Шах-Азиз Смбат Симонович

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Шах-Азиз Смбат Симонович
Заты ир-ат[1]
Гражданлығы Flag of Russia.svg Рәсәй империяһы
Тыуған көнө 17 сентябрь 1840({{padleft:1840|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})
Тыуған урыны Рәсәй империяһы, Эриванская губерния[d], Эчмиадзинский уезд[d], Аштарак[d]
Вафат булған көнө 5 ғинуар 1908({{padleft:1908|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:5|2|0}}) (67 йәш)
Вафат булған урыны Рәсәй империяһы, Мәскәү ҡалаһы
Ерләнгән урыны Армянское кладбище[d]
Һөнәр төрө шағир
Эш биреүсе Лазаревтар көнсығыш телдәре институты[d]
Уҡыу йорто Лазаревтар көнсығыш телдәре институты[d]

Шах-Азиз Смбат Симонович (Шахазизян) (әрм. Սմբատ Շահազիզ; 1841 йыл1908 йыл) — әрмән шағиры, публицист һәм педагог.[2]

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Шах-Азиз Смбат Симонович 1840 йылдың 17 сентябрендә Эриван губернаһы Эчмиадзинск өйәҙендә Аштарак ҡалаһында дин әһеле ғаиләһендә тыуа; алты баланың иң кесеһе була.

10 йәшенә тиклем — өйҙә, шунан өйәҙ мәктәбендә уҡый, һуңынан Мәскәүгә Лазарев институтына ебәрелә. Юғары уҡыу йортон тамамлағандан һуң унда хәҙерге һәм классик әрмән телдәрен уҡытырға ҡалдырыла, бер үк ваҡытта үҙенең белемен артабан дауам итергә әҙерләнә. 1867 йылда ул Санкт-Петербург университетында шәрҡиәт (көнсығыш телдәре буйынса) кандидаты дәрәжәһен ала. Бынан һуң утыҙ биш йыл дауамында эшләгән Лазаревский институтында уҡытыуын — 1897 йылда хаҡлы ялға киткәнгә тиклем дауам итә.

1893 йылда ул мохтаж яҙыусылар өсөн Абовско-Назарский фонды булдыра. 1898 йылда Мәскәүҙә 1894—1896 йылдарҙа әрмәндәрҙе күпләп үлтереү (Хамидия үлтереше) һөҙөмтәһендә етем ҡалған балаларҙы тәрбиәләү буйынса комитет ойоштора. Батша Рәсәйенең әрмәндәргә ҡаршы режимы позицияһын һәм уның Төркиә дипломатияһыныъ ике йөҙлөлөгөн фашлай.

1908 йылдың 5 ғинуарында Мәскәүҙә вафат була. Мәскәүҙә Әрмән зыяратында ерләнә.

Ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Смбат студент йылдарында яҙа башлай һәм әрмән шағирҙарыы Рафаэль Патканян, Хачатур Абовян йоғонтоһо аҫтында була. 1861 йылдан «Юсис апайл» («Северное сияние», Степан Назарян нигеҙ һала) журналы менән 1864 йылда баҫманың эшмәкәрлеге туҡтатылғанға тиклем хеҙмәттәшлек итә. 1860 йылда Шах-Азиз үҙенең тәүге «Азатутян жамер» («Часы свободы») хәҙерге һәм классик әрмән телдәрендә яҙылған утыҙ өс шиғыр ингән шиғырҙар йыйынтығын баҫтыра.

Уның шиғри әҫәрҙәре: «Часы досуга» (1858, шиғырҙар йыйынтығы), «Скорбь Леона» (1865, поэма); прозаһы: «Голос публициста» (1881), «Воспоминания по поводу праздника Вардана» (1901), «Несколько слов моим читателям» (1903).

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Ащтарактың 2-се мәктәбе Смбат Шах-Азиз исемен йөрөтә (2014 йылда асыла).
  • Уның тыуыуына 150 йыл тулыу уңайынан СССР-ҙа почта конверты сығарылған.[3]
  • Әрмән шағиры Шах-Азиз Смбат тураһында рус телендә беренсе монографияны Юрий Веселовский яҙа.
  • Уның әҫәрҙәрен рус теленә Ольга Чюмина, Изабелла Гриневская, Лев Уманец, Сергей Головачевский һәм башҡалар тәржемә итә.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Веселовский Ю. А. Армянский поэт Смбат Шахазиз. М., 1905.
  • Поэзия Армении с древнейших времен до наших дней, под ред. В. Я. Брюсова. М., 1916.
  • Ерканян В. С. Армянская культура в 1800—1917 гг. / Пер. с арм. К. С. Худавердяна. Ер., 1985.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]