Йәтсә

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Йәтсә
Йәтсә
Фәнни классификация
Батшалыҡ: Хайуандар
Тип: Хордалылар
Класс: Имеҙеүселәр
Отряд: Йыртҡыстар
Ғаилә: Һуҫарҙар
Ырыу: Йәтсә һәм көҙән
Төр: Йәтсә
Латинса исеме
Mustela nivalis
Linnaeus, 1766
Ареал
рәсем
ITIS 180554
NCBI 36239
Халыҡ-ара Ҡыҙыл китап
Status iucn3.1 LC ru.svgen:Least Concern
Ҙур хәүеф янамай
IUCN 3.1 Least Concern : / 14021
Йәтсә ҡышын (Могилёв өлкәһе Беларусия)

Йәтсә (лат. Mustela, рус. Ласки и хорьки) — һыуһарҙар ғаиләһенә ҡараған имеҙеүсе.

Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һуҫар һымаҡтарҙың кәүҙәгә иң бәләкәй вәкиле. Кәүҙә оҙонлоғо 13—28 см, ауырлығы 40—100 г.

Кәүҙәһе оҙон һәм бик йоҡа, һығылмалы. Башы бәләкәй,мороно тупаҡ, танауы еңелсә бүлкәсле (раздвоен), Күҙҙәре ҡарағусҡыл, бер аҙ сығып (навыкате) тора. Муйыны оҙон, көслө. Ҡолағы ҡыҫҡа, киң.

Аяғы ҡыҫҡа, осло тырнаҡлы. Ҡойроғо бик ҡыҫҡа (9 см-ға тиклем) . Ҡойроҡ аҫтында һаҫыҡ еҫ сығара торған биҙҙәре бар.

Төҫө миҙгелгә бәйле:ҡышын аҡ, йәйен арҡаһы көрән, ҡорһағы аҡ. Йөнө ҡуйы, ҡыҫҡа. Ҡышҡыһын тулыһынса аҡ төҫкә инә.

Полигам. яҡтан 10—11 айҙа өлгөрә. 3—12 (йышыраҡ 4—7) ҡолаҡ тишеге ҡапланған һуҡыр бала тыуҙыра.

Ғүмер оҙонлоғо:тәбиғәттә 5 лет тирәһе (уртаса 9,5 ай).

Йәшәйеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Башлыса төндә, ҡайһы ваҡыт көндөҙ әүҙем. Ваҡ кимереүселәр, һирәгерәк ҡоштар, ер-һыу хайуандары һ.б. менән туҡлана.

Урманда, ҡырҡындыла, баҫыуҙа, һаҙлыҡта осрай; кимереүселәрҙең өңдәрендә, эҫкерттәрҙә, таш араларында, ағас тамырҙары аҫтында, торлаҡ янында йәшәй. Башҡортостандың бөтә биләмәһендә таралған.

Сысҡан һымаҡ кимереүселәрҙе юҡ итә

Үрсеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ата заттарының ауырлығы - 70-105 г тирәһе. Инә заттар 30% тирәһенә ҡайтышыраҡ була.

Полигамдар. Үрсеү мәле яҙға, март тирәһенә тура килә. Аҙыҡ мул булһа йыл әйләнәһендә 2-3 тапҡыр үрсем бирә алалар.

Бер үрсемдә 4-5 тирәһе көсөк була. Яралғы үҫеше 35 көн тирәһе дауам итә.

Балалары өсөн инә йәтсә оя эшләй, эсенә мүк, ҡоро үлән түшәй. Көсөктәре тыуғанда 1,5 г тирәһе генә. Башта һуҡыр һәм мөсһөҙ булалар. Күҙҙәре 21-25 тирәһендә асыла.

Балалары оянан сыҡҡас әсәләре артынан эйәреп йөрөйҙәр. 3-4 ай тирәһе бергә булалар, унан яҙға йәки көҙгә ҡарай таралышалар. 3 айҙа енси яҡтан өлгөрәләр.

Ареалы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Евразияның, Төньяҡ Американың уртаса бүлкәте,Алжир, Марокко, Египет, Малая Азия, север Ирака, Иран, Афганистан, Монголия, Китай, Корейский п-ов, Япония, Северная Америка, Австралия.

Дошмандары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Йыртҡыстар: аҫ, бүре, төлкө, бурһыҡ, һуҫар, енот һымаҡ эт.

Йыртҡыс ҡоштар: өкөләр (филин), ҡарсыға, диңгеҙ бөркөтө, бөркөт.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]