Ветеринария

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ветеринария
Рәсем
Код занятости ISCO 324
Commons-logo.svg Ветеринария Викимилектә
Ветеринар-хирург за работой

Ветерина́рия (лат. veterinaris — мал ҡараусы, малды дауалаусы) — хайуандарҙың сирҙәрен киҫәтеү, диагнозлау һәм дауалау, хайуандар тән йәрәхәттәре алған һәм уларҙың организмы эшмәкәрлегенең боҙолған осраҡтар менән шөғөлләнеүсе фән өлкәһе[1].

Claude Bourgelat established the earliest veterinary school in Lyon in 1762.

Ветеринария — хайуандарҙың сирен дауалауға, кешеләрҙе зооантропоноздан һаҡлауға (кешеләр һәм хайуандар өсөн берҙәй ҡурҡыныс инфекциянан), санитария күҙлегенән хәүефһеҙ продукция сығарыуға һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлауҙың ветеринар-санитария проблемаларына ҡаршы көрәшкә йүнәлтелгән фәнни ғилми һәм практик эшмәкәрлек.

Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Хайуандарҙың сирҙәре һәм уларҙы дауалау ысулдары тураһында мәғлүмәт Боронғо Мысыр (Кахун папирусы — беҙҙең эраға тиклем 2000 йыл), Һиндостан(б. э. I быуат), Греция (Аристотель, Апсирт — б.э. тиклем V—IV быуаттар) ҡулъяҙмаларында уҡ осрай. Хайуандарҙың сирҙәре тураһында мәғлүмәт Өлкән Катон, Варрон һәм Колумелла кеүек ғалимдарҙың хеҙмәттәрендә бар, уларҙа «ветеринария ярҙамы», «ветеринар», «ветеринария медицинаһы» кеүек терминдар ҡулланылған.

Памятник основателю Национальной ветеринарной школы Альфор К. Буржела в Мезонз-Альфоре

Ләкин XVIII быуатҡа тиклем айырым уҡыу йорттарында хайуандарҙың сирҙәрен өйрәнеү ойошторолмай. Үҙәк Европала ветеринария уҡыу йорттары асылғас, бер аҙҙан улар юғары ветеринария мәктәптәре итеп үҙәртелгәс кенә ветеринария медицинаһына фәнни нигеҙ һалына. Лионда (д-р Клод Буржела, 1762), Альфортта (1765), Венала (1775), Дрезденда (1776), Ганноверҙа (1778), Будапештта (1787), Берлин һәм Мюнхенда (1790) һәм башҡа ҡалаларҙа Европала тәүге ветеринария мәктәптәре булдырыла. Был мәктәптәрҙең кафедраларында сирҙәрҙең этиологияһы (килеп сығышы), диагностика, айырым профилактика һәм эске патология терапияһы буйынса системалы тикшеренеүҙәр үткәрелә . Патология осраҡтары һәм терапияның фән булараҡ барлыҡҡа килеүенә һәм үҫешенә бигерәк тә Будапешт ветеринария мәктәбе клиницистары (етәкселәре Ф. Гутира һәм Й. Марек) көслө йоғонто яһай. Улар яҙған «Частная патология и терапия внутренних болезней домашних животных» китабы бер нисә тапҡыр яңынан баҫылып сыға һәм бер нисә телгә тәржемә ителә, шул иҫәптән рус теленә лә.

Manuscript page of Hippiatrica (14th century)

Рәсәйҙә ветеринария фән булараҡ Петербург (1808) һәм Мәскәү (1811) медик-хирургия академияларында ветеринария бүлектәр һәм ветеринария институттары Варшавала (1889), Дерптта (1876), Харьковта (1851) һәм Ҡазанда (1873) асылғас ҡына үҫешә башлай, ветеринария ныҡлы фәнни нигеҙгә ҡорола.

Рәсәйҙең тәүге ветеринария клиницистары Я. К. Кайданов, П. И. Лукин, Г. М. Прозоров, И. И. Равич, X. Г. Бунге дөйөм һәм айырым терапия һәм профилактика нигеҙҙәрен булдыра.

Башҡа фәндәр менән бәйләнеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ветеринария түбәндәге фәндәр менән бәйле:

Ветеринария клиникаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ветеринария клиникаһы — махсус учреждениела, йәки йортта хайуандарҙы ҡабул итеп, ветеринария ярҙамы күрһәтеү өсөн булдырылған дауалау-профилактика учреждениеһы. Дәүләт һәм шәхси ветеринария клиникалары була.

Ветеринария клиникаларының күбеһе ошо хеҙмәттәрҙе күрһәтә: терапия, хирургия, вакцинация, чип ҡуйыу, анализға алыу һәм лаборатория диагностикаһы, ультратауыш менән тикшереү, рентгенология, кардиология, стоматология, эндоскопия, офтальмология.

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Татарский В. Г. Ветеринария // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
  2. Джейсон Берд, Наташа Уитлинг Криминальная ветеренария // В мире науки. — 2017. — № 3. — С. 92 — 101.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Коропов В. М., История ветеринарии в СССР, М., 1954
  • Коропов В. М., Ветеринарное образование в СССР, М., 1949
  • Гинзбург А. Г., Иванов А. Д. Организация ветеринарного дела, 2 изд., М., 1970
  • Минеева Т. И. История ветеринарии: Учебное пособие.-СПб.: Издательство «Лань», 2005.-384 с.
  • Гринцер С. Г. Современное положение ветеринарного дела в России. -СПб., 1914.
  • Ветеринарная энциклопедия, т. 1, М., 1968.
  • Hunter, Pamela (2004), Veterinary Medicine: A Guide to Historical Sources, Ashgate Publishing, Ltd. Pp. 611, ISBN 0754640531

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡалып:Vet-stub Ҡалып:Перевести