Бишмөйөш

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Бишмөйөш
Рәсем
Тәртип буйынса иртәрәк килеүсе дүртмөйөш
Тәртип буйынса һуңыраҡ килеүсе Алтымөйөш
Имеет вершинную фигуру отрезок[d]
Грань политопа ребро[d]
Commons-logo.svg Бишмөйөш Викимилектә

Бишмөйөш — биш мөйөшө булған күпмөйөш. Шулай уҡ шундай формалағы һәр нәмәне бишмөйөш тип атайҙар.

Эргәләш булмаған яҡтары киҫешмәгән бишмөйөштөң майҙаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Түбәләренең координаталары менән бирелгән, эргәләш булмаған яҡтары киҫешмәгән бишмөйөштөң майҙаны, күпмөйөштәр өсөн дөйөм булған формула буйынса иҫәпләнә.

Ҡабарынҡы бишмөйөш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡабарынҡы бишмөйөш тип, бөтә нөктәләре лә уның ике күрше түбәһе аша үтеүсе теләһә ниндәй тура һыҙыҡтан бер яҡта ятҡан бишмөйөш атала.

Ҡабарынҡы бишмөйөштөң эске мөйөштәренең суммаһы 540°-ҡа тигеҙ.


Төҙөк бишмөйөш (пентагон)

Төҙөк бишмөйөш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Пентагон йәки төҙөк бишмөйөш тип, бөтә яҡтары һәм бөтә мөйөштәре тигеҙ булған бишмөйөш атала.

Әгәр пентагонда диагоналдәрен үткәрһәң, ул[1]:

  • бәләкәйерәк пентагонға (диагоналдәренең киҫешеү нөктәләре менән яһала) — үҙәктә
  • бәләкәйерәк пентагон эргәһендә — ике төрҙәге биш тигеҙ эргәле өсмөйөшкә (эргә яғының нигеҙенә сағыштырмаһы алтын пропорцияға тигеҙ булған):
    • 1) тубәһендәге ҡыҫынҡы мөйөштәре 36° һәм нигеҙе эргәһендәге ҡыҫынҡы мөйөштәре 72°
    • 2) түбәһендәге йәйенке мөйөшө 108° һәм нигеҙе эргәһендәге ҡыҫынҡы мөйөштәре 36°

бүленә.

Беренсе ике һәм икенсе ике өсмөйөштәрҙе уларҙың нигеҙҙәре менән тоташтырғанда, ике «алтын» ромб (беренсеһенең ҡыҫынҡы мөйөшө 36° һәм йәйенке мөйөшө 144°) барлыҡҡа килә. Роджер Пенроуз «алтын» ромбтарҙы «алтын» паркет (Пенроуз мозаикаһы) төҙөү өсөн ҡулланған.

Йондоҙ һымаҡ бишмөйөштәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Пентаграмманың алтын киҫелештәре

Бөтә яҡтары һәм бөтә мөйөштәре тигеҙ булған, ә түбәләре төҙөк күпмөйөштөң түбәләре менән тап килгән күпмөйөш йондоҙ һымаҡ күпмөйөш тип атала. Төҙөк бишмөйөштән башҡа тағы ла бер йондоҙ һымаҡ бишмөйөш бар — пентаграмма.

Пентаграмма, Пифагор уйлағанса, математик камиллыҡ булып тора, сөнки алтын киҫелеште (φ = (1+√5)/2 = 1,618…) күрһәтә. Әгәр теләһә ҡайһы төҫлө киҫектең оҙонлоғон ҡалған ҡыҫҡараҡ киҫектәрҙең иң оҙононоң оҙонлоғона бүлһәң, алтын киҫелеш φ килеп сыға.

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Викиһүҙлек логотипы
Викиһүҙлектә «бишмөйөш» мәҡәләһе бар

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

<onlyinclude>

<onlyinclude>