Бранислав Нушич

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Бранислав Нушич
сер. Бранислав Нушић
Рәсем
Заты ир-ат[1]
Гражданлығы Flag of Yugoslavia (1918–1943).svg Югославия короллеге
Civil Flag of Serbia.svg Сербия кенәзлеге[d]
State Flag of Serbia (1882-1918).svg Сербия короллеге
Тыуған көнө 8 (20) октябрь 1864
Тыуған урыны Сербия кенәзлеге[d], Белград[2]
Вафат булыу көнө 19 ғинуар 1938({{padleft:1938|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:19|2|0}})[2][1][3] (73 йәш)
Вафат булған урыны Югославия короллеге, Белград[2]
Ерләнгән урыны Новое кладбище[d]
Балалары Gita Predić-Nušić[d]
Һөнәр төрө романист, журналист, драматург, дәүләт хеҙмәткәре, дипломат, яҙыусы, поэт с юридическим образованием
Ойошма йәки клуб ағзаһы Сербия фәндәр һәм сәнғәттәр академияһы[d]
Уҡыу йорто Белград университетының юридик факультеты[d]
Ҡултамға
Commons-logo.svg Бранислав Нушич Викимилектә

Бранисла́в Ну́шич (сер. Бранислав Нушић) (20 октябрь 1864(18641020), Белград19 ғинуар 1938, Белград) — серб яҙыусыһы һәм драматургы. 

Серб Фәндәр академияһы академигы (1933 йылдан алып).

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Белградта Нушич һәйкәле.

Сауҙагәр ғаиләһендә тыуған. Ысын исеме — Алкивиад Нуша. Гимназияны тамамлағас, Грацтағы университетҡа уҡырға инә. Унан һуң Белград университетында юридик белем ала. 1883 йылда тәүге комедияһы менән сығыш яһап, «Народный депутат» (серб. «Народни посланик») тигән беренсе комедияһы менән сығыш яһай, 1896 йылда ғына сәхнәләштереүгә рөхсәт ителгән был әҫәре 1924 йылда ғына нәшер ителә.  Бранислав 1885 йылда серб-болгар һуғышында ҡатнаша, был уның һуғышҡа ҡаршы кәйефтәре менән һуғарылған "Рассказы капрала" (сер. «Приповетке једног каплара»"Каплара приповетка једног") йыйынтығында сағылыш таба.  1887 йылда король Милан Обреновичҡа ҡаршы йүнәлешле "Два раба" тигән сатирик йыры өсөн төрмәгә ябыла, унда "Записки" (сер. «Листићи»"Листићи") һәм "Протекция" (сер. «Протекција»"Протекција") комедияһын яҙа.

Бер йылдан амнистияланған Нушич артабан төрлө вазифалар биләй: дипломатик чиновник, өйәҙ етәксеһе һ. б.   

Был йылдар китаптарында — «У берегов Охридского озера» (сер. «Крај обала Охридског језера»«Крај обала Охридског језера»), «Косово» (сер. «Косово, Опис земље и народа»«Косово, Опис земље и народа», 1902—1903) — Нушич публицист, этнограф, тарихсы булараҡ сығыш яһай. Шәреҡ экзотикаһына «Рамазанские вечера» (сер. «Рамазанске вечери»«Рамазанске вечери», 1898) хикәйәләре һәм  «Ташула» (1902) повесы бағышлана. 1900 йылдан Нушич — Белградтағы Халыҡ театрының  директор урынбаҫары һәм  «Театральная газета» («Позоришни лист») мөхәррире. 1904—1905 йылдарҙа — Нови-Сад ҡалаһында Халыҡ театры директоры, 1913—1915 йылдарҙа — Скопьела театр директоры,  унан һуң — Белградта Халыҡ театры драматургының урынбаҫары.

Шул уҡ йылдарҙа көн һайын тиерлек «Политика» гәзитендә  Бен Акиба тигән имза аҫтында уның фельетондары баҫылып тора.  1908 йылда Австрияның  Босния менән Герцеговинаны аннексиялағанынан һуң,  Нушич бөтә Сербияны солғаған патриотик хәрәкәттә ҡатнаша. Беренсе донъя һуғышында һәләк булған улына Нушич  «Тысяча девятьсот пятнадцатый» (сер. «Девет-сто петнаеста»«Девет-сто петнаеста») тигән китабын бағышлай, унда һуғышҡа ҡаршы протест, илһөйәрҙең әрнеүе һәм асыуы сағыла.  1915—1918 йылдарҙа Италияла, Швейцарияла, Францияла эмиграцияла йәшәй. 1918 йылда Сербтар, Хорваттар һәм Словендар Короллеге барлыҡҡа килгәс,  Нушич тыуған иленә ҡайта һәм 1923 йылға тиклем мәҙәниәт министрлығында эшләй,  Сараевола Халыҡ театрына етәкселек итә. 30-сы йылдарҙа «Наша действительность» (сер. «Наша стварност»«Наша стварност») журналы менән хеҙмәттәшлек итә, был баҫма тирәһендә антифашистик көстәр туплана.

Ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Б. Нушичтың тыуыуына 150 тулыуға арналған Сербия почта маркаһы. 2014 йыл

50 йылдан ашыу дауам иткән ижад осоронда  Нушич күп һанлы сатирик комедиялар яҙа, был әҫәрҙәр югослав драматургияһы һәм театры тарихында яҡты эҙ ҡалдыра. Бөтәһенән элек, ул мәҙәксе, көлкөлө ситуациялар импровизаторы була, ләкин уның  иң яҡшы әҫәрҙәрендәге кәмитсәнлектең тормошта тәрән тамырҙары була. Әсе теллелек, шаяртыу, көләмәс, карикатура  Нушич өсөн сәйәси  сатира формалары булып хеҙмәт итә.

Таланты серб халыҡ ижады, элгәрге серб драматургияһының (Й. Стерия-Попович, К. Трифкович) һәм рус әҙәбиәтенең, айырыуса Н. Гоголдең  реалистик тенденциялары йоғонтоһонда үҫкән. Нушич «Подозрительная личность» (сер. «Сумњиво лице»«Сумњиво лице») тигән комедияһының баш һүҙендә былай тип яҙа:

«Гоголь ул саҡтағы йәштәрҙең кумиры ине… Гоголдең „Ревизор“ы уның иң яратҡан әҫәре булды… Һикһәненсе йылдарҙағы бөтә әҫәрҙәрем: „Народный депутат“, „Протекция“ һәм беренсе сиратта „Подозрительная личность“  „Ревизор“ҙың көслө йоғонтоһо аҫтында яҙылған»[4]

Беренсе осор[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Беренсе осорҙа (1883—1903) яҙылған сатирик комедиялары: «Народный депутат», «Подозрительная личность», «Протекция», «Обыкновенный человек» (сер. «Обичан човек»«Обичан човек», 1899) һ. б. Уларҙа буржуаз парламентаризмдан, депутаттар һайлауҙағы ялғандан, полицейскийҙар бюрократизмынан һәм властарҙағы коррупциянан көлә.

Икенсе осор[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ижадының икенсе осоронда (1903—1914) әсе  сатирик мотивтар һүрәнләнә төшә. Белград театрында «Хаджи Лойя» (сер. «Хаџи Лоја»«Хаџи Лоја», 1908) тигән героик драмаһы ғәйәт ҙур уңыш менән бара, ул Австрияның баҫҡынсылығына яуап булараҡ яңғырай. Ошо уҡ осорҙа «Свет» (1906), «Кругосветное путешествие» (сер. «Пут око света»«Пут око света», 1910) комедиялары, «Дань кровью» (сер. «Данак у крви»«Данак у крви»), «За спиной у бога» (сер. «Иза божјих леђа»«Иза божјих леђа») драмалары һ. б. яҙыла.

Өсөнсө осор[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Өсөнсө осорҙа (1914—1938) Нушичтың драматургик һәләте яңы көс менән асыла. 1924 йылда ул «Автобиография» (сер. «Аутобиографија»«Аутобиографија») юмористик повесын нәшер итә, унда  буржуаз Югославиялағы сәйәси тәртиптәр һәм ижтимағи хәлдәр тәнҡитләнә.  20-се йылдар аҙағында һәм  30-сы йылдарҙа Нушич сатирик ҡоласы, калейдоскоптағыса төрлөлөгө, милли колориты менән замандаштарын таң ҡалдырған комедиялар циклын яҙа: «Госпожа министерша» (сер. «Госпођа министарка»«Госпођа министарка», 1929), «Мистер Доллар» (сер. «Мистер Долар»«Мистер Долар», 1932), «Опечаленная семья» (сер. «Ожалошћена породица»«Ожалошћена породица», 1935), «Д-р»[5] (сер. «Др.»«Др.», 1936), «Покойник» (сер. «Покојник»«Покојник», 1937).

 Нушичтың һуң осор ижады һуғыштан һуңғы Сербиялағы етди социаль ҡуҙғалыштар шарттарында бара. Был йылдарҙа драматург тәүге осорҙағы «Гоголсә» комедияларында сатира объекты булған темаларға мөрәжәғәт итә. 30-сы йылдарҙа фашизмдың күтәрелеше Нушичтың ҙур  социаль проблемаларға иғтибарын арттыра. Ул наҙан һәм яуыз мещанлыҡтан, обывателдәрҙең сикләнгәнлегенән, мин-минлектән һәм тәкәбберлектән көлә. Нушич драматургияһы, милли сиктәрҙе үтеп, донъя әҙәбиәтенең алтын фондына инә.  

СССР-ҙағы һәм Рәсәйҙәге баҫмалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  •  «Сербские рассказы. Из провинциальной жизни» , СПб, 1903.
  • Избранное. М, 1958.
  • Дитя общины. М, 1975.
  • Голова сахара. Сербская классическая сатира и юмор. М, 1985.
  • Сатира и юмор. М, 1987.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 data.bnf.fr: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم, платформа відкритих даних, платформа открытых данных, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, платформа адкрытых дадзеных, платформа на отворените данни, platforma otwartych danych, ашық деректер платформасы, ачык маалыматтарды платформа, açıq data platforma, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, платформа отвореног података, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλατφόρμα ανοικτών δεδομένων, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, платформа за отворени податоци, нээлттэй мэдээллийн тавцан, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj, open data platform, плятформа адкрытых зьвестак, Усьтэм даннойёслэн платформазы — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 Нушич Бранислав // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  3. International Music Score Library Project — 2006.
  4. «Дела», кн. 4, Београд, 1960 с. 141—42)
  5. В русском переводе известна как «Доктор философии»

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Спектакль "Две комедии Бранислава Нушича" (Театр Сатиры, 1969г.), по комедиям "Два вора" и "Насморк"