Өфө

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Ҡала
Өфө
Уфа
ӨФӨ-2015-(v2).jpg
Флаг Герб
Флаг Герб
Ил Рәсәй
Федерация субъекты Башҡортостан
Координаталары 54°44′ с. ш. 55°58′ в. д. / 54.733° с. ш. 55.967° в. д. / 54.733; 55.967 (G) (O) (Я)Координаталар: 54°44′ с. ш. 55°58′ в. д. / 54.733° с. ш. 55.967° в. д. / 54.733; 55.967 (G) (O) (Я)
Ҡала хакимиәте башлығы Ялалов Ирек Ишмөхәмәт улы
Нигеҙләнгән 1574
Ҡала (башлап) 1586
Майҙан 765 км²
Рәсми тел [[башҡорт,
урыҫ]]
Халыҡ 1 105 667[1] кеше (2015)
Тығыҙлыҡ 1561,83 кеше/км²
Агломерация 1 425 801
Милли состав башҡорттар (17,1 %),
урыҫтар (48,9 %),
татарҙар (28,3 %)
Конфессия составы православ христиандар
мосолмандар
Этнохороним өфөлө, өфөлөләр
Ваҡыт бүлкәте UTC+5, йәй UTC+6
Телефон коды +7 347
Почта индекстары 450000 — 450140
Автомобиль коды 02, 102
ОКАТО коды 80401
Сайт http://www.ufacity.info
 (баш.)  (урыҫ.)
Өфө (Рәсәй)
Өфө
Өфө (Башҡортостан Республикаһы)
Өфө

Өфө ([ʏ̞ˈfʏ̞] , урыҫ. Уфа) — Башҡортостандың баш ҡалаһы. Ҡариҙел һәм Дим йылғаларының Ағиҙел йылғаһына ҡушылған ерендә урынлашҡан.

Йөкмәткеһе

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1574 йылдың иртә яҙында Ағиҙел йылғаһы менән Ҡариҙел йылғаһы ҡушылған бейек ярымутрауҙа Өфө ҡәлғәһенә нигеҙ һалына. Ул тулыһынса хәҙерге Дуҫлыҡ монументы урынлашҡан Беренсе май майҙанына һыйған. Уның дөйөм майзаны 1,2 гектар, стенаһының оҙонлоғо 440 метр самаһы булған. Башҡорттар ҡаланы тәүҙә Торатау тип, ә имән стеналар менән уратып алынғас, Имәнҡала тип йөрөтәләр.

1586 йылдан башлап Өфө ҡәлғәһе ҡала тип атала башлай. Ошо уҡ йылда Өфөгә стрелецтар отряды башында ҡаланың беренсе воеводаһы Михаил Нагой килә. Михаил Нагой Иван Грозныйҙың ҡатыны, Ҡабарҙа кенәзе Темрюктың ҡыҙы Марияның ҡустыһы була. Беренсе воеводаның исем-шәрифтәрен Михаил Ноғай тип тә аңлаталар. Мария Темрюковнаның әсәһе нуғай ҡыҙы булған. Был фамилияның сығышы шунан.

1592 йылда ҡалала 180 ир-ат, шул иҫәптән 150 стрелец, 3 пушканан атыусы йәшәгән. Башҡортостандың күпселек өлөшө Өфө өйәҙенә индерелә, ҡалған ерҙәре Верхо-турье, Ҡазан, Тобольск һәм Төмән воеводаларына буйһондорола.

Николай Белелюбский инженеры проекты буйынса Өфөлә Aғиҙел аша беренсе металл конструкцияларҙан күпер асыу, 1888 йылдын 8-се сентябрь.
Бөйөк рус ИнженерыНиколай Белелюбский проекты. XX быуат башы. Күпер 109,25 метр оҙонлоғо алты пролёттарҙан тора.

1888 йылдын 8-се сентябрендә бөйөк рус Инженеры Николай Белелюбский проекты буйынса Өфөлә Aғиҙел аша беренсе металл конструкцияларҙан күпере (Һамар-Златоуст тимер юл участкаһы) асыла.

2007 йылда Өфө-2 ҡаласығы урынында (Воровский- Пушкин урамдары киҫешкән урында) үткәрелгән археологик ҡаҙыныу эштәре һөҙөмтәһендә VXVI быуаттарҙа был урында ҡәлғә булыуы асыҡлана. Ҡаҙыныу урынында саман кирбесенән төҙөлгән стена, биҙәнеү әйберҙәре, һауыт-һаба табыла.

  • 1574 йылда ҡәлгә булараҡ төҙөлгән
  • 1586 йылдан башлап ҡала булып иҫәпләнә
  • 1708 йылдан Ҡазан губернаһына ингән
  • 1728 йылдан Өфө провинцияһы үҙәге
  • 1744 йылдан Ырымбур губернаһына беркетелгән
  • 1781 йылдан Өфө наместниклығының үҙәге
  • 1796 йылдан яңынан Ырымбур губернаһы составында
  • 1802 йылдан граждандар губернаторы резиденцияһы һәм губерна учреждениелары булған губерна ҡалаһы
  • 1865 йылдан Өфө губернаһы үҙәге
  • 1922 йылдан Башҡортостандың баш ҡалаһы

Административ ҡоролош[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Өфөнөң административ ҡоролошо. Райондар:      01 Дим      02 Калинин      03 Киров      04 Ленин      05 Октябрь      06 Орджоникидзе     07 Совет

Өфө ете административ райондарҙан тора:

Исем Халыҡ ОКАТО Коды
01 Дим 71 588 80 401 365
02 Калинин 201 281 80 401 370
03 Киров 160000 80 401 375
04 Ленин 84000 80 401 380
05 Октябрь 241 238 80 401 384
06 Орджоникидзе 168 000 80 401 385
07 Совет 177 000 80 401 390

Киров һәм Октябрьск райондары составында анкалавтар бар. Өфө ҡалаһының ер бүлеү һәм ҡулланыу ҡәғиәләр буйынса ҡала зоналарға буленде:

Рәсми булмаған райондар: Аэропорт, Глумилино, Дёма, Затон, Зелёная Роща, Инорс, Молодёжный, Нижегородка, Новостройка, Октябрь Проспекты, Сипайлово, Иҫке Өфө, Өфө үҙәк, Черниковка, Шакша.

Мәғариф һәм фән[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Юғары уҡыу йорттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Федераль дәүләт юғары уҡыу йорттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Өфөлә 8 дәүләт федераль юғары уҡыу йорт һәм федераль дәүләт юғары уҡыу йортарҙын 8 филиал бар.

Федераль дәүләт юғары уҡыу йорттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
  1. Башҡорт дәүләт университеты
  2. Өфө дәүләт авиация техник университеты
  3. Башҡорт дәүләт медицина университеты
  4. Өфө дәүләт нефть техник университеты
  5. Башҡорт дәүләт аграр университеты
  6. М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты
  7. Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы
  8. Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығы янындағы Өфө юридик институты
Федераль дәүләт юғары уҡыу йорттарҙын филиалдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
  1. Урал дәүләт физик мәҙәниәте университеты [2][3]
  2. Г. В. Плеханов исемендәге Рәсәй иҡтисад университеты [4]
  3. Һамар дәүләт бәйләнеш юлдар университеты
  4. Ырымбур дәүләт университеты
  5. Урал дәүләт юридик академияһы
  6. Силәбе дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт академияһы
  7. Рәсәй Хөкүмәте янындағы Финанс Университеты
  8. Рәсәй дәүләт социаль университеты
Башҡа юғары уҡыу йорттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
  1. Рәсәй ислам университеты
  2. Башҡортостан Республикаһы Президенты янындағы Башҡорт дәүләт хеҙмәте һәм идаралығы академияһы. 2015 йылдан бюджет уҡыу юҡ.

Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Финанc, инвестиция компаниялар һәм банктар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Рәсәй Һаҡлыҡ Банкының Урал банкыһы Башҡортостан бүлексеһы
  2. Финам филиалы
  3. Система АФКһы — рәсәй финанс-сәнәғәт төркөмө

Элемтә һәм информацион технологиялар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Мобиль ТелеСистемалар
  2. Ростелеком бүлексеһе

Төҙөлөш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Росевродеволпмент

Машиналар төҙөү сәнәғәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Су-27 истребителе Өфө моторҙар производство берекмәһенең кадрҙар бүлеге янында
  1. Өфө моторҙар производство берекмәһе
  2. Өфө авиация производство берекмәһе

Нефть, нефтехимия һәм химия сәнәғәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. «Өфө нефть эшкәртеү заводы» ААЙ (Башнефть)
  2. «Новойл» (элеккке Яңы -Өфө нефть эшкәртеү заводы)ААЙ(Башнефть)
  3. «Өфөоргсинтез» ААЙ(Башнефть)
  4. «Өфөнефтехим» ААЙ (Башнефть)
  5. «БашНИПИнефть» ғилми-тикшеренеү һәм проектлау институты (Башнефть)
  6. «Башкирнефтепродукт» ААЙ (Башнефть)
  7. «Өфөнефть» Нефть-газ эшкәртеү идаралығы (НГДУ) (Башнефть)
  8. Өфө буяуҙар заводы, ААЙ-ы
  9. Өфө эластомер материалдар һәм конструкциялар заводы, ААЙ-ы (УЗЭМИК)
  10. «Уралтранснефтепродукт» йәмғиәте, Транснефть
  11. «Черняев исемендәге Уралсибнефтепровод» йәмғиәте, Транснефть
  12. Газпром трансгаз Өфө, Яуаплығы сикләнғән йәмғиәте (2008 йылға тиклем «Баштрансгаз») — Газпромдын 100 % ойошмаһы.

Энергетика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Башкирэнерго

Торлаҡ-коммуналь һәм инфраструктура ойошмалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Өфө водоканалы — дәүләт унитар предприятиеһы, Өфөләрҙе һыу менән тәьмин итеүсе ойошма. Составында:

  1. 7 һыу алыу пункты, дөйөм ҡәүете 611 мең.м³/тәүлегенә,
  2. һыу әҙерләү станцияһы
  3. 15 һыупровод насос станцияһы (1, 2, 3 күтәрелештәр);
  4. 2 һыуҙы биологик таҙартыу пункты, дөйөм ҡәүете 400 мең.м³/тәүлегенә,
  5. 25 ташландыҡ һыуҙы һурҙырыу насос станцияһы
  6. 2400 км һыу һәм канализация юлдары

Полиграфия сәнәғәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Транспорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Башавтотранс ДУПы
  2. Рәсәй тимер юлдарының Куйбышев тимер юлы Башҡортостан бүлексеһе

Климат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡала климаты
Күрһәткес Ғин Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Йыл
Абсолют максимум, °C 5,8 9,2 16,2 30,9 36,2 38,3 38,6 38,5 33,4 26,8 15,4 5,0 38,6
Уртаса максимум, °C −8,2 −6,8 0,2 10,9 19,9 24,6 25,9 23,5 17,2 8,7 −1 −6,9 9,0
Уртаса температура, °C −12,4 −11,8 −5,1 5,2 13,2 18,1 19,7 17,2 11,3 4,5 −4,2 −10,7 3,8
Уртаса минимум, °C −17 −17 −10,4 −0,1 6,8 11,8 13,7 11,6 6,5 1,1 −7,5 −15 −1,3
Абсолют минимум, °C −48,5 −43,5 −34,4 −29,7 −9,7 −1,2 1,4 −0,6 −6,8 −25,6 −35,1 −45 −48,5
Яуым-төшөм нормаһы, мм 48 39 32 33 46 66 55 58 51 58 52 51 589
Сығанаҡ: Погода и климат
Ҡала климаты
Күрһәткес Ғин Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Йыл
Уртаса максимум, °C −10,2 −8,8 0,6 10,7 20,6 24,1 25,9 24,8 17,9 9,5 −0,3 −7,4 9,0
Уртаса температура, °C −13,8 −14,4 −4,4 5,5 14,0 18,1 19,9 18,5 12,5 5,5 −2,7 −10,4 4,0
Уртаса минимум, °C −17,9 −19,8 −9,3 0,2 7,3 11,8 13,7 12,0 7,1 1,2 −5,5 −13,7 −1,1
Сығанаҡ: www.weatheronline.co.uk

Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡ иҫәбе
1650[5] 1718[5] 1811[5] 1840[5] 1856[6] 1863[6] 1865[5] 1879[5] 1886[5] 1897[7]
700 5600 9200 16 500 12 900 16 500 20 100 23 200 27 000 49 275
1913[5] 1914[6] 1916[5] 1920[5] 1923[5] 1926[7] 1931[5] 1939[5] 1945[5] 1956[8]
100 700 99 900 112 700 92 800 85 300 98 537 125 000 250 000 264 800 265 000
1959[9] 1962[6] 1967[6] 1970[10] 1973[6] 1975[11] 1976[6] 1979[12] 1982[6] 1985[13]
546 878 610 000 704 000 770 905 844 000 924 000 924 000 969 289 1 023 000 1 040 000
1986[6] 1989[14] 1990[15] 1991[13] 1992[13] 1993[13] 1994[13] 1995[13] 1996[13] 1997[13]
1 077 000 1 082 052 1 088 000 1 095 000 1 095 000 1 094 000 1 090 000 1 092 000 1 094 000 1 080 000
1998[13] 1999[13] 2000[13] 2001[13] 2002[16] 2003[5] 2004[5] 2005[5] 2006[5] 2007[5]
1 084 000 1 087 000 1 089 000 1 088 800 1 042 437 1 043 306 1 040 623 1 036 026 1 029 616 1 022 575
2008[5] 2009[17] 2010[18] 2011[5] 2012[19] 2013[20] 2014[21] 2015[1]
1 021 458 1 024 842 1 062 319 1 065 602 1 072 291 1 077 719 1 096 702 1 105 667


250 000
500 000
750 000
1 000 000
1 250 000
1 500 000
1811
1879
1916
1939
1967
1979
1990
1995
2000
2005
2010
2015

(2016)

Йылдар Халыҡ һаны (кеше) шул иҫәптән
Башҡорттар Урыҫтар Татарҙар
XVII быуат урталары 700—800
1718 5,600
1811 9,200
1840 16,500
1865 20,100
1879 23,200
1886 27,000
1897 49 300 3 151 42 062 2 524
1913 100,700
1916 112,700
1920 92,800
1923 85,300
1926 98 500 4 632 74 785 14 331
1939 250,000
1959 546 900 30 321 355 192 115 146
1970 770 900 54 368 475 480 183 326
1979 976,858 92,678 568,504 240,881
1989 1,079,765 122,026 585,337 291,190
2002 1,049,479 154,928 530,136 294,399
2010 1,064,200 172 794 494 723 286 409
2013 1,077,719

Һәйкәлдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Өфөләге һәйкәлдәр исемлеге.

Дуҫлыҡ монументы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Дуҫлыҡ монументы — Башҡортостандың үҙ теләге менән Рус дәүләтенә ҡушылыуына 400 йыл тулыу хөрмәтенә Өфөлә, Ағиҙел ярында ҡуйылған скульптура монументы. Уға беренсе таш 1957 йылдың 14 июнендә һалына һәм буласаҡ монумент урынына «Здесь будет сооружён монумент в память 400-летия добровольного присоединения Башкирии к Русскому государству» тигән яҙыулы мрамор таҡтаташ урынлаштырыла. Монумент 1965 йылдың 7 августында тантаналы асыла, ул тарихи Өфө ҡәлғәһе урынында тора. Авторҙары: Михаил Бабурин; Галина Левицкая.

Октябрь революцияһы һәм граждан һуғышы батырҙарға һәйкәл[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Октябрь революцияһы һәм граждан һуғышы батырҙарға һәйкәл — Өфөнөң Минғажев, 8-се март, Октябрьҙен 50-йыллығы урамдар араһында ҡуйылған скульптур монументы. 1975 йылда ҡуйылған.

Бейеклеғе — 12 м, масса 95 тонн.

Авторҙар: скульптор Кузнецов Л. В., архитектор Семенов А. В., инженер-конструктор Коткин А.

1978 йылда, эш өсөн Л. В. Кузнецовҡа Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы тапшырылды.

Заһир Исмәғилев һәйкәле[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Заһир Исмәғилев һәйкәле 2008 йылда ҡуйылған. Скульптор-Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Хәбибрахманов, Хәниф Мирзәгит улы. Архитектор - Сергей Анатольевич Голдобин, -Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты.

«Ете ҡыҙ» композицияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

«Ете ҡыҙ» скульптур композицияһы 2015 йылда ҡуйылған. Скульптор-Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Хәбибрахманов, Хәниф Мирзәгит улы.

Мәсеттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ләлә-тюльпан[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Беренсе йәмиғ мәсете[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Беренсе йәмиғ мәсете йәки Иҫке мәсет 1830 йылда асыла.

Салауат Юлаев мәсете[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мәҙәниәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Транспорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Өфө тимер юл вокзалы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Өфө тимер юл станцияһы — Куйбышев тимер юл вокзалдары дирекцияһының структур бүлексәһе — «Рәсәй тимер юлдары» ААЙ филиалы. Куйбышев тимер юлының Башҡортостан төбәгенең алыҫ ара һәм ҡала яны бәйләнеше поездары пассажирҙарын хеҙмәтләндерә.

1888 й. Һамар—Өфө т. юлы асылыуға бәйле Өфө станцияһы вокзалы булараҡ асыла, 1890 й. алып Һамар—Златоуст (1936 й. В.В.Куйбышев исеме бирелә), 1949 й. — Өфө т. юлы, 1959 й. — Куйбышев т. юлының Башҡ н бүлексәһе (2003 й. алып — пассажирҙарҙы хеҙмәтләндереү б са юл дирекцияһы структур бүлексәһенең Башҡортостан пассажирҙар хеҙмәтләндереү дирекцияһы) идаралығы ҡарамағында, 2007 й. алып Куйбышев төбәк тимер юл вокзалдары дирекцияһының Өфө тимер юл вокзалы. 2012 й. 239 кеше эшләгән; пассажирҙар хәрәкәте күләме тәүлегенә алыҫ араға йөрөгән поезд пассажирҙары — 50 пар (ш. иҫ. 10 һы — Куйбышев т. юлының Башҡортостан регионы) һәм ҡала яны поезында 19 пар тәшкил итә; 1,7 млн. пассажир ебәрелгән, шуларҙың 1,0 млн — алыҫ араға йөрөү поездары м н.

Һүрәт теҙмәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Өфөлә урынлашҡан консуллыҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 6 август 2015. 6 август 2015 тикшерелгән.
  2. [1]
  3. [2]
  4. [3]
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 5,15 5,16 5,17 5,18 5,19 5,20 Подготовка к проведению всероссийской переписи населения на территории городского округа г. Уфа
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 6,8 Народная энциклопедия «Мой город». Уфа. Тәүге сығанаҡтан архивланған 9 октябрь 2013. 9 октябрь 2013 тикшерелгән.
  7. 7,0 7,1 Расселение народов Исторического Башкортостана
  8. Народное хозяйство СССР в 1956 г. (Статистический сборник). Государственное статистическое издательство. Москва. 1956. Тәүге сығанаҡтан архивланған 26 октябрь 2013. 26 октябрь 2013 тикшерелгән.
  9. Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу  (урыҫ.). Демоскоп Weekly. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 25 сентябрь 2013 тикшерелгән.
  10. Всесоюзная перепись населения 1970 года Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.  (урыҫ.). Демоскоп Weekly. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 25 сентябрь 2013 тикшерелгән.
  11. Российский статистический ежегодник, 1998 год
  12. Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.  (урыҫ.). Демоскоп Weekly. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 25 сентябрь 2013 тикшерелгән.
  13. 13,00 13,01 13,02 13,03 13,04 13,05 13,06 13,07 13,08 13,09 13,10 13,11 Российский статистический ежегодник. Госкомстат, Москва, 2001. Тәүге сығанаҡтан архивланған 12 май 2015. 12 май 2015 тикшерелгән.
  14. Всесоюзная перепись населения 1989 года. Численность городского населения. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011.
  15. Российский статистический ежегодник.2002 : Стат.сб. / Госкомстат России. – М. : Госкомстат России, 2002. – 690 с. – На рус. яз. – ISBN 5-89476-123-9 : 539.00.
  16. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 февраль 2012.
  17. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 ғинуар 2014. 2 ғинуар 2014 тикшерелгән.
  18. Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан. Тәүге сығанаҡтан архивланған 20 август 2014. 20 август 2014 тикшерелгән.
  19. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 31 май 2014. 31 май 2014 тикшерелгән.
  20. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). Тәүге сығанаҡтан архивланған 16 ноябрь 2013. 16 ноябрь 2013 тикшерелгән.
  21. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 август 2014. 2 август 2014 тикшерелгән.


Өфө Был Өфө тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.