Карташов Николай Иванович

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Николай Иванович Карташов
Файл:Карташев Н. И.jpg
Тыуған көнө:

5 октябрь 1867({{padleft:1867|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:5|2|0}})

Тыуған урыны:

Новочеркасск, Рәсәй империяһы

Вафат булыу көнө:

24 апрель 1943({{padleft:1943|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:24|2|0}}) (75 йәш)

Вафат булған урыны:

Томск ҡалаһы, Новосибирск өлкәһе, РСФСР, СССР

Гражданлығы:

Flag of Russia.svg Рәсәй империяһы
Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg СССР

Ғилми өлкәһе:

локомотивостроение

Эшләгән урыны:

Томский технологический институт, Томский электромеханический институт инженеров железнодорожного транспорта

Уҡыу йорто:

Харьковский технологический институт[d]

Награда һәм премиялары

Карташов Николай Иванович (5 октябрь 1867 йыл, Новочеркасск — 24 апрель 1943 йыл, Томск) — ғалим-инженер. Сталин премияһы лауреаты. Профессор. РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре. 1911 йылдың 8 июненән 1916 йылдың 27 июненә тиклем Томск технология институтының директоры (ректоры) була.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1867 йылдың 5 октябрендә Новочеркасск ҡалаһында казак офицер-артиллерисы ғаиләһендә тыуған.

Харьков технология институтының механика бүлеген тамамлағандан һуң (1891), Новочеркасск тимер юлында эшләй.

1893 йылдан — төҙөлөп ятҡан Себер тимер юл магистраленең тартыу участкаһы начальнигы, һуңынан Уссурийск тимер юл тармағының баш оҫтаханалары менән мөдирлек итә.

1899 йылда эштән китә һәм сит илгә командировкаға сыға, ике йыл паровоз эшен өйрәнә. 1902 йылдан Томск технология институтында уҡыта. Магистр (1903), «Паровоздарҙы тәжрибә тикшереү» диссертацияһы — был һөнәр теорияһы буйынса донъяла тәүге эш. Теоретик механика һәм машиналар эшләү кафедраһы профессоры (1903).

1906—1909 йылдарҙа — механика бүлеге деканы, 1911 йылдан 1916 йылға тиклем — Томск технология институты директоры.

Оҙаҡ ауырығандан һуң вафат була, Көньяҡ зыяратта ерләнә[1].

Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Ҡатыны — Изабелла Викентьевна (ҡыҙ фамилияһы Баранович) (30.10.1875-1944).[2].
    • Улы — Карташов Иван Николаевич[3] (08.08.1900 г., Новочеркаскиҙа — 26.02.1977) — инженер-механик, профессор[4].
    • Улы — Карташов Константин Николаевич (21.05.1902 — 29.01.1979) — совет ғалимы, атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре[5], СССР архитектура һәм гражданлыҡ төҙөлөшө академияһы академигы, СССР Дәүләт премияһы лауреаты[6].
    • Ҡыҙы — Надежда Николаевна (кейәүҙә Ферри исеме; 1907—1998), беренсе ире — генетик Л. В. Ферри (1906—1944), ҡыҙы Татьяна (1935) — ғалим-биотехнолог, икенсе ире — Нуварьев Валентин Спиридонович (1895—1952) — ғалим-геодезист, математик.[2].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • да Парижда Үткән Бөтә донъя күргәҙмәһендә Рәсәй экспозицияһын әҙерләүҙәге тырышлығы өсөн «Оффициер д’académie» (Франция) ордены[7] (1900 йыл)
  • «РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре» исеме, 1929 йыл
  • Ленин ордены, 1936 йыл
  • «Почётлы тимер юлсы» билдәһе, 1937 йыл
  • «Почет билдәһе» ордены, 1939 йыл
  • Себерҙә беренсе Сталин премияһы лауреаты (1941, 6 томлыҡ «Паровоздар курсы» хеҙмәте өсөн)

Баҫмалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • 1902 г. — «Опытные исследования паровозов» (Харьков).
  • 1904 г. — «Конструкции паровозов. Детали паровозов» (Томск).
  • 1914 г. — «Паровозные парораспределительные механизмы. Золотники и кулисы» (С-Петербург).
  • 1925 г. — «Угли Черемховского каменноугольного бассейна и их испытание в 1924 г.» (Иркутск).
  • 1935 г. — «Лекция в высшей технической школе и организация умственного труда» (Томск).
  • 1936 г. — «Тяжеловесные поезда».
  • 1937 г. — «История развития конструкции паровоза». ОНТИ
  • 1941 г. — «Курс паровозов» Ч — I—II. (Москва).

(барлығы 130-ҙан ашыу эш)

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1944 йылда Томск ҡала Советы ҡарары менән Томскиҙағы] Баҡса урамы Карташов урамы тип үҙгәртелә.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]