Оло Айыу күле

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску

Оло Айыу күле
ингл. Great Bear Lake, франц. Grand lac de l'Ours
66° с. ш. 121° з. д.HGЯO
Deline1.jpg
ИлКанада Канада
РегионТөньяҡ-Көнбайыш территориялар
Диңгеҙ кимәленән бейеклеге156 м
Оҙонлоғо320 км
Киңлеге175 км
Майҙаны31 153 км²
Күләме2236 км³
Яр һыҙығы оҙонлоғо2719 км
Иң ҙур тәрәнлек413 м
Уртаса тәрәнлек72 м
Һыу йыйыу майҙаны11 717 км²
Ағып сығыусы йылғаОло Айыу йылғаһы
Оло Айыу күле (Канада)
Blue pog.svg
Оло Айыу күле
Commons-logo.svg Оло Айыу күле Викимилектә

Оло Айыу күле (ингл. Great Bear Lake, франц. Grand lac de l'Ours, слейви Sahtú) — Канаданың иң ҙур эске күле. Ҙурлығы буйынса Төньяҡ Америкала 4-се һәм донъяла 8-се урынды биләй.

География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Күл төньяҡ поляр түңәрәгендә, төньяҡ киңлектең 65 һәм 67 градустары араһында һәм көнбайыш оҙонлоҡтоң 118 һәм 123 градустары араһында, иңгеҙ кимәленән 156 метр юғарыраҡ урынлашҡан[1][2].

Күлдән Оло Айыу йылғаһы (Сахту-Де) ағып сыға, ул Маккензи йылғаһына ҡоя. Күл буйындағы тораҡ пункттар — Делайн (Deline, элекке Форт-Франклин) һәм Эко-Бей (Echo Bay, шулай уҡ Порт-Радий (Port Radium) тип атала). 1930 йылда Жильбер Лабин (Gilbert LaBine) күл тирәһендә уран ятҡылығын аса, уның нигеҙендә рудник төҙөлә. Бында табылған уран Хиросима һәм Нагасаки ҡалаларына атом бомбаһы ташлауҙа ҡулланнылған атом бомбаһы составында булған. Һуңыраҡ, сығарыу сығымдары юғары булғанлыҡтан, рудник ябыла[3]. Күл сунолар йөрөшлө. Төп порттары: Порт-Радий һәм Делайн[4]. Навигация осоро бик ҡыҫҡа. Июль айынан иртәрәк бик һирәк боҙҙан азат ителә. Сахту индеецтарының үҙ атамаһы күлдең атамаһына бәйле.

Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1950—1974 йй. күҙәтеү мәғлүмәттәре:

Ай Температура
(°C)
Яуым-төшөм
(мм)
Яҡты көн
(сәғ.)
Ғинуар −27,0 11 0,19
Февраль −27,0 8 1,82
Март −19,1 14 7,57
Апрель −10,7 6 16,03
Май +1,2 14 21,76
Июнь +9,0 14 23,16
Июль +12,0 35 18,54
Август +10,6 43 11,97
Сентябрь +5,3 25 6,20
Октябрь −3,2 27 2,85
Ноябрь −14,8 25 0,39
Декабрь −23,0 14 0,00
Уртаса −7,2 10
Барлығы 236

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. База данных по озёрам мира Международного комитета по проблемам озёр (Word Lake Database, International Lake Environment Committee)
  2. Canadian Encyclopedia
  3. Хью Макленнан. Семь рек Канады. — Москва: Прогресс, 1990
  4. Украинский энциклопедический словарь. — Киев: УСЭ, 1988