Мәмәтова Мәншүк Жиенғәли ҡыҙы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Мәмәтова Мәншүк Жиенғәли ҡыҙы
ҡаҙ. Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова
Рәсем
Заты ҡатын-ҡыҙ
Гражданлығы Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg СССР
Принадлежность СССР
Тыуған көнө 23 октябрь 1922({{padleft:1922|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})
Тыуған урыны СССР, Көнбайыш Ҡаҙағстан өлкәһе[d], Бокейординский район[d]
Вафат булыу көнө 15 октябрь 1943({{padleft:1943|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:15|2|0}}) (20 йәш)
Вафат булған урыны СССР, РСФСР, Тверь өлкәһе, Невель[d]
Һөнәр төрө Һалдат
Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре
Ленин ордены Советтар Союзы Геройы
Хәрби звание Мастер-сержант[d] һәм Өлкән сержант
Һуғыш/алыш Икенсе бөтә донъя һуғышы һәм Бөйөк Ватан һуғышы
Ғәскәр төрө Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһы
Военная классификация потерь һуғышта һәләк була[d]
Commons-logo.svg Мәмәтова Мәншүк Жиенғәли ҡыҙы Викимилектә

Мәмәтова Мәншүк Жиенғәли ҡыҙы (ҡаҙ. Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова; 23 октябрь 1922 йыл15 октябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар бригадаһы пулемётсыһы, гвардия өлкән сержанты. «Советтар Союзы Геройы» (1944) исеменә лайыҡ булған тәүге ҡаҙаҡ ҡатын-ҡыҙы.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мәншүк (Мәнсиә) Жиенғәли ҡыҙы Мәмәтова 1922 йылдың 23 октябрендә Ҡырғыҙ Автономиялы Социалистик Совет Республикаһының (1920—1925) (хәҙерге Ҡаҙағстандың Көнбайыш Ҡаҙағстан өлкәһе Бүкәйурҙа районы) Жиеккум ауылында тыуған[1]. Милләте ҡаҙаҡ[1].

Бик иртә етем ҡалғас, уны үҙенә ҡыҙ итеп инәһе Әминә Мәметова ала. Бала сағы Алматы ҡалаһында үтә. Ысын исеме Мәнсиә булған, бала сағында инәһе Әминә Мәмәтова уны иркәләтеп «Моншағым» тип йөрөткән, әммә Мәншүк бәләкәй булғас ул «Моншақ» һүҙен әйтә алмаған һәм уныҡы тик «Мәншүк» тип килеп сыҡҡан. Бынан бирле ул үҙенең хаттарында «Мәншүк» (рус. Манчук) тип ҡул ҡуйған.

Бөйөк Ватан һуғышына ҡәҙәр эшселәр факультетын, медицина институтының ике курсын тамамлап өлгөрә. Ҡаҙаҡ ССР-ы Халыҡ комиссариаты советы аппаратында эшләй, Халыҡ комиссариаты советы рәйесенең сәркәтибе була.

1942 йылдың сентябренән Ҡыҙыл Армия составында, 100-сө Ҡаҙаҡ айырым уҡсылар бригадаһы штабының писаре, шәфҡәт туташы булып хеҙмәт итә. Фронтта пулемётсылар курсын тамамлай һәм пулемёт расчётының беренсе номеры итеп тәғәйенләнә.

1943 йылдың 15 октябрендә Невель ҡалаһын азат итеү өсөн ҡаты алыштар барышында, Мәншүк Мәметова пулемёт расчётында бер үҙе тороп ҡала һәм, башына ҡаты яра алыуға ҡарамаҫтан, дошмандың 70 һалдатын юҡ итә[2] һәм батырҙарса һуғышып һәләк була.

Невель ҡалаһында ерләнгән.

Images.png Тышҡы рәсемдәр
Image-silk.png Невельдә М. Мәмәтованың ҡәбере.

СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 1 мартындағы указына ярашлы Мәншүк Жиенғәли ҡыҙы Мәмәтоваға Советтар Союзы Геройы исеме бирелә[3].

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • 1969 йылда А. С. Кончаловский сценарийы буйынса режиссёр М. С. Бегалиндың «Песнь о Маншук» фильмы төшөрөлә. Мәншүк ролен Наталья Аринбасарова башҡара.
  • Мәншүк Мәмәтова исемен Шымкент ҡалаһының 35-се мәктәбе, Тараз ҡалаһының 27-се мәктәбе, Алматы ҡалаһының 28-се техник лицейы йөрөтә.
  • Алматыла Мәншүк Мәмәтова исеме менән үҙәк урамдарҙың береһе аталған, Үҙәк скверҙа ике ҡаҙаҡ ҡатыны — һуғыш ҡаһармандары Мәншүк Мәмәова һәм Әлиә Мулдағоловаларға һәйкәл ҡуйылған.
  • Кесе Алматы һыртының Алматы ҡалаһынан көньяҡҡа табан урынлашҡан түбәгә Мәншүк Мәмәтова исеме бирелгән.
  • 1978 йылда Невелдә (Белоруссия) Мәншүк Мәмәтова һәйкәле ҡуйылған һәм уның исеме менән урам аталған. 2010 йылдың 1 майында һәйкәл яңыртыла[4] .
  • 1988 йылда Уральскиҙа (Ҡаҙағстан) уның исемен менән аталған майҙанда Мәншүк Мәмәтова һәйкәле ҡуйылған. Был 5 метрлыҡ һәм 8 тонналыҡ һәйкәл 30 йылдан ашыу торған, 2017 йылда уны Бөйөк Ватан һуғышының өс ҡаһарманына (Мәншүк Мәмәтова, Әлиә Мулдағолова, Хиуаз Доспанова) арналған «Ҡаҙаҡ халҡының данлыҡлы ҡыҙҙары» һәйкәле менән алыштырыла[5].
  • Уральскиҙа (Ҡаҙағстан) Мәншүк Мәмәтова исемендәге мемориаль музей ойошторолған[6]. Ошо музей нигеҙендә 2010 йылда Аҡтүбәлә Мәншүк музейы асыла[7].
  • Астанала берҙән-бер тегеү фабрикаһы Мәншүк Мәмәтова исемен йөрөтә.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=288
  2. “Kazakhstan History” portal  (инг.). e-history.kz. 24 ғинуар 2018 тикшерелгән.
  3. Наградные документы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында (архив материалдары: ЦАМО, ф. 33, оп. 686043, д. 21, л. 1—11).
  4. В Невеле открыли обновлённый памятник защитнице города Маншук Маметовой.
  5. В Уральске открыли памятник трем героям ВОВ. Мой город (2017-06-26). 26 июль 2017 тикшерелгән.
  6. Кайнеденова А. Украденными из музея экспонатами Маншук Маметова никогда не пользовалась // Мой Город, Май 22, 2014.
  7. Сариева Б. Музей Маншук // Актюбинский вестник, 13 мая 2010.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Маметова Маншук Жиенгалиевна // Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — Б. 31. — 863 б. — 100000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
  • Чечеткина О. Батыр Маншук // Героини. Вып. I. (Очерки о женщинах — Героях Советского Союза). — М.: Политиздат, 1969.
  • Халимульдина А. И. (Прокопенко), Халимульдин А. К. Звездный час Маншук. Алма_Ата: Жалын, 1985. — 400 с.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

 дней) — историякопия) (г. Уральск).

 дней)) // История отечества. Коми.