Иҙрис мәмерйәһе

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску

Иҙрис мәмерйәһе
Вид из пещеры на реку.JPG
55°02′34″ с. ш. 58°09′03″ в. д.HGЯO
ИлРәсәй Рәсәй
РегионБашҡортостан
Асылған йылыXVIII быуат
һыйҙырышлы тоҡомдарэзбизташтар
Мәмерйәгә инеү юлы1
Иҙрис мәмерйәһе (Башҡортостан Республикаһы)
Gfi-set01-cave red.svg
Иҙрис мәмерйәһе
Commons-logo.svg Иҙрис мәмерйәһе Викимилектә

Иҙрис (шулай уҡ Краснопольск, Киҫәташ, Һарай,Салауат) мәмерйәһе — Башҡортостан Республикаһының Салауат районындағы мәмерйә. Тарихи, тәбиғәт[1] һәм федераль әһәмиәттәге археология ҡомартҡыһы.

Иҙрис ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 1 километр алыҫлыҡта, Йүрүҙәндең һул яҡ ярында, йылға кимәленән 45 метр бейеклектәге ҡая өҫтөндә урынлашҡан. Беренсе тапҡыр Петер Симон Паллас материалдарында телгә алына.

Карст мәмерйәһе, түбәнге һәм урта карбон эзбизендә барлыҡҡа килгән. Классификация буйынса Көнбайыш Урал спелеологик провинцияһы урта спелеологик өлкәһенең Өфө спелеорайонының Йүрүҙән-Лаҡлы спелеологик бүленешенә ҡарай[2]. Төньяҡҡа һәм көнбайышҡа һуҙылған горизонталь коридорҙы хасил итә. Оҙонлоғо 93 метр, киңлеге 3,8 метр, бейеклеге 2,6 метр, амплитудаһы 10 метр, майҙаны 215 м², күләме 482 м³.

Мәмерйәнең киңлеге 2,4 метр һәм бейеклеге 3,8 метр булған тура мөйөшлө ауыҙының уң яғында өс тәҙрә бар. Улар аша оҙонлоғо 5 метр булған һәм өлөшләтә һыу менән тулған коридорға инергә мөмкин.

Мәмерйә түбәһендә урыны-урыны менән сталактит ҡалдыҡтары һаҡланған. Иҙәне — балсыҡ. Мәмерйәләге температура +8 °C.

XX быуаттың 30-сы йылдарында крайҙы өйрәнеүсе М. И. Касьянов мәмерйәлә ҡыҙыл охра буяуы менән яһалған яҙыуҙар таба. Улар артабан Иҙрис яҙмалары исемен ала[3].

Башҡорт халҡының «Салауат мәмерйәһе» риүәйәтенә ярашлы, 1774 йылда бында Салауат Юлаев үҙ арҡаҙаштары менән йәшенеп ята[4]


Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Чернецов В. Н. Наскальные изображения Урала // САИ. В 4-12(2). 1971;
  • Петрин В. Т. Новые наскальные изображения Южного Урала // СА, 1976. № 4.
  • Широков В. Н.. Институт истории и археологии УрО РАН, 1998—2004.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]