Башкиров Виктор Андреевич

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Башкиров Виктор Андреевич
Заты ир-ат
Гражданлығы Flag of the Soviet Union.svg СССР
Хеҙмәт итеүе СССР
Тыуған көнө 27 ноябрь 1920({{padleft:1920|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:27|2|0}})
Тыуған урыны Рәсәй, Владимир
Вафат булған көнө 27 июль 1991({{padleft:1991|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:27|2|0}}) (70 йәш)
Вафат булған урыны СССР, Украина Совет Социалистик Республикаһы, Чернигов ҡалаһы
Һөнәр төрө лётчик
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
медаль «За победу над Германией в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» Ҡыҙыл Байраҡ ордены Ленин ордены Ҡыҙыл Йондоҙ ордены Советтар Союзы Геройы I дәрәжә Ватан һуғышы ордены II дәрәжә Ватан һуғышы ордены Александр Невский ордены
Сәйәси фирҡә ағзаһы Советтар Союзы Коммунистар партияһы
Хәрби звание полковник[d]
Һуғыш/алыш Бөйөк Ватан һуғышы

Виктор Андреевич Башкиров (27 ноябрь 1920 йыл — 27 июль 1991 йыл) — совет летчик-истребителе, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 1-се Белоруссия фронтының 16-сы һауа армияһы 283-сө истребителдәр-авиация дивизияһының һауа-уҡсылар хеҙмәте буйынса 519-сы истребителдәр-авиация полкы командирының ярҙамсыһы, капитан[1].

Советтар Союзы Геройы (4 февраль 1944), запастағы полковник (1960 йылдан).

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1920 йылдың 27 ноябрендә Оргтруд ҡасабаһында (хәҙер Владимир өлкәһенең Камешков районындағы ҡала тибындағы ҡасаба) эшсе ғаиләһендә тыуған. рус. 1942 йылдан ВКП(б) ағзаһы. Тулы булмаған урта мәктәпте тамамлай. «Автоприбор» заводында токарь булып эшләй. 1938 йылдан алып рабфакта уҡый һәм аэроклубта шөғөлләнә.

1940 йылда Ҡыҙыл армия сафтарына саҡырыла. 1941 йылда Сталинград хәрби авиация пилоттар мәктәбен тамамлай, Бөйөк Ватан һуғышында — 1941 йылдың сентябренән алып. Көнбайыш, Үҙәк һәм 1-се Белоруссия фронттарында һуғыша. Был алышта айырыуса ҡаһарманлыҡ күрһәтеп, 1943 йылдың йәйендә, Курск дуғаһында, айырыуса батырлығын күрһәтә. Хәл иткес алыш алдынан, май айында уҡ, дошман Курск ҡалаһына бер нисә бер урынға төбәлгән көслө һөжүм ойоштора.

Немец авиацияһы үҙенең беренсе һөжүмен 70 истребитель ярҙамындағы 110 бомбардировщиктар составында 1943 йылдың 22 майҙа иртә менән башҡара. 68 бомбардировщиктан торған беренсе эшелондың ике төркөмө 60 истребитель ярҙамында тимер юлы узелына барып етә һәм, башлыса 4000 метр бейеклектән пикелау ысулы менән, уны бомбаға тота.

Беҙҙең истребителдәр һөжүм тураһында мәғлүмәтте бик һуң ала, шуға күрә дошман самолеттарының беренсе төркөмдәрен «Мессер»ҙар һәм "Фокк-Вульф"тар бомбардировщиктар тирәһәндә ҡуйы шаршау (завеса) оойошторған урында ғына ҡаршы ала. Беҙҙең летчиктар уларҙы бурысын үтәп ҡайтҡан саҡта эҙәрлекләйҙәр һәм һауа алышын алып баралар.

Дошман бомбардировщиктарының артабанғы төркөмдәренә беҙҙең истребителдәр көслө ҡаршылыҡ күрһәтә, һөҙөмтәлә немец летчиктары бомбаларын сәпкә тейҙерә алмай, бомбалар ҡала ситенә, яланға барып төшә. Өсөнсө эшелондың аҙаҡҡы төркөмө Курскиға яҡын ебәрелмәй.

Был һөжүм ваҡытында 76 дошман самолеты бәреп төшөрөлә, шуларҙың 38-е — 16-сы һауа армияһының истребителдәре, 30-ы — противовоздушный оборона истребителдәре, 8-е — зенит артиллерияһы тарафынан юҡҡа сығарыла. Курск тимер юл үҙәгенең эше 10-12 сәғәткә тотҡарлана. Дошман авиацияһының беренсе һөжүменә ҡаршы күтәрелгән армия истребителдәре ғәмәлдәренең бер нисә миҫал:

5 сәғәт 5 минутта Будановка аэродромынан истребителдәр ярҙамында немец бомбардировщиктарының ҙур төркөмө яҡынлашыуын күреп ҡалалар. Будановка, көньяҡ Щигры һәм көнбайыш Курск аэродромдарынан ун дежур ЯК-1 самолеттары һауаға күтәрелә. Бейеклекте йыйғас, улар восьмерка менән дошман бомбардировщиктарын алышҡа йәлеп итә, ошо уҡ ваҡытта ике «Як» самолеты дошман истребителдәрен алыш ойоштороп, тотҡарлай. Беҙҙең летчиктарҙың һөжүме бомбардировщиктарҙың хәрби сафтарын боҙа. Һауа алышы башлыса парҙар менән 3000 метрҙан 600 метр тиклемге бейеклектә бара.

Шул уҡ ваҡытта көньяҡ Щигры аэродромынан 519-се истребителдәр авиация полкынан өлкән лейтенант В А. Башкиров етәкселегендә ете Як-7 дежур эскадрильяһы һауаға күтәрелә. Курск районында беҙҙең истребителдәр "Мессершмитт"тар ярҙамында "Юнкерс"тар төркөмөн күреп ҡалалар. Өс пар «Як» дошман бомбардировщиктарына һөжүм итә һәм үҙ-ара тығыҙ бәйләнеш тотоп, уларҙың сафтарын боҙа, алты "Юнкерс"ты бәреп төшөрә.

Өлкән лейтенант В. А. Башкиров бейеклекте йыя һәм дошман истребителдәрен алышҡа әйҙәй, ошо уҡ ваҡытта төркөм менән радио аша идара итә. Тиҙҙән ул «Як» парына һөжүм итергә йыйынған «Мессер»ҙы күреп ҡала. В. А. Башкиров иптәштәренә ярҙамға ташлана һәм беренсе һөжүмдә үк немец истребителен бәреп төшөрә.

Өлкән лейтенант В. А. Башкировтың 1943 йылдың 3 ноябрендә үткәргән һауа алышы айырыуса иғтибарға лайыҡ. Башкиров Як-7 самолетын икенсе аэродромға күсергән саҡта «Юнкерс»ҡа тап була. Күрәһең, был разведчик була. В. А. Башкиров дошманға ҡаршы һөжүм итә һәм уның менән алышҡа инә. Дошман бейеклекте кәметеп, ҡасырға иҫәп тота, әммә совет истребителе уны ҡыуып етә. 100 метр бейеклектә «Юнкерс» яна башлай һәм ергә бәрелә.

Һөжүмдән сыҡҡан мәлдә В. А. Башкировҡа көтмәгәндә ике пар «Фокк-Вульф» ябырыла. Уларҙың береһе башҡаларҙан түбәнерәк осҡан була, беҙҙең летчик уны сәпкә тотоп өлгөрә. Тағы бер нисә секунд — һәм үҙ артынан ҡуйы төтөн шлейфы ҡалдырып, «Фокк-Вульф» ергә табан китә. Был ваҡытта дошман истребителдәренең икенсе пары һөжүмгә күсә.

Беҙҙең осоусыға саманан тыш тейәлгән машинала (самолеттың фюзеляж бүлегендә механик ултырған була) дошман пилоттары менән тиңһеҙ алыш алып барырға тура килә. Әммә юғары оҫталығы, батырлығы һәм тәүәккәллеге уға ҡатмарлы хәлдән сығырға ярҙам итә. В. А. Башкиров тиҙлекте баҫа һәм, һөжүм иткән истребителгә алға үтергә мөмкинлек биреп, артынан пушканан ут аса.

Дошман самолеты яна башлай. Ялҡындан ҡотолор өсөн немец ҡапыл кире яҡҡа борола һәм көтмәгәндә үҙенең уҙаҡташы (напарнигы) менән төкөшә. Ҡаты бәрелеүҙән ике самолет та һауала таралалар. Бына ошолай Башкировтың дошманға ҡаршы көрәше тамамлана, был алышта дошман дүрт самолетын юғалта.

1943 йылдың декабрендә 519-се истребителдәр авиация полкының һауа-уҡсылар хеҙмәте буйынса командир ярҙамсыһы капитан В А. Башкиров 233 хәрби осош яһап, 31 һауа һуғышында 14 дошман самолетын бәреп төшөрә.

СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 4 февралендәге Указына ярашлы немец-фашист илбаҫарҙарына ҡаршы һауа алыштарында күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн капитан Виктор Андреевич Башкировҡа Советтар Союзы Геройы исеме бирелә һәм Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» (3233-сө һанлы) миҙалы тапшырыла.

Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғандан һуң хеҙмәтен СССР Хәрби-һауа көстәрендә дауам итә. 1960 йылдан алып полковник В. А. Башкиров — запаста. Чернигов ҡалаһында йәшәй. ДОСААФ-тың Чернигов өлкә комитеты рәйесе урынбаҫары булып тора, ДОСААФ, йәштәрҙе тәрбиәләү буйынса ҙур йәмәғәт эшен алып бара.

1991 йылдың 27 июлендә вафат була.

Наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Images.png Тышҡы һүрәттәр
Image-silk.png Надгробный памятник
Image-silk.png Мемориальная доска в Чернигове
Image-silk.png Барельеф на стеле во Владимире
  • Черниговта Яцево ҡала зыяратында ерләнгән.
  • ЧерниговГерой йәшәгән йортта мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
  • 2010 йылдың майында Владимир ҡалаһында Еңеү майҙаны мемориалында Герой барельефы менән стела ҡуйылған.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Должность и воинское звание на дату присвоения звания Героя Советского Союза.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 б. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Башкиров Виктор Андреевич. «Герои страны» сайты.  (Тикшерелгән 27 май 2011)(Тикшерелгән 27 май 2011)