Әминә ҡатын

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Әминә ҡатын
Заты ҡатын-ҡыҙ
Гражданлығы Ғосман империяһы
Титул шаһбикә[d]
Тыуған көнө 1398
Тыуған урыны Каһраманмараш, Эльбистан[d]
Вафат булған көнө 1449
Вафат булған урыны Төркиә, Бурса[d]
Атаһы Мухаммад Насир ад-дин[d]
Хәләл ефете Мехмед I[d]
Балалары Мурад II[d]
Һөнәр төрө знать
Биләгән вазифаһы валиде-султан[d] һәм Sultana of the Ottoman Empire[d]

Әминә ҡатын (рус. Эмине-хатун) — Дулҡадир бейлеге хакимының ҡыҙы, ғосман солтаны Мәхмәт Беренсенең ҡатыны, солтан Морат Икенсенең әсәһе .

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әминә Дулҡадир бейлеге хакимының ҡыҙы булған. Немец шәрҡиәтсе-тарихсыһы Франц Бабингер һәм Оҙоншаршылы Измаил Хаҡҡи (төр. İsmail Hakkı Uzunçarşılı) фараз итеүҙәренсә, уның атаһы Сули Шабан-бей булған. Э. Алдерсон фекере буйынса иһә уның атаһы Сули-бей, йәки, уның туғаны (быныһы бик ышанысһыҙ фараз) Мәхмәт-бей Дулкадирид булған. Тарихсылар Р.Юнанч һәм Дж. Мордтман Әминәнең атаһы Мәхмәт-бей булған тип һанаған [1]

Тарихсыларҙың бер өлөшө Әминәнең никахын 1403 йылға ҡайтарып ҡалдыра, шул осорҙа Мәхмәт Сәләби (төр. Мехмед Челеби) Баязиттың үҙәге Анкара булған элекке анатолия ерҙәре менән идара итә башлай. Чамурлу янындағы һуғышта ул үҙенең ир туғаны Иса ғәскәрен тар-мар итә [2][3][4]. Мәхмәт Нәшри ҡыҙҙы әйттереү тураһында былай тип яҙа: «Ул (Мәхмәт Сәләби) Тоҡатта ашап-эсеп ултырғанда <…> Дулҡадироғлынан вәкил килде.Бик оҙаҡ һөйләшкәндән һуң дошманлыҡты туҡтатырға ҡарар итәләр. Улар яраша. Шунда солтан Дулҡадироғлының ҡыҙын һората. Ул бик бай бүләктәр һәм никах балдағы килтерә»[5]. Мәгәр Э. Алдерсон фекеренсә, ҡоҙалашыу 1399 йылда уҡ, Баязит Дулҡадирҙы буйһондорғанда уҡ булған, ә никах һуңғараҡ - 1404 йылда уҡылған, ул мәлгә Мәхмәттең хакимлығы тотороҡлораҡ була төшкән [2].

Әминәнең балаларынан тик береһе генә шик уятмай — ул буласаҡ солтан Морат II[6], был улы 1403 йәки 1404 йылда донъяға килгән[7]. Морат 1421 йылда солтан булып киткән; Энтони Алдерсон фаразынса, Әминә улының тәхеткә ултырыуын күреп өлгөрмәй вафат булған [8].

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Alderson, 1956, table XXV, comm.4; Uzunçarşılı, 1969; Kastritsis, 2007, p. 80; Yinanç, 1988, p. 35-55; MORDTMANN-MANAGE, 1991.
  2. 2,0 2,1 Alderson, 1956, table XXV, comm.4
  3. Uzunçarşılı, 1969
  4. Kastritsis, 2007, p. 80
  5. Нешри, 1984, с. 172
  6. Alderson, 1956, table XXVI
  7. Süreyya, 1 Cild, 1996, p. 27
  8. Alderson, 1956, p. 83 (прим.)

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]