Эстәлеккә күсергә

Мәликлек

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Мәликлек
Етәксе орган Мәлик (Әрмәнстан)
XVI быуатта Таулы Ҡарабах мәликлектәре

Мәликлек (рус. Меликство) — урта быуаттарҙың һуңғы осоронда (XIII—XVI быуаттар) мәлик идара иткән административ-территориаль берәмек[1] .

Сәфәүиҙәр дәүләтендә «мәлик» титулын юғары дүрт ҡатлам вәкилдәренең өсөнсөһө — ҙур булмаған округтарға хужалар йөрөткән. Феодалдарҙың был төркөмө урындағы боронғо аристократия вариҫтарынан тора, улар тулыһынса тиерлек юҡ ителгән, әммә боронғо төрки ҡәбиләләр вариҫтары Ҡарабахтың ҡайһы бер урындарында, күбеһенсә Ширванда һаҡланып ҡалған[1].

1639 йылда, Әрмәнстанды Төркиә һәм Персия үҙ араһында тулыһынса бүлеп алғандан һуң, Таулы Ҡарабахтың мәликлектәре әрмән дәүләтселегенең һуңғы ҡалдыҡтары булып ҡала[2].Таулы Ҡарабахтағы (шулай уҡ Хәмсә Мәликлектәре тип билдәле[3]) биш әрмән мәликлеге — Гөлөстан, Джраберд, Варанда, Хачен һәм Дизак шаһ Ғәббәс I осоронда XVII быуат башында барлыҡҡа килгән[4].

Абруйлы Британия энциклопедияһы тасуирлауынса, Таулы Ҡарабахта биш әрмән мәликлегенән торған берләшмә үҙ автономияһын һаҡлап ҡала алған һәм хатта 1722—1730 йылдарҙағы Персия менән Төркиә араһындағы көрәш ваҡытында бойондороҡһоҙ булып ҡалған[5].

Ислам энциклопедияһы Ҡарабахтың әрмән мәликлектәрен XVIII быуатҡа тиклем һаҡланған ярымавтономиялы феодаль биләмәләр тип атай[6]. Ҙур Рәсәй энциклопедияһы ла шуны раҫлай[7].

  1. 1,0 1,1 Петрушевский И. П. Очерки по истории феодальных отношений в Азербайджане и Армении в XVI - начале XIX вв. — Л., 1949. — С. 58—59.
  2. В.А. Золотарев, В.А. Авдеев. Военная история отечества с древних времен до наших дней Т.1. — Москва: Мосгорархив, 1995. — С. 367. — 513 с.

  3. Хамса по-арабски означает пять, а меликства Хамсы означает пять меликств.
  4. Michael P. Croissant, The Armenia-Azerbaijan conflict: causes and implications, p.11:
  5. МәликлекБританника энциклопедияһында
  6. Encyclopaedia of Islam. — Leiden: BRILL, 1986. — Т. 1. — С. 639—640.
  7. Большая Российская Энциклопедия, статья «Армения»

Раффи. Меликства Хамсы