Төрөк теле

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Төрөк теле
Үҙатама: Türkçe
Илдәр: Төркиә, Кипр Республикаһы, Болгария
Рәсми статусы: Төркиә, Төнъяк Кипр Республикаһы
Телде белеүселәрҙең дөйөм һаны: ~80 млн.
Рейтинг: 19-20
Классификация (?)
Категория: Евразия телдәре
Алтай ғаиләһе
Төрки тармағы
Уғыҙ төркөмө
Яҙма: Латин әлифбаһы
Тел кодтары (?)
ГОСТ 7.75–97: тур 693
ISO 639-1: tr
ISO 639-2: tur
ISO 639-3: tur

Төрөк теле, (төрөксә — Тürk dili, Türkçe, Türkiye Türkçesi), уғыҙ төркөмөнә ҡараған төрки телдәренең береһе. Төркиәнең дәүләт теле. Кипр Республикаһында грек теле менән бер рәттән дәүләт теле булып тора. Әҙәби төрөк теле истанбул диалектына нигеҙләнә. 1928 йылға тиклем ғәрәп яҙыуы, унан һуң латин хәрефтәре ҡулланыла.

Төрөк алфавиты[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Төрөк әлифбәһендә 29 хәреф: a b c ç d e f g ğ h ı i j k l m n o ö p r s ş t u ü v y z. Шул иҫәптән 6 төрөк(ğ,ü,ş,i,ö,ç).


A B C Ç D E F G Ğ H I İ J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü V Y Z
a b c ç d e f g ğ h ı i j k l m n o ö p r s ş t u ü v y z
а б дж ч д ә ф г ғ һ/х ы и ж к/ҡ л м н о ө п р с ш т у ү в й з

Төрөк әлифбаһы — хәҙерге төрөк алфавиты. 1928 йылда Мостафа Кәмал Ататөрк менән индерелә.

Граматикаһы[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Төрки теле агглютинатив теле.

Интонация һәм баҫым[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Интонация һәм баҫым башҡорт теле менән оҡшаш.

Сингармонизм[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Төрөк теле аффикстары[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

  • - dır, -dir, -dur, - dür,- tır, tir, - tur, - tür (-дыр, дир, -дур, -дүр, -тир, -тур, -түр).

Киҫәксәләр[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

  • -mı

Морфология[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

миҫал: Uçurtmayı vurmasınlar. Осоу йыланды бәрмәһеҙ

Ошо һөләмде бүлергә мөмкин: Uçurtma-yı vur-ma-sın-lar. «Осоу йылан — уны бәреү-юҡ- шулай булһын -улар.»

  • Türkleştiremediğimizlerdensinizdir. —
  • Afyonkarahisarlılaştıramadıklarımızdan mısınız?

bahçe-de (баҡсала), lokanta-da (ресторанда).

dişçi + niz — dişçiniz « һеҙҙен теш табибы »,

köprü + nüz — köprünüz «һеҙҙен күпер»

Һүҙҙәр һәм һөйләмдәр[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

iki masa ve üç sandalye getır. Ekmek kes.

Ики маса ве юч сандалье гетир. Экмек кес.

Ике өҫтәл һәм өҫ ултырғыс килтер. Икмәк ҡыс. ==-Арауыҡта йөрөү һүҙҙәре==-

  • ön – өн, кеше алдынан арауыҡ

önüne bak! — аяғ алдынан ҡара!

Төрөк телдә ай исемдәре[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

  • Ocak ғинуар
  • Şubat февраль
  • Mart март
  • Nisan апрель
  • Mayıs май
  • Haziran июнь
  • Temmuz июль
  • Ağustos август
  • Eylül сентябрь
  • Ekim октябрь
  • Kasım ноябрь
  • Aralık декабрь


Практик транскрипцияһы[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

хәреф МФА башҡорт
практик транскрипцияһы
A a [a] а
B b [b] б
C c [ʤ͡] дж
Ç ç [ʧ͡] ч
D d [d] д
E e [e] э (һүҙҙен башында, һуҙынҡы өндәрҙән), е (тартынҡы өндәрҙән)
F f [f] ф
G g [g], [] г
Ğ ğ г;
H h [h] х
I ı [ɯ] ы
İ i [i] и
J j [ʒ] ж
K k [k], [] к
L l [ɫ], [] л, ль
M m [m] м
N n [n] н
O o [o] о
Ö ö [ø] о (һуҙынҡы өндәрҙән), ё (тартынҡы өндәрҙән)
P p [p] п
R r [r] р
S s [s] с
Ş ş [ʃ] ш
T t [t] т
U u [u] у
Ü ü [y] у (һуҙынҡы өндәрҙән), ю (тартынҡы өндәрҙән)
V v [v] в
Y y [j] й; «y + гласный» передаётся соотв. йотированными
гласными (е, ё, ю, я) согласно правилам русского правописания
Z z [z] з