Грек теле

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Грек теле
Үҙатама: Ελληνικά [e̞ˌliniˈka]
Илдәр: Греция, Кипр; АҠШ-тағы берекмәләр, Канада, Австралия, Германия, Төркиә, Албания, Армения, Грузия, Италия, Мысыр
Төбәктәр: Греция, Кипр, ЕС; Италия һәм Албаниялағы милли аҙсылыҡтар теле
Телде белеүселәрҙең дөйөм һаны: 12-15 миллион тирәһе
Классификация (?)
Категория: Евразия телдәре
Һинд-Европа ғаиләһе
Палеобалкан тармағы
Грек төркөмө
Яҙма: Грек алфавиты
Тел кодтары (?)
ГОСТ 7.75–97: гре 157
ISO 639-1: el
ISO 639-2: gre (B); ell (T)
ISO 639-3: ell

Грек теле (юнан теле (иҫке.)) — Һинд-Европа телдәре араһында иң оҙаҡ йәшәүсе тел — документтар буйынса, уның ғүмер оҙонлоғо — 3500 йыл тирәһе. Шулай уҡ ул һинд-европа телдәре араһында иң боронғо тел булып һанала, Микен яҙмалары фрагменттары беҙҙең эраға тиклемге XV беҙҙең эраға тиклемге XIV быуаттарға ҡарай. Бөгөнгө көндә был телдә Грецияла, Кипрҙа, Албанияла, Австралияла, Болгарияла, Македонияла, Италияла, Төркиәлә, Әрмәнстанда, Грузияла, Украинала, Молдовала, Румынияла , Мысырҙа һәм эмигранттар берекмәләрендә яҡынса 12—15 миллион кеше һөйләшә. Грек теле беҙҙең эраға тиклемге 9-сы быуаттан алып Грецияла һәм беҙҙең эраға тиклемге 4-се быуаттан алып Кипрҙа грек алфавиты ярҙамында яҙыла. Грек әҙәбиәте тарихы үҙ эсенә яҡынса өс мең йыллыҡ дәүерҙе һыйҙыра.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Грек теленең тарихы шартлы рәүештә һанап үтелгән осорҙарға бүленә:

  • Микен грек теле: Микен мәҙәниәтенең теле.
  • Классик грек теле (шулай уҡ боронғо грек теле исеме аҫында билдәле): Был телдең төрлө диалекттары — грек мәҙәниәтенең архаик һәм классик осорҙарының телдәре. Боронғо грек теле Рим империяһында киң билдәле булған.
  • Эллинистик грек теле: төрлө боронғо грек теле диалекттарының аттик диалектҡа (Афина диалекты) ҡушылыуы. Шулай итеп, уртаҡ грек диалекты барлыҡҡа килә. Эллинистик грек теле иң тәүҙә Искәндәр Зөлҡәрнәйҙең ғәскәрендә һәм ул буйһондорған территорияларҙа ҡулланыла, әммә Эллинистик колонизация дәүеренән һуң Мысырҙан алып Һиндостан сиктәренә тиклем таралыу ала.
  • Урта быуат грек теле: Эллинистик грек теленең Урта быуаттар дәүерендә Византия империяһының рәсми һәм аралашыу теле булараҡ үҫешеүе. Был тел Византия империяһының XV быуатта юҡҡа сығыуына тиклем ҡулланыла.
  • Яңы грек теле: грек теленең Византия дәүеренән һуңғы үҫешеүе.

Урта быуат аҙағынан грек теленең ике төп формаһы ҡулланыла: аралашыу теле һәм XIX быуат, XX быуат башында әҙәби, юридик, административ һәм ғилми өлкәләрҙә ҡулланылған классик грек теле. 1976 йылда аралашыу теле Грецияның рәсми теле итеп иғлан ителә.

Грек әлифбаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Greek alphabet alpha-omega.svg
Грек алфавиты
Αα Альфа Νν Ню
Ββ Бета Ξξ Кси
Γγ Гамма Οο Омикрон
Δδ Дельта Ππ Пи
Εε Эпсилон Ρρ Ро
Ζζ Дзета Σσς Сигма
Ηη Эта Ττ Тау
Θθ Тета Υυ Ипсилон
Ιι Йота Φφ Фи
Κκ Каппа Χχ Хи
Λλ Лямбда Ψψ Пси
Μμ Мю Ωω Омега
Тарих
Архаик локаль варианттар
Дигамма · Хета · Сан · Цан · Коппа · Greek Sampi Ionian.svg
Лигатуралар (ϛ, ϗ, ȣ)
Цифрҙар: Greek letter Stigma.svg (6) · Greek Koppa lamedh-shaped.svg (90) · Sampi.svg (900)

Commons-logo.svg Commons