Жаһит Арф

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Жаһит Арф
Cahit Arf
10 Türk Lirası reverse.jpg
Тыуған көнө:

11 октябрь 1910({{padleft:1910|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:11|2|0}})[1][2]

Тыуған урыны:

Салоники, Ғосман империяһы

Вафат булыу көнө:

26 декабрь 1997({{padleft:1997|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:26|2|0}})[1][2] (87 йәш)

Вафат булған урыны:

Истанбул, Төркиә

Гражданлығы:

Flag of Turkey.svg Төркиә

Ғилми өлкәһе:

математика

Эшләгән урыны:

Урта Көнсығыш Техник Университеты
Төркиә Фәнни-техник тикшеренеүҙәр буйынса советы

Уҡыу йорто:

Высшая нормальная школа[d]
Гёттинген университеты

Ғилми етәксеһе:

Хельмут Хассе[d]

Билдәләлек алған:

Арф инварианты

Жаһит Арф (төрөк.төр. Cahit ArfCahit Arf; 11 октябрь 1910(19101011) , Салоники — 26 декабрь 1997, Истанбул) — төрөк математигы, немец математигы Һелмут Һассеның шәкерте. Топологияла төйөндәр теорияһында ҡулланыла торған квадрик формалы Арф инварианты, шулай уҡ Һассе — Арф теоремаһы, Арф төркөмдәре һәм ҡулсалары уның исеме менән бәйләнгән.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1912 йылғы Балҡан һуғышынан һуң Арфтар ғаиләһе Измиргә күсә, унда Жәһит башланғыс белем ала. Мәктәпте тамамлағандан һуң Арф Парижға китә, унда Юғары нормаль мәктәпкә инә.

Төркиәгә ҡайтҡас, Арф Ғалатаһарай лицейында математика уҡыта. 1933 йылда Арф Истанбул университетының математика кафедраһында уҡыта башлай. 1937 йылдан Арф Гёттинген университетына эшкә китә, унда философия докторы дәрәжәһен ала, артабан ул Һелмут Һессе менән бергә эшләй. Шунан Арф Истанбул университетына кире ҡайта, 1962 йылда Фәнни-техник тикшеренеүҙәр буйынса советҡа (TÜBİTAK) тәғәйенләнеш ала. 1963 йылға тиклем Советтың рәйесе вазифаһын башҡарғандан һуң, Арф Истанбул Роберт-Колледжының математика кафедраһына күсә. 1964—1966 йылдарҙа Арф АҠШ-та Принстон университетында, унан һуң бер йыл Берклиҙа Калифорния университетында эшләй.

Төркиәгә һуңғы ҡайтыуында Арф Урта Көнсығыш техник университетының математика кафедраһына саҡырыла һәм 1980 йылда отставкаға сыҡҡанға тиклем шунда эшләй.

Арф математика өлкәһендә төрлө премиялар лауреаты була.

Арфтың төрөк математикаһына йоғонтоһо баһалап бөткөһөҙ. Формаль йәһәттән уҡыусылары әҙ булһа ла, бик күп төрөк математиктары карьера башында Арф менән хеҙмәттәшлек иткән.

Арфтың портреты 2009 йылда сығарылған 10 лиралыҡ төрөк банкнотаһына төшөрөлгән.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]