Проект:АХБ төҙәтеү/Муса Гәрәев музейы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
АХБ төҙәтеү/Муса Гәрәев музейы
Нигеҙләү датаһы 1991
Дәүләт Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1954–1991).svg Рәсәй
Административ-территориаль берәмек Башҡортостан Республикаhы
Урынлашыу Үрге Йәркәй
Бағышланған Гәрәев Муса Ғaйса улы
Асыу датаһы 8 июль 1992

Муса Гәрәев музейы (Ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Муса Гәрәев музейы; рус. Музей дважды Героя Советского Союза Мусы Гареева) — Башҡортостан Республикаһы Илеш районы Үрге Йәркәй ауылында урынлашҡан, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Гәрәев Муса Ғaйса улына арналған мемориаль музей.

Тасуирлама[вики-тексты үҙгәртергә]

1991 йылда Үрге Йәркәй ауылында Башҡортостан Республикаһы Милли музейының филиалы булараҡ ойошторола. 2006 йылға тиклем ошо статуста була[1].

1992 йылдың 8 июлендә ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Гәрәев Муса Ғaйса улының тыуыуына 70 йыл тулыу айҡанлы музейҙың экспозицияһы асыла[2]. Ошо уҡ көндә Муса Гәрәевтың тыуған ауылында — Ташшишмәлә ул йәшәгән йорт тергеҙелгән һәм унда музейҙың филиалы булдырылған[3].

Музей фондтарында 3500-ән ашыу һаҡлау берәмеге бар, шул иҫәптән 1,7 меңе — төп фондтың экспонаттары. Улар араһында — геройҙың шәхси әйберҙәре һәм документтары, портреты (рәссамы Рәшит Нурмөхәмәтов), фотографиялар, Бөйөк Ватан һуғышы осорондағы совет осоусыһы ҡоралы һәм хәрби экипировкаһы өлгөләре, хәрби трофейҙар — БМВ мотоциклы (1939 йылда сығарылған), немец һалдаты ранецы һәм башҡалар[1].

Музейҙың экспозицияһы 2 залда урынлашҡан. Тәүге залы Муса Ғайса улының үҫмер йылдарына һәм һуғыш осорона бағышланған. Уның үҙәк өлөшөн Бөйөк Ватан һуғышында 1944 йылғы Ҡырым операцияһындағы хәл иткес алыштарҙың береһен һүрәтләгән «Һабынтауҙы штурмлау» (рус. «Штурм Сапун-горы») диорамаһы тәшкил итә. Бында ике манекен Ҡыҙыл Армия лётчиктарының хәрби экипировкаһын күрһәтә. Муса Гәрәевтың хәрби осоштарында кейгән мундиры: осоу комбинезоны, крагтар, шлемофон ҡуйылған, шулай уҡ «У-2», «Ил-2» самолёттарының тәңгәл моделдәре урынлаштырылған. Шулай уҡ уның Өфө аэроклубында шөғөлләнеүе, Энгельс хәрби авиация мәктәбендә уҡыу осоро урын алған. Икенсе зал геройҙың һуғыштан һуңғы биографияһына арналған. Экспозицияла Муса Гәрәевтың Өфөләге фатирындағы әйберҙәр нигеҙендә тергеҙелгән эш кабинеты макеты булдырылған. Бында ДОСААФ-тың Башҡортостан өлкә комитеты рәйесе вазифаһын үтәгән осорҙа, йәмәғәт эшен ҡылыҡһырлаған экспонаттар күрһәтелә[2][1][3].

Музейҙың Ташшишмә ауылындағы филиалында Муса Гәрәев үҫкән һәм ҡунаҡҡа килгән йорт тергеҙелгән. Бындағы әйберҙәр геройҙың бала сағы менән таныштыра: өй йыһазы, Гәрәевтарҙың ғаилә фотографиялары, мәктәп дуҫтары һәм ауылдаштары фотографиялары, хеҙмәт ҡоралдары, кәрәк-яраҡтар, кейем-һалым һәм башҡалар[2].

Музей биләмәһендә геройға бюст ҡуйылған. 2012 йылда музейы янындағы Муса Гәрәев скверында «АН-2» самолёты ҡуйылған[3].

Етәкселәре[вики-тексты үҙгәртергә]

  • Р. М. Камалов (1991 йылдан — 2010 йылдың ғинуары);
  • Р. Х. Хәбибов (2010 йылдың ғинуарынан — 2013 йылдың марты);
  • Ә. Ғ. Сабирова (2013 йылдан)[2].

Иҫкәрмәләр[вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 1,2 Камалов Р. М., Шафиҡова Е. Ҡ. Гәрәев М. музейы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Музей Мусы Гареева. Илишевская историческая энциклопедия. 14 сентябрь 2020 тикшерелгән.</
  3. 3,0 3,1 3,2 Мусалимова Э. Х. Музей Мусы Гареева. Муниципальный район Илишевский район Республики Башкортостан. 14 сентябрь 2020 тикшерелгән.</