Бланка Телеки

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Бланка Телеки
мадьярса  Teleki Blanka
Рәсем
Заты ҡатын-ҡыҙ[1]
Гражданлығы Flag of the Habsburg Monarchy.svg Венгрия
Титул граф[d]
Тыуған көнө 5 июль 1806({{padleft:1806|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:5|2|0}})[1] или 1806[2][3]
Тыуған урыны Австрия империяһы, Satulung[d]
Вафат булған көнө 23 октябрь 1862({{padleft:1862|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})[1][4][2]
Вафат булған урыны Франция, Париж
Бер туғандары Emma Teleki[d]
Һөнәр төрө рәссам, скульптор
Статус авторского права как автора срок действия авторских прав истёк[d]
Commons-logo.svg Бланка Телеки Викимилектә

Графиня Бланка фон де Сек Телеки (нем.Von Szék Blanka de Teleki, венгр. Teleki Blanka; 5 июль, 1806, Лангендорф — 23 октябрь 1862, Париж) — венгр рәссамы, скульптор, Телеки нәҫеленән ҡатын-ҡыҙҙарҙың хоҡуҡтарын яҡлаусы һәм уҡытыусы.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бланка Телеки 1806 йылдың 5 июлендә Лангендорф ҡалаһында (хәҙер Сатулунг, Марамуреш административ- территориаль берәмеге, Румыния) тыуған. 1828 йылда Венгрияла балалар баҡсаһына нигеҙ һалған Тереза Брунсвиктың ҡыҙ туғаны. Ғаиләнең нәҫел поместьеһы хәҙерге Сату-Маре административ-территориаль берәмегендә урынлашҡан.

Бланка сәнғәт эшмәкәре карьераһын һайлай. Ул һынлы сәнғәтте Мюнхен һәм Париж ҡалаларында Леон Конье оҫтаханаһында, ә скульптураны Будапештта Иштван Ференциҙа өйрәнә.1846 йылда Телеки ҡатын-ҡыҙҙар белеме тураһында үҙенең идеяларын баҫтырып сығара, ҡыҙҙар өсөн Будапештта беренсе мәктәп аса, шуның менән Венгрияла мәктәпкәсә белемде үҫтереү буйынса инәһенә ҙур хеҙмәт күрһәтә. Ике йылдан һуң Бланка үҙенең уҡыусылары менән ҡатын-ҡыҙҙар һәм ир-аттарҙың хоҡуҡтарын тигеҙләү буйынса тарихта беренсе булған петицияға ҡул ҡуйырға саҡыра, ҡатын-ҡыҙҙарға һайлау хоҡуғы һәм юғары белем алыу хоҡуғын биреүҙе талап итә. 1848 йылда революцияла ҡатнаша һәм ҡулға алына[5], суд ҡарары буйынса хөкөм ителә һәм төрмәгә Клара Леэвейға оҙатыла (һуңғыһы 1856 йылда азат ителә)[6].

Төрмәлә Бланка ҙур булмаған скульптуралар төҙөй (шул иҫәптән автопортреттар ҙа), уларҙың береһен йәнәһе Францияға Жюль Мишлеға ебәрә. 1857 йылда азат ителә һәм Парижда йәшәргә китә. Шунда 1862 йылдың 23 октябрендә вафат була[7].

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 1,2 Bibliothèque nationale de France BNF танытҡысы: асыҡ мәғлүмәт платформаһы — 2011.
  2. 2,0 2,1 Dr. Constant v. Wurzbach Teleki von Szék, Blanca Gräfin // Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich: enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt habenWien: 1856. — Vol. 43. — S. 240.
  3. Österreichische Akademie der Wissenschaften Австрийский биографический словарь / Hrsg.: Österreichische Akademie der Wissenschaften
  4. Benezit Dictionary of Artists — 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
  5. Francisca de Haan, Krasimira Daskalova & Anna Loutfi: Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Easterna and South Eastern Europe, 19th and 20th centuries, Budapest 2006, S. 218.
  6. Helmut Rumpler, Peter Urbanitsch: Die Habsburgermonarchie 1848-1918: Politische Öffentlichkeit und Zivilgesellschaft. Vereine, Parteien und Interessenverbände als Träger der politischen Partizipation, Wien 2006, ISBN 9783700135401. S.1362.
  7. Francisca de Haan, Krasimira Daskalova & Anna Loutfi: Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Easterna and South Eastern Europe, 19th and 20th centuries, Budapest 2006, S. 219.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Francisca de Haan, Krasimira Daskalova & Anna Loutfi: Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Easterna and South Eastern Europe, 19th and 20th centuries, Budapest 2006, ISBN 9789637326394.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]