Артемьев Александр Спиридонович

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Артемьев Александр Спиридонович
Эшмәкәрлек төрө:

шағир, әҙәби тәнҡитсе, проза, тәржемәсе, яҙыусы

Тыуған көнө:

14 сентябрь 1924({{padleft:1924|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:14|2|0}})

Тыуған урыны:

СССР, РСФСР, Чебоксарский уезд[d], Чебоксар

Ил:

Flag of Russia.svg Рәсәй

Вафат булған көнө:

5 август 1998({{padleft:1998|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:5|2|0}}) (73 йәш)

Вафат булған урыны:

Рәсәй, Сыуашстан, Чебоксар

Александр Спиридонович Артемьев (1924 йылдың 14 сентябре, Тури-Выла ауылы, Сыуаш АӨ — 1998 йылдың 5 августы, Чебоксар, Сыуашстан) — сыуаш прозаигы, шағиры һәм әҙәби тәнҡитсе, тәржемәсе, Сыуашстандың халыҡ яҙыусыһы.

Биография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1924 йылдың 14 сентябрендә Сыуаш автономиялы өлкәһенең Яҙернә өйәҙе Тури-Выла (хәҙерге Сыуаш Республикаһының Әлек районына ҡарай) ауылында тыуған. Сыуашстандың Красночетай районы Штанаши ауылында урта мәктәпте тамамлағандан һуң, һуғышҡа китә. Башта ул рядовой, артабан кесе командир. Нацист Германияһын еңгәндән һуң Маньчжурияла һуғыша. Һуғыштарҙа өс тапҡыр яралана. Һуғыш медаль менән бүләкләнгән.

Демобилизациянан һуң тыуған ауылында уҡыу-уҡытыу бүлеге мөдире, «Ялав» һәм «Тыван Атыл» журналдарының яуаплы секретаре булып эшләй, бер үк ваҡытта ситтән тороп А.М. Горький исемендәге әҙәби институтта уҡый. Шул йылдарҙа үҙенең беренсе лирик шиғырҙарын баҫтыра.

1951 йылдан СССР Яҙыусылар берлегендә.

Александр Спиридонович әҙәби ижадын шиғырҙарҙан башлай. Уның шиғырҙарында халыҡтың яратҡан йырҙары: «Ах, пĕлесчĕ» (Ах, белергә ине), «Çуралнă çĕршыв» (Тыуған яҡ), «Салам юрри» (Салам йыры) һәм башҡалар бар.

Александр Артемьев А.Пушкин, М. Лермонтов, И. Тургенев, Л. Толстой, И. Гете һ. б. әҫәрҙәрен сыуаш теленә тәржемә итә.

Китаптары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • «Ан авăн шĕшкĕ» (Бөгөлә сәтләүек ағасы) (1950);
  • «Салампи» (1956, 1960, 1966, 1983);
  • «Улма йывăç авăнать» (Алма бөгөлә) (1958);
  • «Тăвăл умĕн» (Дауыл алдында) (1975);
  • «Юдашкин юрă» (Һуңғы йыр) (1981);
  • «Пурнăç чăнлăхĕпе писатель ăсталăхĕ» (Яҙыусының ысын тормышы һәм оҫталығы) (1984);
  • «Суйласа илнисем», икĕ томлă (һайлап алынған әҫәрҙәр,ике томда) 1986).

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Аликовская энциклопедия / Редколлегия: Л. А. Ефимов, Е. Л. Ефимов, А. А. Ананьев, Г. К. Терентьев. — Чебоксары, 2009. ISBN 978-5-7670-1630-3.
  • Чăваш литературин антологийĕ / Сост.: Д. В. Гордеев, Ю. А. Силэм. — Чебоксары, 2003. ISBN 5-7670-1279-2 .