкәһендә ҡулланыла.