Фильм

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
16 мм Bolex камераһы.
Чарли Чаплиндың The Bond өнһөҙ фильмынан өҙөк (1918)

Фильм (ингл. film — плёнка, шулай уҡ — кино, кинофильм, телефильм, кинокартина) — кино сәнғәтенең айырым әҫәре. Технология яғынан бер сюжет менән бәйләнгән хәрәкәтләнгән һүрәттәр (монтаж кадрҙары) йыйыны[1]. Һәр монтаж кадры фотографик йәки цифрлы хәрәкәтһеҙ һүрәттәр теҙмәһе. Фильмға шулай уҡ тауыш өҫтәлә.

Фильмдарҙы барлыҡҡа килтереү һәм уйнатыуға бәйле кеше эшмәкәрлеге кинематограф тип атала. Кинематограф үҙ эсенә кино сәнғәте һәм кино индустрияһын ала. Фильмдар хәрәкәтләнгән һүрәттәрҙе кино төшөрөү аппараттары йәки цифрлы камера ярҙамында төшөрөлә, мультипликация һәм махсус эффекттар ҡушылырға мөмкин.

Фильмдар ҡарау хәҙерге заман мәҙәниәте өлөшө. Популяр фильмдар геройҙары һәм актёрҙар билдәлелек яулай, образдары таныла. Фильмдарҙы күпләп ҡарау өсөн махсус кинотеатрҙар төҙөлә. Ғәҙәттә фильм 90—120 минут (1,5—2 сәғәт) бара, өй шарттарында фильмды компьютерҙан ҡарайҙар.

XX быуат башында Рәсәйҙә «фи́льма» тип әйтеү дөрөҫ һаналған, был исем менән шулай киноплёнканы ла йөрөткәндәр].

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Кинематографтың барлыҡҡа килеүен 1895 йылдың 28 декабрендә билдәләйҙәр, ул көндә Капуциндар булварында «Гранд кафе»ның бер залында тәүге кинематограф сеансы үткән.

Кинематографҡа тәүге аҙым 1685 йылда, «тылсымлы фонарь» — камера-обскура барлыҡҡа килгәс — эшләнә.

Кинематографҡа икенсе аҙымды 1832 йылда Майкл Фарадей һәм уның иптәше Макс Роджер эшләй. Бар Европа һүрәтте йәнләндерерлек аппарат уйлап табырға тырыша. Фарадей приборы фенакистископ тип атала. Аппаратҡа бер-бер артлы һүрәттәр теҙмәһе өҫтәлгән.

Өсөнсө аҙым 1877 йылда Луи Дагер һәм Жозе Ньепс тарафынан эшләнә. Калифорния губернаторы Леланд Стэнфорд һәм фотограф Эдвард Мейбридж бер ҡыҙыҡлы эксперимент үткәрәләр. Леланд аттар яратҡан, һәм Мейбридж менән «сапҡан саҡта ат тояғын күтәрәме, юҡмы», тип бәхәсләшә. Улар 60 фотокамера алып, сабыш юлының ике яғынан ҡуйып сыға. Ҡаршыһында будкала камераны тикшергән кешеләр ултырған. Фотокамера менән будка араһында бау һуҙылған. Сапҡанда, ат тояғы менән бауҙы тейеп, камераны эшләтеп ебәргән, ат хәрәкәтенең бер фазаһының һүрәте килеп сыҡҡан. Был хәрәкәтте фазаларга бүлеүҙең беренсе маташыуы[2].

Фильм төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Видеоматериалдың документаль (дөрөҫлөгө) буйынса:

  • уйын киноһы, псевдодокументаль кино
  • документаль кино (уйын булмаған кино), документаль-уйынлы кино
  • фәнни-популяр кино (фәнни-мәғрифәтле кино)

Уйын киноһын киләһе билдәләр буйынса айыралар:

  • ваҡытының дауамынан
  • сериялар һаны
  • сығанағына мөнәсәбәте (сценарий сығанағы йәки фильм фекере)
  • аудиовизуаль теҙмәһе, нәфис формаһы
  • новаторлыҡ ҡараш
  • ҡулланыусыһынан (фильмдың маҡсатлы аудиторияһы), шул иҫәптән, күләме буйынса, тамашасылар йәше
  • етештереүсеһе
  • драматургияның төп жанрҙары
  • автор маҡсаттары

Экран ваҡыты буйынса фильмдар төрө:

  • ҡыҫҡа метражлы фильм
  • тулы метражлы фильм

Сериялар һаны буйынса:

  • бер сериялы фильм
  • аҙ сериялы фильм — 2—3 серия
  • куп сериялы фильм (мини-киносериал) — 4—9 серия
  • киносериал — 10—15 серия
  • телесериал — 15 сериянан артыҡ
  • киножурнал — 15 сығаралыштан күберәк

Сығанағына мөнәсәбәте буйынса :

  • нәфис әҫәрҙәр йәки башҡа жанрҙар — әҙәбиәт, компьютер уйындары, комикстар экранизацияһы
  • сығанаҡ фильмдың төрлө дауамы: сиквел, приквел, спин-офф һ.б.
  • Ремейк (фильмды ҡабаттан төшөрөү) һәм йөкмәтеү (фильмдың элекке сюжетын әһәмиәткә алмау)

Аудиовизуаль теҙмәһе, нәфис формаһы буйынса:

  • Тауыш:
    • өнһөҙ кино, шул иҫәптән стилләштерелгән
    • тауышлы кино
  • Һүрәте:
    • аҡ-ҡара кино, шул иҫәптән стилләштерелгән
    • төҫлө кино
  • Мультипликация:
    • анимацион (мультипликацион) фильм
    • кино-анимацион фильм
  • Музыкаль фильмдар, шул иҫәптән хореография өлөштәре менән
  • Шиғри фильмдар
  • Башҡа

Новаторлыҡ ҡараш буйынса:

  • Эксперименталь кино, шул иҫәптән авангард кино
  • Ғәҙәти кино

Ҡулланыусыһынан (фильмдың маҡсатлы аудиторияһы), шул иҫәптән, күләме буйынса, тамашасылар йәше буйынса:

  • Тамашасылар күплеге буйынса:
    • киң тамашасы өсөн кино (блокбастерҙар)
    • артхаус (элитар фильмдар)
  • Тамашасы йәше буйынса:
    • тамашасы йәшенән сикле кино (ғәҙәттә, эротика, ҡотосорғос, триллерҙар, енәйәтле фильмдар), өлкәндәр өсөн тәғәйенләнгән
    • ғаилә киноһы, киң һанлы тамашасы өсөн
    • балалар киноһы

Етештереүсеһе буйынса:

  • Профессиональ кино
  • Һәүәҫкәр кино.

Драматургияның төп жанрҙары буйынса:

Автор маҡсаттары буйынса:

  • Нәфис ҡыҙыҡһыныу — ирекле йәки автор киноһы (андеграунд)
  • Коммерция маҡсатлы — мейнстрим, шулай уҡ рекламалы кино
  • Ижтимағи-сәйәси ҡыҙыҡһыныу (етәкселек иткән элита, сәйәси фирҡәләр, ижтимағи һәм дини берләшмәләр заказы менән) — пропагандалы кино, идеологик кино:
    • ватансылыҡлы кино
    • социаль
    • дини кино
  • Ҡатнаш маҡсаттар

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Е. А. Иофис. Фильм. БСЭ — 1969—1978.
  2. Даровский В.

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Розенталь Д. Э., Теленкова М. А. Словарь трудностей русского языка — М.,: «Русский язык», 1976. — Б. 646. — 696 б..
  • Лукин В. В., Микрофильмирование, его настоящее и будущее, «США. Экономика, политика, идеология», 1973, № 4.
  • Механизация инженерно-технического и управленческого труда. Справочная книга, под ред. И. И. Кандаурова, Л., 1973.