Евгения Шимкунайте

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Евгения Шимкунайте
Заты ҡатын-ҡыҙ
Гражданлығы Flag of Lithuania 1918-1940.png Литва
Тыуған көнө 11 март 1920({{padleft:1920|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:11|2|0}})
Тыуған урыны Совет Рәсәйе, Новороссийск
Вафат булған көнө 27 ғинуар 1996({{padleft:1996|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:27|2|0}}) (75 йәш)
Вафат булған урыны Литва, Вильнюс
Һөнәр төрө ботаник
Уҡыу йорто Бөйөк Витовт университеты[d]

Евгения Шимкунайте (лит. Eugenija Šimkūnaitė; 11 февраль 1920 Новороссийск, Рәсәй Совет Республикаһы27 ғинуар 1996, Вильнюс, Литва) — Литва һәм СССР дарыуханасыһы һәм этнографы, дарыу үҫемлектәре белгесе. Тәбиғи фәндәр докторы.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иртә йылдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Евгения Шимкунайте 1920 йылдың 11 февралендә Новороссийскиҙа тыуған. Уның атаһы Пранс Шимкунас — дарыуханасы, сығышы менән Индубакиай тигән литва ауылынан, ә әсәһе Ольга Лебедева — Новороссийскиҙан шәфҡәт туташы. 1922 йылда ғаилә Литваға ҡайтҡан; Таурагнай[lt] ҡалаһында Евгенияның атаһы үҙ дарыуханаһын асҡан [1].

Карьераһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Башланғыс мәктәптән һуң Утян гимназияһына уҡырға кергән һәм уны 1937 йылда тамамлаған. Шул уҡ йылда Бөйөк Витовт университетына уҡырға ингән, бында фармацевт һөнәрен алған. 1941 йылдан Каунаста һәм Таурагнайҙа дарыуханасы була, ә 1942 йылдан 1947 йылға тиклем Вильнюс университеты ҡарамағындағы дарыу үҫемлектәре баҡсаһында эшләй. 1951 йылда Ҡаҙаҡ ССР-ына китә, бында Дарыу һәм хуш еҫле үҫемлектәренең бөтә Рәсәй фәнни-тикшеренеү институты системаһында дарыу үҫемлектәре сырьеһын йыйыуҙы тикшереү менән шөғөлләнгән. Литваға ҡайтҡас, бер нисә йыл дауамында Литва Фәндәр академияһының Биология институтында эшләгән, ә һуңыраҡ Баш дарыухана идаралығына күскән һәм бында Дарыу үҫемлектәре бүлегендә хаҡлы йылға сыҡҡанға тиклем эшләгән[1].

Фәнни эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Евгения Шимкунайтеның фәнни эшмәкәрлеге дарыу үҫемлектәре менән бәйле булған. Үҙенең университетта уҡыу йылдарында улар тураһында ни тиклем булһа ла күберәк белеү өсөн барлыҡ мөмкинлектәрҙе файҙалланған. 1951 йылда «Литва ССР-ында валериана культураһы» тигән темаға диссертация яҡлаған. Был Литваның үҫемлек ресурстарын өйрәнеү өлкәһендә тәүге хеҙмәттәрҙең береһе булған. Һуңыраҡ Шимкунайте крайҙың барлыҡ дарыу үҫемлектәре тураһында мәғлүмәт йыя башлаған, шул ууҡ ваҡытта уларҙың тәбиғәт шарттарын өйрәнгән һәм баҫыу тәжрибәләрен уҙғарған. Йыйылған материалдарҙы дөйөмләштереп, 1951 йылда Шимкунайте «Литва дарыу үҫемлектәре ресурстарын файҙаланыуҙың биологик нигеҙҙәре» тигән темаға хабилитацион хеҙмәт яҡлай, был уның тормошонда иң ҙур фәнни хеҙмәте булып киткән[2].

Ботаниканан тыш Евгения Шимкунайте шулай уҡ урындағы фольклор, йолалар һәм байрамдар менән ҡыҙыҡһынған, быға үҙенең бер нисә китаптарын бағышлай. Шулай уҡ археологтар менән бәйләнеш тотҡан, уларға ҡаҙыу эштәре барышында табылған үҫемлек ҡалдыҡтарын асыҡларға ярҙам иткән һәм алынған мәғлүмәттәрҙе уларҙың Литвала таралыу юлдарын өйрәнгәндә ҡулланған[2].

1993 йылда Литва фәнни советы Шимкунайтеға тәбиғи фәндәр докторы дәрәжәһен биргән[3].

Үлеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Евгения Шимкунайте 1996 йылдың 27 ғинуарында Вильнюста вафат булған. Таурагнайҙа ата-әсәһе ҡәберҙәре янында ерләнгән[2].

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • 1997 йылда Евгения Шимкунайте фонды булдырылған, уның маҡсаты — йәш фармацевтарға, айырым әйткәндә дарыу үләндәрен һәм үҫемлектәрен өйрәнеүҙә булышлыҡ күрһәтеү.
  • 1998 йылда Таурагнай ҡалаһының урта мәктәбе Шимкунайте исеме менән аталған[2].

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 Р. Янкявичене, Ж. Лаздаускайте Евгения Шимкунайте (1920.11.03—1996.27.01) // Acta medico-historica Rigensia. — 1997. — Т. III (XXVII). — С. 456—458.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Eugenija Šimkūnaitė (1920-1996)  (лит.). Lietuvos archeologijos draugija. 22 май 2019 тикшерелгән.
  3. Habil.Dr. E. Šimkūnaitės. Gyvenimas ir veikla  (лит.). Eugenijos Šimkūnaitės labdaros ir paramos fondas. 22 май 2019 тикшерелгән.