Гастроэнтерит

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Гастроэнтерит
Gastroenteritis viruses.jpg
Вирустар — гастроэнтерит тыуҙырыусылар: A = rotavirus, B = adenovirus, C = Norovirus, D = Astrovirus
Ҙурлыҡтарҙы сағыштырыу мөмкинлеге өсөн вирустар бер үк ҙурайтыу менән күрһәтелгән
МКБ-10 A02.002.0, A0808., A0909., J10.810.8, J11.811.8, K5252.
МКБ-9 009.0009.0, 009.1009.1, 558558
DiseasesDB 30726 30726
eMedicine emerg/213  emerg/213 
MeSH D005759 D005759

Гастроэнтерит (бор. грек. γαστήρ, эйәлек килеш γαστρός — «ашҡаҙан» һәм ἔντερον — «эсәк»), йәки ашҡаҙан һәм эсәк катары — ашҡаҙан һәм нәҙек эсәктең шешеү ауырыуы. Йышыраҡ киҫкен, һирәгерәк хроник формала осрай. Йыуан эсәк бер үк ваҡытта зарарланғанда гастроэнтероколит диагнозы ҡуйыла. Гипертермия, ҡоҫоу, диарея, эске ауыртыуҙар һәм спазмдар менән оҙатыла[1].

Сәбәптәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Гастроэнтериттың иң йыш осраған сәбәбе булып вирустар (бигерәк тә ротавирус), бактериялар — эсәк таяҡсылары (Coli Escherichia) һәм Campylobacter[2][3] , шулай уҡ башҡа патогендар йоҡтороу тора[4]. Инфекция менән бәйле булмаған сир осраҡтары аҙыраҡ осрай. Балаларҙа иммунитеттың етерлек үҫешмәүе һәм гигиена ҡағиҙәләрен аҙ үтәү арҡаһында инфекция йоҡтороу хәүефе арта[1].

Вирустар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Вируслы гастроэнтериттың иң киң таралған сәбәпсе ҡуҙғатыусылары булып ротавирус, норовирус, аденовирус һәм астровирус тора[5][6]. Ротавирус балаларҙа гастроэнтериттың иң йыш осраған сәбәбе булып тора[3] һәм үҫешкән һәм үҫештәге илдәрҙә лә йыш осрай[7]. Балаларҙа диарея менән сирләү осраҡтарының 70 проценты вирус инфекцияһы менән бәйле[8]. Өлкәндәрҙә ротавирус иммунитетҡа эйә булыу арҡаһында һирәгерәк осрай[9]. Сирҙәрҙең 18 проценты норовирус менән бәйле[10], ул Америкала гастроэнтериттың төп сәбәпсе ҡуҙғатыусы булып тора, был сирҙең 90 % таралыуына килтерә[5]. Урындағы эпидемиялар ҡыҫынҡы арауыҡта, мәҫәлән, круиз судноһында[5], дауаханала, ресторанда ваҡыт үткәргән кешеләр төркөмөндә барлыҡҡа килеүе мөмкин[1]. Кешеләр һауыҡҡандан һуң йоғошло булып ҡала[5]. Балаларҙың ауырыуының 10 проценты норовирус менән бәйле[1].

Бактериялар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Salmonella enterica бактерияһы микроскоп аҫтында мең тапҡырға ҙурайтыу менән

Үҫешкән илдәрҙә бактериаль гастроэнтериттың төп сәбәпсе ҡуҙғатыусы булып кампилобактер Campylobacter jejuni тора, улар менән зарарланыу осраҡтарының яртыһы ҡош-ҡорт менән бәйле[11].

Балаларҙа сир осраҡтарының яҡынса 15 проценты бактериаль сығышлы, киң таралған патогендар — эсәк таяҡсылары, сальмонеллез, шигелла һәм кампилобактерия[8].

Бүлмә температураһында бер нисә сәғәткә ҡалдырылған аҙыҡта булған аҙ бактерияларҙың үрсеүе һәм ауырыу хәүефе тыуҙырыуы мөмкин[4]. Сей йәки бешерелмәгән ит, йомортҡа, диңгеҙ продукттары, яңы үләндәр, пастеризацияланмаған һөт, емеш-еләк һуттары инфекция сығанағы булып тора ала[12].

Үҫештәге илдәрҙә, бигерәк тә Азияла һәм Африканың Сахара районында холера арҡаһында гастроэнтерит булыуы мөмкин, ул ғәҙәттә зарарланған һыуҙан һәм аҙыҡтан килә[13].

Clostridium difficile бактерия башлыса оло йәштәгеләрҙә диарея тыуҙыра, балалар был бактерияға ауыртыуһыҙ түҙеп тора ала[4]. Дауаханала йоҡтороу осраҡтарының күбеһе антибиотик ҡулланыу менән бәйле[14].

Антибиотиктар ҡулланыу фонында алтынланған стафилококк тыуҙырған ауырыуҙар ҙа үҫешә ала[15].

Протисттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Гастроэнтериттың протист-сәбәпсе ҡуҙғатыусылары араһында эсәк лямблияһы (гиардия) — киң таралған, дизентерик амеба һәм криптоспоридий һирәгерәк осрай[8]. Протистар балаларҙың 10 % ауырыу осраҡтарын тыуҙырыусы ҡуҙғатыусы булып тора[16].

Эсәк лямблияһы үҫештәге илдәрҙә йышыраҡ осрай, әммә шулай уҡ бөтә ерҙә лә осрарға мөмкин. Йышыраҡ таралған урындарҙа күп сәйәхәт итеүсе кешеләрҙе[17], бала тәрбиәләгән кешеләрҙе (няня), гомосексуалдарҙы йоҡтора. Инфекциялар тәбиғәт һәм гуманитар бәлә-ҡазаларҙы оҙатып тора[17].

Инфекциялы түгел[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ашҡаҙан-эсәк тракттың шешеү сәбәптәре күп, улар инфекция менән бәйле түгел. Гастроэнтерит ҡайһы бер дарыу препараттарын ҡулланып үҫешә ала, мәҫәлән, стероидһыҙ шешеүгә ҡаршы препараттар, составында пациент организмы юғары һиҙгерлеккә эйә булған матдәләр булған аҙыҡты ашағанда. Был матдәләр лактоза йәки, целиакия ауырыуында, глютен булыуы мөмкин[1]. Гастроэнтериттың сағылышы ашҡаҙан-эсәк трактының ҡайһы бер ауырыуҙары менән бәйле[18], мәҫәлән, Крон ауырыуы[1].

Ҡайһы бер аҙыҡтар күңел төшөнкөлөгөнә, ҡоҫоуға һәм диареяға килтереүе мөмкин, мәҫәлән, балыҡтарҙың айырым төрҙәрен ашағанда сигуатера барлыҡҡа килеүе мөмкин, иҫкергән балыҡ менән ағыуланыу осраҡтары, пуферфиш балығын ашағанда тетродоксин менән ағыуланыу осраҡтары, дөрөҫ һаҡланмаған аҙыҡ ашағанда ботулизм барлыҡҡа килә[18].

Төп клиник сағылышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Типик осраҡтарҙа гастроэнтерит ҡоҫоу һәм диарея менән оҙатыла. Шулай уҡ аппетиттың булмауы, ҡорһаҡ ауыртыуы, биҙгәк менән дә оҙатылыуы ихтимал[1]. Вируслы гастроэнтерит, арыусанлыҡ, баш ауыртыу йәки мускулдар ауыртыу[5] осрағында ла температураның 38 °C-тан юғары булмауы ихтимал. Бактериаль инфекциялар булғанда сысыуҙа ҡан булыуы һәм ҡорһаҡтың ҡаты ауыртыуы ихтимал[11].

Ауырыу билдәләре, ғәҙәттә, инфекция йоҡторғандан һуң 12-72 сәғәт үткәс һиҙелә[6][2]. Ауырыуҙың оҙайлығы ауырыуҙың сәбәпсе ҡуҙғатыусыһына һәм башҡа шарттарға ҡарап үҙгәрергә мөмкин, ғәҙәттә, бер аҙнанан артмай[5], әммә ҡайһы бер бактериаль инфекциялар менән ул бер нисә аҙна дауам итә ала[11].

Ротавирус инфекцияһынан алып балаларҙың тулыһынса һауығыуына тиклемге осор ғәҙәттә өс-һигеҙ көн була.[7]. Үҫешеүсән илдәрҙә дауалау бөтәһе өсөн дә ҡулай булмағанлыҡтан, хроник диарея (понос) киң таралған[19], организмдың һыуһыҙланыуына һәм капилляр тултырманың кәмеүенә, күҙәнәк эсендәге баҫымдың, һулыш алыу органдарының боҙолоуына килтереүе мөмкин.

Ҡатмарлашыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Campylobacter төрө бактериялары тыуҙырған сирҙән һуң кешеләрҙең 1 процентында реактив артрит, 0,1 % — Гийена-Барре синдромы барлыҡҡа килә[11]. Escherichia Coli һәм Shigella бактериялары етештергән токсин постемолитик уремик синдром тыуҙырыуы мөмкин, был тромбоциттар һанының кәмеүенә һәм ҡандағы эритроциттарҙың юҡҡа сығыуына, шулай уҡ бөйөр етешмәүсәнлегенә килтереүе мөмкин[16]. Балалар өлкәндәргә ҡарағанда постемолитик уремик синдромға нығыраҡ бирешеүсән[4]. Ҡайһы бер вирустар балалар эпилепсияһын килтереүе мөмкин[1].

Профилактика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Төрлө йылдарҙа 27 июндән 27 июлгә тиклем ротавирус йоҡтороусылар өлөшө үҙгәрә. (АҠШ, 2000—2009)

Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Гастроэнтероколит менән ауырыуҙы кәметеүҙә таҙа һыу сығанаҡтарының булыуы һәм санитар нормаларҙы үтәү мөһим роль уйнай[4]. Шәхси гигиена нормаларын үтәү, мәҫәлән, ҡулдарҙы һабын менән йыуыу, үҫешкән илдәрҙә лә, үҫешеүсән илдәрҙә лә ауырыу ихтималлығын 30 процентҡа кәметергә мөмкин, шулай уҡ спиртҡа нигеҙләнгән гельдәр ҙә һөҙөмтәле[19]. Күкрәк менән имеҙеү яһалма туҡланыуға ҡарағанда күпкә отошлораҡ, бигерәк тә санитар инфраструктураһы насар үҫешкән һәм тирә-яҡ мөхиттең уңайһыҙ торошо булған урындарҙа[2] ул ауырыуҙарҙың йышлығын да, оҙайлығын да кәметә ала[1]. Етерлек таҙа булмаған ризыҡтан һәм эсемлектәрҙән һаҡланырға кәрәк.

Вакцинация[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

2009 йылға ике коммерция вакцинаһы булдырылған һәм бер нисәһе эшләнә. Африкала һәм Азияла был прививкалар үҫмерҙәр араһында сирҙең ауырлығын һиҙелерлек кәметкән[20]. Вакцинация шулай уҡ инфекция йөрөтөүселәр һанын кәметеү иҫәбенә халыҡтың прививкаланмаған өлөшө араһында ауырыуҙы кәметкән[21].

АҠШ-тың диареяны тотороҡло кәметеүгә булышлыҡ иткән ротавирус иммунизация программаһы ауырыуҙы 80 процентҡа кәметә[22][23][24]. Вакцинаның тәүге партияһы тыуғандан алып 6-15 аҙналыҡ сабыйҙар өсөн ҡулланылған[3].

Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы 2009 йылда балаларҙы универсаль вакцинациялау өсөн ротавирусҡа ҡаршы һөҙөмтәле һәм хәүефһеҙ вакцина ҡулланырға тәҡдим итте[3][20].

Холераға ҡаршы вакцина асыҡланған, ул ике йыл дауамында 50-60 % һөҙөмтәле[25].

Дауалау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ғәҙәттә ауырыуҙың киҫкен формаһы махсус дауалау талап итмәй һәм медицина ярҙамынан тыш үтә. Организм еңел һәм уртаса һыуһыҙланғанда, ашағанда уртаса татлы һәм тоҙло һыу ҡулланыу күрһәтелгән.[16]. Ҡайһы бер балаларға метоклопрамид һәм/йәки ондансетрон ярҙам итә[26], Butylscopolamine-ды ҡорһаҡ ауыртыуы өсөн уңышлы ҡулланалар[27].

Һыу балансын тергеҙеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Гастроэнтероколит менән дауалауҙың төп бурысы — организмдың һыу балансын тергеҙеү, организмдың һыуһыҙланыуына юл ҡуймау. Ғәҙәттә, кәрәкле күләмдәге һыуҙы эсеү ҙә етә, вена эсендәге инфузия тик аң боҙолоу һәм көслө һыуһыҙланыу өсөн генә талап ителеүе мөмкин[28][29], шул уҡ ваҡытта ҡатмарлы углеводтар, мәҫәлән, дөгөнән йәки бойҙайҙан алынған препараттар ябай шәкәргә ҡарағанда өҫтөнөрәк була[30].

Айырыуса юғары миҡдарҙа ябай шәкәрле эсемлектәр эсеү кәңәш ителмәй, мәҫәлән, газлы лимонадтар һәм емеш һуттары, сөнки улар диареяны арттыра ала. Махсус препарат булмаған осраҡта ябай һыуҙы тотонорға мөмкин[8].

Диета[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әсә һөтө менән туҡланған сабыйҙарға ла, яһалма рәүештә лә, хәлһеҙләндереүҙе дауалағандан һуң да ғәҙәттәгесә ашарға кәңәш ителә. Туҡланыу рационында лактоза миҡдарын кәметеү, ғәҙәттә, кәрәкмәй. Балалар артабан да ғәҙәти туҡланырға тейеш һәм диарея киҫкенләшкән ваҡытта, ябай шәкәрле аҙыҡты ғына алып ташларға кәрәк.[31].

Ҡайһы бер пробиотиктар булған аҙыҡтар ауырыуҙың оҙайлығын да, сысыуҙар йышлығын да кәметеү өсөн файҙалы[32][33]. Шул уҡ ваҡытта антибиотиктар тәьҫире арҡаһында барлыҡҡа килгән диареяны булдырмаҫҡа була[34]. ББында йогурт кеүек ферментланған һөт ризыҡтары яраҡлы. Үҫештәге илдәрҙә балаларҙы иҫкәртеү һәм дауалау өсөн цинк составындағы препараттар ҡулланыла.[35].

Дарыуҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡоҫоуҙы туҡтатыу препараттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡоҫоуҙы туҡтатыу препараттары балаларҙа ҡоҫоуҙы дауалау өсөн уңышлы ҡулланыла. Ондансетрон, хатта бер доза менән дә, ҡоҫоуҙа ярҙам итеп кенә ҡалмай, вена эсендәге шыйыҡса һәм дауаханаға һалыу ихтыяжын да кәметә[36][37][38]. Әммә ондансетронды ҡулланыу дауаханаға ҡайтарылған балаларҙың өлөшөн арттырыуы ихтимал[39]. Метоклопрамидты ла ҡулланырға мөмкин[38].

Антибиотиктар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Антибиотиктар ҡайһы берҙә гастроэнтериттың ауыр осраҡтарында ғына ҡулланыла[40], әгәр ауырыуҙың сәбәбе был антибиотикҡа һиҙгер бактериялар булыуы асыҡланһа йәки шикләнһә[41].

Гастроэнтероколит антибиотиктарын дауалауҙа азитромицин кеүек макролидтар, һуңғыһына ҡаршы тороу тиҙлеге юғары булғанлыҡтан, хинолондарға ҡарағанда өҫтөнөрәк була[11]. Антибиотиктар ҡулланыу арҡаһында барлыҡҡа килгән псевдомембран энтероколитты дауалауҙа уның патогенын баҫтырыу өсөн метронидазол йәки ванкомицин ҡулланыла. Антибиотиктар шигелла бактерияларына[42], сальмонеллезға[43], шулай уҡ лямблия протистарына дусар була[17]. Лямблия һәм Entamoeba histolytica гистолитикаһына ҡаршы тинидазолға өҫтөнлөк бирелгән, шулай уҡ метинидазол да ҡулланырға мөмкин[17][44]. Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы ҡанлы диарея йәки биҙгәк симптомдары булған осраҡта балаларҙы дауалау өсөн антибиотиктар ҡулланырға кәңәш итә[1].

Антидиарея препараттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Антидиарея препараттарын ҡулланыу теоретик йәһәттән кире йоғонто яһау хәүефе менән бәйле, әммә был күҙәтелмәй тиерлек. Сысыуҙа ҡан булғанда һәм тән температураһының күтәрелеүендә ҡулланыу тыйыла.

Диареяны дауалау өсөн иң йыш ҡулланылған опиоидик препарат лоперамид[45]. Балаларға ҡулланыу тыйыла, сөнки ул тулыһынса формалашмаған ҡан-мейе кәртәһен еңеп, интоксикацияға килтерә ала.

Ауырыуҙың йомшаҡ һәм уртаса формаһында субсалицилат висмут йәки ацетилсалицил кислотаһын (Аспирин) ҡулланырға мөмкин. Аспиринды интоксикация булыу ихтималлығы арҡаһында һаҡ ҡулланырға кәрәк[1].

Хайуандарҙа гастроэнтерит[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Хайуандарҙа гастроэнтерит катарраль, крупус, дифтерия, геморрагик һәм флегмональ шешеү рәүешендә күҙәтелә. Боҙолған мал аҙығы, химик һәм үҫемлек ағыуҙарын иркәләү һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән; икенсенән, йоғошло ауырыуҙарҙа (себер язваһы, пастереллез, паратиф, чума, сусҡаларҙың йөҙө һ.б.). Гастроэнтерит көслө депрессиянан, көсһөҙлөктән, шыйыҡ нәжестең һаҫыҡ еҫе, ҡан менән бүленеүенән барлыҡҡа килә.; температураның күтәрелеү ихтималлығы, сысҡаҡтау. Дауалауҙа ашҡаҙанды сайҡатыу ҡулланыла; эскә — сысарғыстар, астрингенттар, зарарһыҙландырыусы һәм бактериостатик препараттар, кардиохирургик агенттар ҡулланыла. Иҫкәртеү малдарҙы ашатыуҙа зоогигиеник талаптарҙы үтәүгә йүнәлтелгән.

Иҫкәрмә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 Singh, Amandeep Pediatric Emergency Medicine Practice Acute Gastroenteritis — An Update (инг.) // Emergency Medicine Practice : journal. — 2010. — Т. 7. — № 7.
  2. 2,0 2,1 2,2 Webber, Roger. Communicable disease epidemiology and control: a global perspective. — 3rd. — Wallingford, Oxfordshire: Cabi, 2009. — С. 79. — ISBN 978-1-84593-504-7.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Szajewska, H; Dziechciarz, P. Gastrointestinal infections in the pediatric population (инг.) // Current Opinion in Gastroenterology : journal. — Lippincott Williams & Wilkins (инг.)баш., 2010. — Т. 26. — № 1. — С. 36—44. — DOI:10.1097/MOG.0b013e328333d799 — PMID 19887936.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Mandell 2010
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Eckardt A.J., Baumgart D.C. Viral gastroenteritis in adults (und) // Recent Patents on Anti-infective Drug Discovery. — 2011. — Т. 6. — № 1. — С. 54—63. — DOI:10.2174/157489111794407877 — PMID 21210762.
  6. 6,0 6,1 Dennehy P.H. Viral gastroenteritis in children (инг.) // Pediatric Infectious Disease Journal (инг.)баш.. — 2011. — Т. 30. — № 1. — С. 63—4. — DOI:10.1097/INF.0b013e3182059102 — PMID 21173676.
  7. 7,0 7,1 Meloni, A; Locci, D; Frau, G; Masia, G; Nurchi, AM; Coppola, R.C. Epidemiology and prevention of rotavirus infection: an underestimated issue? (инг.) // The journal of maternal-fetal & neonatal medicine: the official journal of the European Association of Perinatal Medicine, the Federation of Asia and Oceania Perinatal Societies, the International Society of Perinatal Obstetricians : journal. — 2011. — Т. 24. — № Suppl 2. — С. 48—51. — DOI:10.3109/14767058.2011.601920 — PMID 21749188.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Webb, A; Starr, M. Acute gastroenteritis in children (инг.) // Australian Family Physician (инг.)баш.. — 2005. — Т. 34. — № 4. — С. 227—231. — PMID 15861741.
  9. Desselberger U., Huppertz H.I. Immune responses to rotavirus infection and vaccination and associated correlates of protection (инг.) // The Journal of Infectious Diseases : journal. — 2011. — Т. 203. — № 2. — С. 188—195. — DOI:10.1093/infdis/jiq031 — PMID 21288818.
  10. Ahmed, Sharia M; Hall, Aron J; Robinson, Anne E; Verhoef, Linda; Premkumar, Prasanna; Parashar, Umesh D; Koopmans, Marion; Lopman, Benjamin A. Global prevalence of norovirus in cases of gastroenteritis: a systematic review and meta-analysis (инг.) // The Lancet : journal. — Elsevier, 2014. — Т. 14. — № 8. — С. 725—730. — DOI:10.1016/S1473-3099(14)70767-4 — PMID 24981041.
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 Galanis, E. Campylobacter and bacterial gastroenteritis (und) // Canadian Medical Association Journal (инг.)баш.. — 2007. — Т. 177. — № 6. — С. 570—571. — DOI:10.1503/cmaj.070660 — PMID 17846438.
  12. Nyachuba, D.G. Foodborne illness: is it on the rise? (инг.) // Nutrition Reviews (инг.)баш.. — 2010. — Т. 68. — № 5. — С. 257—269. — DOI:10.1111/j.1753-4887.2010.00286.x — PMID 20500787.
  13. Charles, RC; Ryan, E.T. Cholera in the 21st century (инг.) // Current Opinion in Infectious Diseases. — Lippincott Williams & Wilkins (инг.)баш., 2011. — Т. 24. — № 5. — С. 472—477. — DOI:10.1097/QCO.0b013e32834a88af — PMID 21799407.
  14. Moudgal, V; Sobel, J.D. Clostridium difficile colitis: a review (und) // Hospital practice (1995). — 2012. — Т. 40. — № 1. — С. 139—148. — DOI:10.3810/hp.2012.02.954 — PMID 22406889.
  15. Lin, Z; Kotler, DP; Schlievert, PM; Sordillo, E.M. Staphylococcal enterocolitis: forgotten but not gone? (инг.) // Digestive Diseases and Sciences (инг.)баш.. — 2010. — Т. 55. — № 5. — С. 1200—1207. — DOI:10.1007/s10620-009-0886-1 — PMID 19609675.
  16. 16,0 16,1 16,2 Elliott, E.J. Acute gastroenteritis in children (инг.) // The BMJ. — 2007. — Т. 334. — № 7583. — С. 35—40. — DOI:10.1136/bmj.39036.406169.80 — PMID 17204802.
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 Escobedo, AA; Almirall, P; Robertson, LJ; Franco, RM; Hanevik, K; Mørch, K; Cimerman, S. Giardiasis: the ever-present threat of a neglected disease (инг.) // Infectious disorders drug targets : journal. — 2010. — Т. 10. — № 5. — С. 329—348. — DOI:10.2174/187152610793180821 — PMID 20701575.
  18. 18,0 18,1 Lawrence, DT; Dobmeier, SG; Bechtel, LK; Holstege, C.P. Food poisoning (und) // Emergency medicine clinics of North America. — 2007. — Т. 25. — № 2. — С. 357—373. — DOI:10.1016/j.emc.2007.02.014 — PMID 17482025.
  19. 19,0 19,1 Tintinalli, Judith E. Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide (Emergency Medicine (Tintinalli)). — New York: McGraw-Hill Companies, 2010. — С. 830—839. — ISBN 0-07-148480-9.
  20. 20,0 20,1 World Health Organization Rotavirus vaccines: an update (und) // Weekly epidemiological record. — 2009. — Т. 51—52. — № 84. — С. 533—540. — PMID 20034143.
  21. Patel, MM; Steele, D; Gentsch, JR; Wecker, J; Glass, RI; Parashar, U.D. Real-world impact of rotavirus vaccination (инг.) // Pediatric Infectious Disease Journal (инг.)баш.. — 2011. — Т. 30. — № 1 Suppl. — С. S1—5. — DOI:10.1097/INF.0b013e3181fefa1f — PMID 21183833.
  22. US Center for Disease Control and Prevention Delayed onset and diminished magnitude of rotavirus activity—United States, November 2007–May 2008 (инг.) // Morbidity and Mortality Weekly Report : journal. — 2008. — Т. 57. — № 25. — С. 697—700. — PMID 18583958.
  23. Reduction in rotavirus after vaccine introduction—United States, 2000–2009 (инг.) // Morbidity and Mortality Weekly Report : journal. — 2009. — Т. 58. — № 41. — С. 1146—1149. — PMID 19847149.
  24. Tate, JE; Cortese, MM; Payne, DC; Curns, AT; Yen, C; Esposito, DH; Cortes, JE; Lopman, BA; Patel, MM; Gentsch, JR; Parashar, U.D. Uptake, impact, and effectiveness of rotavirus vaccination in the United States: review of the first 3 years of postlicensure data (инг.) // Pediatric Infectious Disease Journal (инг.)баш. : journal. — 2011. — Т. 30. — № 1 Suppl. — С. S56—60. — DOI:10.1097/INF.0b013e3181fefdc0 — PMID 21183842.
  25. Sinclair, D; Abba, K; Zaman, K; Qadri, F; Graves, P.M. Oral vaccines for preventing cholera (инг.) // Cochrane Database of Systematic Reviews / Sinclair, David. — 2011. — № 3. — С. CD008603. — DOI:10.1002/14651858.CD008603.pub2 — PMID 21412922.
  26. Alhashimi D., Al-Hashimi H., Fedorowicz Z. Antiemetics for reducing vomiting related to acute gastroenteritis in children and adolescents (инг.) // Cochrane Database of Systematic Reviews : journal / Alhashimi, Dunia. — 2009. — № 2. — С. CD005506. — DOI:10.1002/14651858.CD005506.pub4 — PMID 19370620.
  27. Tytgat G.N. Hyoscine butylbromide: a review of its use in the treatment of abdominal cramping and pain (инг.) // Drugs (инг.)баш. : journal. — Adis International, 2007. — Т. 67. — № 9. — С. 1343—1357. — DOI:10.2165/00003495-200767090-00007 — PMID 17547475.
  28. Canavan A., Arant B.S. Diagnosis and management of dehydration in children (инг.) // American Family Physician (инг.)баш. : journal. — 2009. — Т. 80. — № 7. — С. 692—696. — PMID 19817339.
  29. Gregorio G.V., Gonzales M.L., Dans L.F., Martinez E.G. Polymer-based oral rehydration solution for treating acute watery diarrhoea (инг.) // Cochrane Database of Systematic Reviews : journal / Gregorio, Germana V.. — 2009. — № 2. — С. CD006519. — DOI:10.1002/14651858.CD006519.pub2 — PMID 19370638.
  30. BestBets: Fluid Treatment of Gastroenteritis in Adults.
  31. King C.K., Glass R., Bresee J.S., Duggan C. Managing acute gastroenteritis among children: oral rehydration, maintenance, and nutritional therapy (инг.) // Morbidity and Mortality Weekly Report : journal. — 2003. — Т. 52. — № RR—16. — С. 1—16. — PMID 14627948.
  32. Allen S.J., Martinez E.G., Gregorio G.V., Dans L.F. Probiotics for treating acute infectious diarrhoea (инг.) // Cochrane Database of Systematic Reviews / Allen, Stephen J.. — 2010. — Т. 11. — № 11. — С. CD003048. — DOI:10.1002/14651858.CD003048.pub3 — PMID 21069673.
  33. Feizizadeh, S; Salehi-Abargouei, A; Akbari, V. Efficacy and safety of Saccharomyces boulardii for acute diarrhea (инг.) // Pediatrics (инг.)баш. : journal. — American Academy of Pediatrics (инг.)баш., 2014. — Т. 134. — № 1. — С. e176—91. — DOI:10.1542/peds.2013-3950 — PMID 24958586.
  34. Hempel, S; Newberry, SJ; Maher, AR; Wang, Z; Miles, JN; Shanman, R; Johnsen, B; Shekelle, P.G. Probiotics for the prevention and treatment of antibiotic-associated diarrhea: a systematic review and meta-analysis (инг.) // JAMA : journal. — 2012. — Т. 307. — № 18. — С. 1959—1969. — DOI:10.1001/jama.2012.3507 — PMID 22570464.
  35. Telmesani, A.M. Oral rehydration salts, zinc supplement and rota virus vaccine in the management of childhood acute diarrhea (инг.) // Journal of family and community medicine : journal. — 2010. — Т. 17. — № 2. — С. 79—82. — DOI:10.4103/1319-1683.71988 — PMID 21359029.
  36. DeCamp L.R., Byerley J.S., Doshi N., Steiner M.J. Use of antiemetic agents in acute gastroenteritis: a systematic review and meta-analysis (инг.) // JAMA : journal. — 2008. — Т. 162. — № 9. — С. 858—865. — DOI:10.1001/archpedi.162.9.858 — PMID 18762604.
  37. Mehta S., Goldman R.D. Ondansetron for acute gastroenteritis in children (und) // Canadian Family Physician (инг.)баш.. — 2006. — Т. 52. — № 11. — С. 1397—1398. — PMID 17279195.
  38. 38,0 38,1 Fedorowicz, Z; Jagannath, VA; Carter, B. Antiemetics for reducing vomiting related to acute gastroenteritis in children and adolescents (инг.) // Cochrane Database of Systematic Reviews : journal / Fedorowicz, Zbys. — 2011. — Т. 9. — № 9. — С. CD005506. — DOI:10.1002/14651858.CD005506.pub5 — PMID 21901699.
  39. Sturm J.J., Hirsh D.A., Schweickert A., Massey R., Simon H.K. Ondansetron use in the pediatric emergency department and effects on hospitalization and return rates: are we masking alternative diagnoses? (инг.) // Annals of Emergency Medicine (инг.)баш. : journal. — 2010. — Т. 55. — № 5. — С. 415—422. — DOI:10.1016/j.annemergmed.2009.11.011 — PMID 20031265.
  40. Grimwood K., Forbes D.A. Acute and persistent diarrhea (инг.) // Pediatric Clinics of North America (инг.)баш.. — 2009. — Т. 56. — № 6. — С. 1343—1361. — DOI:10.1016/j.pcl.2009.09.004 — PMID 19962025.
  41. Traa B.S., Walker C.L., Munos M., Black R.E. Antibiotics for the treatment of dysentery in children (инг.) // International Journal of Epidemiology (инг.)баш. : journal. — 2010. — Т. 39. — № Suppl 1. — С. i70—4. — DOI:10.1093/ije/dyq024 — PMID 20348130.
  42. Christopher, PR; David, KV; John, SM; Sankarapandian, V. Antibiotic therapy for Shigella dysentery (инг.) // Cochrane Database of Systematic Reviews / Christopher, Prince R.H.. — 2010. — № 8. — С. CD006784. — DOI:10.1002/14651858.CD006784.pub4 — PMID 20687081.
  43. Effa, EE; Lassi, ZS; Critchley, JA; Garner, P; Sinclair, D; Olliaro, PL; Bhutta, Z.A. Fluoroquinolones for treating typhoid and paratyphoid fever (enteric fever) (инг.) // Cochrane Database of Systematic Reviews : journal / Bhutta, Zulfiqar A.. — 2011. — № 10. — С. CD004530. — DOI:10.1002/14651858.CD004530.pub4 — PMID 21975746.
  44. Gonzales, ML; Dans, LF; Martinez, E.G. Antiamoebic drugs for treating amoebic colitis (инг.) // Cochrane Database of Systematic Reviews / Gonzales, Maria Liza M.. — 2009. — № 2. — С. CD006085. — DOI:10.1002/14651858.CD006085.pub2 — PMID 19370624.
  45. Feldman, Mark; Friedman, Lawrence S.; Sleisenger, Marvin H. Sleisenger & Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease. — 7th. — Saunders, 2002. — ISBN 0-7216-8973-6.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]