Көсһөҙ үҙ-ара тәьҫир итешеү

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Көсһөҙ үҙ-ара тәьҫир итешеү
Викимедиа исемлеге Википедия:Һәр тел бүлегендә булырға тейеш мәҡәләләр исемлеге
Commons-logo.svg Көсһөҙ үҙ-ара тәьҫир итешеү Викимилектә
Мезон Мезон Барион Нуклон Кварк Лептон Электрон Адрон Атом Молекула Фотон W- һәм Z-бозондар Глюон Гравитон Электромагнитлы тәьҫир итешеү Һүрән тәьҫир итешеү Көслө тәьҫир итешеү Гравитация Квантлы электродинамика Квантлы хромодинамика Квантлы гравитация Электрослабое взаимодействие Теория великого объединения Теория всего Элементарная частица Вещество Бозон Хиггса
Краткий обзор различных семейств элементарных и составных частиц, и теории, описывающие их взаимодействия. Фермионы — слева, бозоны — справа. (пункты на картинке кликабельны)

Көсһөҙ үҙ-ара тәьҫир итешеү — атом ядроһының бета-тарҡалыуы һәм элементар киҫәксәләрҙең көсһөҙ тарҡалыуы процессы өсөн яуап биреүсе фундаменталь тәьҫир итешеү, шулай уҡ уларҙа була торған арауыҡтағы һәм комбинациялы йоплоҡ һаҡлау законын боҙоусы тәьҫир итешеү. Был тәьҫир итешеү көсһөҙ тип атала, ядро физикаһында һәм юғары энергиялар физикаһында ҙур әһәмиәткә эйә булған ҡалған ике тәьҫир итешеү, көслө һәм электромагнит тәьҫир итешеү, көслөрәк була. Ләкин ул фундаменталь тәьҫир итешеүҙәрҙең дүртенсеһе — гравитация тәьҫир итешеүенән көслөрәк.

Көсһөҙ тәьҫир итешеү ҡыҫҡа ваҡыт тәьҫир итә — ул атом ядроһынан күпкә бәләкәйерәк арала ғына беленә (тәьҫир итеү радиусы 2·10−18 м[1]).

Элементар киҫәксәләр физикаһы стандарт моделе электромагнит үҙ-ара тәҫьир менән көсһөҙ үҙ-ара тәьҫирҙе шул бер үк электрокөсһөҙ үҙ-ара тәьҫир итешеүҙең төрлөсә күренеше тип тасуирлай. Был теорияны 1968 год йыл тирәһендә Шелдон Глэшоу, Абдус Салам һәм Стивен Вайнберг эшләгән. Был эш өсөн улар 1979 йылда физика буйынса Нобель премияһы алған.

Көсһөҙ тәьҫир итешеүҙе таратыусылар тип вектор бозондарын (векторные бозоны W+, W и Z0) атайҙар.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • К. Манолов, В. Тютюнник Биография атома — М.: Мир, 1984. — 246 б. — 50 000 экз.
  • Griffiths, David J. (1987) Introduction to Elementary Particles, Wiley, John & Sons, Inc. ISBN 0-471-60386-4
  • A. Lesov. The Weak Force: From Fermi to Feynman. — Thesis, University of South Carolina, 2009.