Өфө

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Ҡала
Өфө
башҡ. Өфө
ӨФӨ-2015-(v2).jpg
Флаг[d] Герб
Флаг Герб
Ил

Рәсәй

Федерация субъекты

Башҡортостан

Координаталар

54°44′00″ с. ш. 55°58′00″ в. д.HGЯO

Башлыҡ

Ялалов Ирек Ишмөхәмәт улы

Агломерация

1 425 801

Этнохороним

өфөлө, өфөлөләр

Сәғәт бүлкәте

UTC+6

Телефон коды 347
Автомобилькоды

02, 102

ОКАТО коды

80 401 000 000

ОКТМО коды

80 701 000 001

Рәсми сайт

ufacity.info

Өфө (Рәсәй)
Өфө
Өфө
Өфө (Башҡортостан Республикаһы)
Өфө

Өфө ([ʏ̞ˈfʏ̞] , урыҫ. Уфа) — Башҡортостандың баш ҡалаһы. Ҡариҙел һәм Дим йылғаларының Ағиҙел йылғаһына ҡушылған ерендә урынлашҡан.

1865—1919 йылдарҙа Өфө губернаһы үҙәге; 1922—1990 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының, 1990 йылдан Башҡортостан Республикаһының баш ҡалаһы, 1930 йылдан бер үк ваҡытта Өфө районының лә үҙәге (составына инмәй). 2006 йылдан административ реформа буйынса бер нисә тораҡ пункттар менән Өфө ҡалаһы ҡала округы составына инә.

Рәсәйҙен эре мәҙәни, фән һәм иҡтисад үҙәге. Халыҡ һаны буйынса Европала 31-се урында тора [1].

Өфө йыры.

Йөкмәткеһе

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Өфө ҡалаһы Ағиҙел йылғаһының һул яғында,Ҡариҙел һәм Дим йылғаларының Ағиҙел йылғаһына ҡушылған ерендә урынлашҡан. Көнбайыштан көнсығышҡа оҙонлоғо — 28, ә төньяҡтан көньяҡҡа оҙонлоғо — 53 километр.[2]

Өфөнән эре ҡалалар тиклем йыраҡлығы (автоюлдар буйынса)[3]
Ижевск ~ 394 км
Киров ~ 777 км
Пермь ~ 522 км
Сыктывкар ~ 1204 км
Екатеринбург ~ 547 км
Төмән ~ 808 км
Һамар ~ 463 км
Мәскәү ~ 1355 км
Роза ветров
Силәбе ~ 417 км
Омск ~ 1353 км
Һарытау ~ 918 км
Волгоград ~ 1311 км
Ырымбур ~ 374 км
Ҡаҙағстан Актүбә ~ 627 км
Ҡаҙағстан Костанай ~ 732 км
Ҡаҙағстан Астана ~ 1423 км

Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡала климаты
Күрһәткес Ғин Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Йыл
Абсолют максимум, °C 5,8 9,2 16,2 30,9 36,2 38,3 38,6 38,5 33,4 26,8 15,4 5,0 38,6
Уртаса максимум, °C −8,2 −6,8 0,2 10,9 19,9 24,6 25,9 23,5 17,2 8,7 −1 −6,9 9,0
Уртаса температура, °C −12,4 −11,8 −5,1 5,2 13,2 18,1 19,7 17,2 11,3 4,5 −4,2 −10,7 3,8
Уртаса минимум, °C −17 −17 −10,4 −0,1 6,8 11,8 13,7 11,6 6,5 1,1 −7,5 −15 −1,3
Абсолют минимум, °C −48,5 −43,5 −34,4 −29,7 −9,7 −1,2 1,4 −0,6 −6,8 −25,6 −35,1 −45 −48,5
Яуым-төшөм нормаһы, мм 48 39 32 33 46 66 55 58 51 58 52 51 589
Сығанаҡ: Погода и климат
Ҡала климаты
Күрһәткес Ғин Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Йыл
Уртаса максимум, °C −10,2 −8,8 0,6 10,7 20,6 24,1 25,9 24,8 17,9 9,5 −0,3 −7,4 9,0
Уртаса температура, °C −13,8 −14,4 −4,4 5,5 14,0 18,1 19,9 18,5 12,5 5,5 −2,7 −10,4 4,0
Уртаса минимум, °C −17,9 −19,8 −9,3 0,2 7,3 11,8 13,7 12,0 7,1 1,2 −5,5 −13,7 −1,1
Сығанаҡ: www.weatheronline.co.uk

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Николай Белелюбский инженеры проекты буйынса Өфөлә Aғиҙел аша беренсе металл конструкцияларҙан күпер асыу, 1888 йылдын 8-се сентябрь.
Бөйөк рус ИнженерыНиколай Белелюбский проекты. XX быуат башы. Күпер 109,25 метр оҙонлоғо алты пролёттарҙан тора.

1574 йылдың иртә яҙында Ағиҙел йылғаһы менән Ҡариҙел йылғаһы ҡушылған бейек ярымутрауҙа Өфө ҡәлғәһенә нигеҙ һалына. Ул тулыһынса хәҙерге Дуҫлыҡ монументы урынлашҡан Беренсе май майҙанына һыйған. Уның дөйөм майзаны 1,2 гектар, стенаһының оҙонлоғо 440 метр самаһы булған. Башҡорттар ҡаланы тәүҙә Торатау тип, ә имән стеналар менән уратып алынғас, Имәнҡала тип йөрөтә.

1586 йылдан башлап Өфө ҡәлғәһе ҡала тип атала башлай. Ошо уҡ йылда Өфөгә уҡсылар отряды етәксеһе, ҡаланың беренсе воеводаһы Михаил Нагой килә. Михаил Нагой Иван Грозныйҙың ҡатыны Ҡабарҙа кенәзе Темрюктың ҡыҙы Марияның ҡустыһы була. Беренсе воеводаның исем-шәрифтәрен Михаил Ноғай тип тә аңлаталар. Мария Темрюковнаның әсәһе нуғай ҡыҙы булған. Был фамилияның сығышы шунан.

1592 йылда ҡалала 180 ир-ат, шул иҫәптән 150 уҡсы, 3 пушканан атыусы йәшәгән. Башҡортостандың күпселек өлөшө Өфө өйәҙенә индерелә, ҡалған ерҙәре Верхо-турье, Ҡазан, Тобольск һәм Төмән воеводаларына буйһондорола.

1888 йылдын 8-се сентябрендә бөйөк рус Инженеры Николай Белелюбский проекты буйынса Өфөлә Aғиҙел аша беренсе металл конструкцияларҙан күпере (Һамар-Златоуст тимер юл участкаһы) асыла.

2007 йылда Өфө-2 ҡаласығы урынында (Воровский- Пушкин урамдары киҫешкән урында) үткәрелгән археологик ҡаҙыныу эштәре һөҙөмтәһендә V—XVI быуаттарҙа был урында ҡәлғә булыуы асыҡлана. Ҡаҙыныу урынында саман кирбесенән төҙөлгән стена, биҙәнеү әйберҙәре, һауыт-һаба табыла.

  • 1574 йылда ҡәлгә булараҡ төҙөлгән
  • 1586 йылдан башлап ҡала булып иҫәпләнә
  • 1708 йылдан Ҡазан губернаһына ингән
  • 1728 йылдан Өфө провинцияһы үҙәге
  • 1744 йылдан Ырымбур губернаһына беркетелгән
  • 1781 йылдан Өфө наместниклығының үҙәге
  • 1796 йылдан яңынан Ырымбур губернаһы составында
  • 1802 йылдан граждандар губернаторы резиденцияһы һәм губерна учреждениелары булған губерна ҡалаһы
  • 1865 йылдан Өфө губернаһы үҙәге
  • 1922 йылдан Башҡортостандың баш ҡалаһы

Административ ҡоролошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Өфөнөң административ ҡоролошо. Райондар:      01 Дим      02 Калинин      03 Киров      04 Ленин      05 Октябрь      06 Орджоникидзе     07 Совет

Өфө ете административ райондан тора:

Исем Халыҡ ОКАТО Коды
01 Дим 71 588 80 401 365
02 Калинин 201 281 80 401 370
03 Киров 160000 80 401 375
04 Ленин 84000 80 401 380
05 Октябрь 241 238 80 401 384
06 Орджоникидзе 168 000 80 401 385
07 Совет 177 000 80 401 390

Киров һәм Октябрьск райондары составында анкалавтар бар. Өфө ҡалаһының ер бүлеү һәм ҡулланыу ҡәғиәләре буйынса ҡала зоналарға буленә:

Рәсми булмаған райондар: Аэропорт, Глумилино, Дёма, Затон, Зелёная Роща, Инорс, Молодёжный, Нижегородка, Новостройка, Октябрь Проспекты, Сипайлово, Иҫке Өфө, Өфө үҙәк, Черниковка, Шакша.

Мәғариф һәм фән[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Юғары уҡыу йорттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Федераль дәүләт юғары уҡыу йорттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Өфөлә 8 юғары федераль дәүләт уҡыу йорто һәм уларҙың 8 филиалы бар.

Юғары федераль дәүләт уҡыу йорттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
  1. Башҡорт дәүләт университеты
  2. Өфө дәүләт авиация техник университеты
  3. Башҡорт дәүләт медицина университеты
  4. Өфө дәүләт нефть техник университеты
  5. Башҡорт дәүләт аграр университеты
  6. М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты
  7. Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы
  8. Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығы янындағы Өфө юридик институты
Юғары федераль дәүләт уҡыу йорттарыныың филиалдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
  1. Урал дәүләт физик мәҙәниәте университеты[4][5]
  2. Г. В. Плеханов исемендәге Рәсәй иҡтисад университеты[6]
  3. Һамар дәүләт бәйләнеш юлдар университеты
  4. Урал дәүләт юридик академияһы
  5. Силәбе дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт академияһы
  6. Рәсәй Хөкүмәте янындағы Финанс Университеты
Башҡа юғары уҡыу йорттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
  1. Рәсәй ислам университеты
  2. Башҡортостан Республикаһы Президенты янындағы Башҡорт дәүләт хеҙмәте һәм идаралығы академияһы. 2015 йылдан бюджет уҡыу юҡ.

Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Өфө сәнәғәте XIX быуатта булдырыла. XIX быуатта тире һәм күн эшкәртеү заводтары һаны 10-дан ашып китә.

1870 йылда Ағиҙел буйынса регуляр судоходствоһы асылыу, 1888-1892 йылдарҙа Һамар-Златоуст (хәҙерге Куйбышев тимер юлы өлөшө) тимер юлын төҙөү ҡаланыӊ иҡтисадын күтәрә.

1920-сы йылдарҙа Өфө сәнәғәт комбинаты сафҡа индерелә.

Финанc, инвестиция компаниялары һәм банктар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Рәсәй Һаҡлыҡ Банкының Урал банкыһы Башҡортостан бүлексәһе
  2. Финам филиалы
  3. Система АФКһы — рәсәй финанс-сәнәғәт төркөмө

Элемтә һәм информацион технологиялар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Мобиль ТелеСистемалар
  2. Ростелеком бүлексеһе

Төҙөлөш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Росевродеволпмент

Машиналар төҙөү сәнәғәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Су-27 истребителе Өфө моторҙар производство берекмәһенең кадрҙар бүлеге янында
  1. Өфө моторҙар производство берекмәһе
  2. Өфө авиация производство берекмәһе

Нефть, нефть химияһы һәм химия сәнәғәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. «Өфө нефть эшкәртеү заводы» ААЙ (Башнефть)
  2. «Новойл» (элеккке Яңы -Өфө нефть эшкәртеү заводы)ААЙ(Башнефть)
  3. «Өфөоргсинтез» ААЙ(Башнефть)
  4. «Өфөнефтехим» ААЙ (Башнефть)
  5. «БашНИПИнефть» ғилми-тикшеренеү һәм проектлау институты (Башнефть)
  6. «Башкирнефтепродукт» ААЙ (Башнефть)
  7. «Өфөнефть» Нефть-газ эшкәртеү идаралығы (НГДУ) (Башнефть)
  8. Өфө буяуҙар заводы, ААЙ-ы
  9. Өфө эластомер материалдар һәм конструкциялар заводы, ААЙ-ы (УЗЭМИК)
  10. «Уралтранснефтепродукт» йәмғиәте, Транснефть
  11. «Черняев исемендәге Уралсибнефтепровод» йәмғиәте, Транснефть
  12. Газпром трансгаз Өфө, Яуаплығы сикләнғән йәмғиәте (2008 йылға тиклем «Баштрансгаз») — Газпромдын 100 % ойошмаһы.

Энергетика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Башкирэнерго

Торлаҡ-коммуналь һәм инфраструктура ойошмалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Өфө водоканалы — дәүләт унитар предприятиеһы, Өфөләрҙе һыу менән тәьмин итеүсе ойошма. Составында:

  1. 7 һыу алыу пункты, дөйөм ҡәүете 611 мең.м³/тәүлегенә,
  2. һыу әҙерләү станцияһы
  3. 15 һыупровод насос станцияһы (1, 2, 3 күтәрелештәр);
  4. 2 һыуҙы биологик таҙартыу пункты, дөйөм ҡәүете 400 мең.м³/тәүлегенә,
  5. 25 ташландыҡ һыуҙы һурҙырыу насос станцияһы
  6. 2400 км һыу һәм канализация юлдары

Полиграфия сәнәғәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Транспорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Башавтотранс ДУПы
  2. Рәсәй тимер юлдары Куйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексеһе
  3. Өфө тимер юлы вокзалы — Өфө ҡалаһының алыҫ ара һәм ҡала яны бәйләнеше поездары пассажирҙарын хеҙмәтләндереүсе вокзал. 1888 йылда яңы төҙөлгән Һамар-Өфө тимер юлының Өфө станцияһы булараҡ асылған. Кинәле-Өфө-Златоуст (Куйбышев һәм Көньяҡ Урал тимер юлдары ҡарамағында, Башҡортостан Республикаһында 410 км). Дөйөм йүнәлеше — көнбайыштан көнсығышҡа. Йәрмәкәй, Бәләбәй, Әлшәй, Дәүләкән, Шишмә, Өфө, Иглин райондары аша үтә. Рәсәйҙең Европа өлөшө, Волга буйы, Урал һәм Көнбайыш Себер сәнәғәт үҙәктәрен тоташтыра. Башҡортостан Республикаһының төп транспорт магистралдәренең береһе. 1951 йылда Ағиҙел аша икенсе 6 тороҡло күпер, 1952 йылда Өфө аша 3 тороҡло күпер төҙөү тамамлана. Электрлаштырылған.

Өфө тимер юл вокзалынан китеүсе ҡала яны поездары ваҡыты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Дим станцияһы яғына[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Поезд Килеү ҡуҙғалыу Хәрәкәт Туҡталыштар ҡабатланып тороу
6431 04:48 - Таутөмән-Өфө Бөтөн, 1646 км һәм Уӊ Ағиҙел тыш көн һайын
6491 - 05:29 Өфө — Ҡандра Правая белая, Дема, Ост.пункт 1606 км, Авдон, Ост.пункт 1601 км, Юматово, Санаторная, Пионерская, Ост.пункт 1589 км, Алкино, Ост.пункт 1584 км, Ост.пункт 1582 км, Тукран, Чишмы 1, Чишмы 2, Сафарово, Ост.пункт 1455 км, Ямбахта, Ост.пункт 1444 км, Благовар, Черемшан, Ост.пункт 1422 км, Гафури, Буздяк, Ост.пункт 1400 км, Ост.пункт 1396 км, Устюба, Каран-елга, Ост.пункт 1380 км көн һайын
6211 05:36 05:37 Шаҡша-Дим Правая уфимка, Воронки, Левая белая тыш эш көндәре
6433 05:45 - Оло Теләк — Өфө Бөтә көн һайын
6215 06:24 06:25 Шаҡша-Дим Правая уфимка, Воронки, Левая белая тыш эш көндәре
6851 - 06:35 Өфө-Инйәр Правая белая, Дема, Дема-южный-парк, Нижегородка, Уршак, Ост.пункт 21 км, Ост.пункт 24 км, Кабаково, Ост.пункт 34 км, Ибрагимовский, Ост.пункт 42 км, Карламан, Ост.пункт 10 км, Ост.пункт 15 км, Ост.пункт 22 км, Приуралье, Ост.пункт 36 км, Ост.пункт 40 км, Ост.пункт 44 км, Ост.пункт 50 км, Ост.пункт 53 км, Равтау, Ост.пункт 60 км, Ост.пункт 71 км, Ост.пункт 73 км, Зуяково, Ост.пункт 95 км, Ост.пункт 102 км, Тюльма, Ост.пункт 115 км көн һайын
6435 06:39 - Оло Теләк — Өфө Ост.пункт 1661 км тыш көн һайын
6437 - 07:30 Өфө-Раевка бөтөн урында көн һайын
6423 08:07 08:08 Кропачево-Дим Ост.пункт 1696 км, Ост.пункт 1661 км көн һайын
6453 - 11:14 Өфө-Раевка Левая белая тыш көн һайын
6803 - 12:08 Өфө-Стәрлетамаҡ бөтөн көн һайын
6853 - 15:08 Өфө-Инйәр Правая белая, Дема, Дема-южный-парк, Нижегородка, Уршак, Ост.пункт 21 км, Ост.пункт 24 км, Кабаково, Ост.пункт 34 км, Ибрагимовский, Ост.пункт 42 км, Карламан, Ост.пункт 10 км, Ост.пункт 15 км, Ост.пункт 22 км, Приуралье, Ост.пункт 36 км, Ост.пункт 40 км, Ост.пункт 44 км, Ост.пункт 50 км, Ост.пункт 53 км, Равтау, Ост.пункт 60 км, Ост.пункт 71 км, Ост.пункт 73 км, Зуяково, Ост.пункт 95 км, Ост.пункт 102 км, Тюльма, Ост.пункт 115 км көн һайын
6455 - 15:17 Өфө-Раевка Левая белая тыш көн һайын
6403 15:23 15:24 Оло Теләк- Дим бөтөн көн һайын
6217 16:19 16:20 Шаҡша-Дим Правая уфимка, Воронки, Левая белая тыш эш көндәре
6493 - 16:31 Өфө-Туймазы Правая белая, Левая белая, Дема, Юматово, Алкино, Чишмы 1, Чишмы 2, Сафарово, Ост.пункт 1455 км, Ямбахта, Ост.пункт 1444 км, Благовар, Черемшан, Ост.пункт 1422 км, Гафури, Буздяк, Ост.пункт 1400 км, Ост.пункт 1396 км, Устюба, Каран-елга, Ост.пункт 1380 км, Кандры, Бикметово, Усень, Ост.пункт 1352 км көн һайын
6205 - 16:49 Өфө-Раевка Правая белая, Дема, Ост.пункт 1606 км, Авдон, Ост.пункт 1601 км, Юматово, Санаторная, Пионерская, Ост.пункт 1589 км, Алкино, Ост.пункт 1584 км, Ост.пункт 1582 км, Тукран, Чишмы 1, Шингак-куль, Давлеканово көн һайын
6219 17:03 17:04 Шаҡша-Дим Правая уфимка, Воронки, Левая белая тыш эш көндәре
6401 18:02 - Оло Теләк — Өфө бөтөн көн һайын
6459 - 18:30 Өфө-Раевка бөтөн көн һайын
6463 - 19:10 Өфө-Раевка Ост.пункт 1528 км, Ост.пункт 1513 км тыш көн һайын
6417 19:17 19:18 Әшә-Дим Ост.пункт 1696 км, Чуваши, Левая белаятыш көн һайын

Иглин станцияһы яғына[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Поезд Килеү Куҙғалыу Хәрәкәт Туҡталыштар ҡабатланып тороу
6402 03:37 03:38 Дим-Әшә Левая Белая тыш көн һайын
6214 05:11 05:12 Дим — Шаҡша Левая белая, Воронки, Правая уфимка тыш эш көндәре
6464 05:23 - Раевка-Өфө Тюлянь, Давлеканово, Ост.пункт 1528 км, Казангул, Ост.пункт 1546 км, Шингак-куль, Ост.пункт 1556 км, Удряк, Ост.пункт 1564 км, Ост.пункт 1568 км, Чишмы 1, Тукран, Ост.пункт 1582 км, Ост.пункт 1584 км, Алкино, Ост.пункт 1589 км, Пионерская, Санаторная, Юматово, Ост.пункт 1601 км, Авдон, Ост.пункт 1606 км, Дема, Левая белая, Правая белая көн һайын
6877 05:49 - Ҡарлыман-Өфө Бөтә көн һайын
6404 - 06:05 Өфө-Оло Теләк бөтөн көн һайын
6460 06:21 - Раевка — Өфө бөтөн эш көндәре
6206 07:12 - Раевка — Өфө Давлеканово, Шингак-куль, Чишмы 1, Тукран, Ост.пункт 1582 км, Ост.пункт 1584 км, Алкино, Ост.пункт 1589 км, Пионерская, Санаторная, Юматово, Ост.пункт 1601 км, Авдон, Ост.пункт 1606 км, Дема, Правая белая көн һайын
6494 07:34 - Туймазы- Өфө Ост.пункт 1352 км, Усень, Бикметово, Кандры, Ост.пункт 1380 км, Каран-елга, Устюба, Ост.пункт 1396 км, Ост.пункт 1400 км, Буздяк, Гафури, Ост.пункт 1422 км, Черемшан, Благовар, Ост.пункт 1444 км, Ямбахта, Ост.пункт 1455 км, Сафарово, Чишмы 2, Чишмы 1, Алкино, Юматово, Дема, Левая белая, Правая белая көн һайын
6456 10:11 - Раевка-Өфө Левая белая тыш көн һайын
6801 10:51 - Стәрлетамаҡ — Өфө бөтөн көн һайын
6871 11:08 - Инйәр — Өфө бөтөн көн һайын
6416 - 11:35 Өфө-Оло Теләк бөтөн көн һайын
6452 13:52 - Раевка — Өфө бөтөн көн һайын
6216 15:03 15:04 Дим -Шаҡша Левая белая, Воронки, Правая уфимка тыш эш көндәре
6218 15:41 15:42 Дим — Шаҡша Левая белая, Воронки, Правая уфимка тыш эш көндәре
6420 - 15:57 Өфө-Урман бөтөн көн һайын
6424 16:24 16:25 Дим- Кропачево бөтөн көн һайын
6492 17:51 17:52 Ҡандра-Шаҡша Ост.пункт 1380 км, Каран-елга, Устюба, Ост.пункт 1396 км, Ост.пункт 1400 км, Буздяк, Гафури, Ост.пункт 1422 км, Черемшан, Благовар, Ост.пункт 1444 км, Ямбахта, Ост.пункт 1455 км, Сафарово, Чишмы 2, Чишмы 1, Тукран, Ост.пункт 1582 км, Ост.пункт 1584 км, Алкино, Ост.пункт 1589 км, Пионерская, Санаторная, Юматово, Ост.пункт 1601 км, Авдон, Ост.пункт 1606 км, Дема, Правая белая, Уфа, Воронки, Ост.пункт 1629 км, Парковая, Черниковка, Спортивная көн һайын
6454 18:19 - Раевка — Өфө бөтөн көн һайын
6432 - 19:26 Өфө-Тәүтөмән бөтөн көн һайын
6873 19:43 - Инйәр — Өфө Ост.пункт 115 км, Тюльма, Ост.пункт 102 км, Ост.пункт 95 км, Зуяково, Ост.пункт 73 км, Ост.пункт 71 км, Ост.пункт 60 км, Равтау, Ост.пункт 53 км, Ост.пункт 50 км, Ост.пункт 44 км, Ост.пункт 40 км, Ост.пункт 36 км, Приуралье, Ост.пункт 22 км, Ост.пункт 15 км, Ост.пункт 10 км, Карламан, Ост.пункт 42 км, Ибрагимовский, Ост.пункт 34 км, Кабаково, Ост.пункт 24 км, Ост.пункт 21 км, Уршак, Нижегородка, Дема-южный-парк, Дема, Правая белая көн һайын
6468 19:57 19:58 Дәүләкән — Оло Теләк Ост.пункт 1528 км, Ост.пункт 1533 км, Казангул, Ост.пункт 1539 км, Ост.пункт 1546 км, Шингак-куль, Ост.пункт 1556 км, Удряк, Ост.пункт 1564 км, Ост.пункт 1568 км, Чишмы 1, Тукран, Ост.пункт 1582 км, Ост.пункт 1584 км, Алкино, Ост.пункт 1589 км, Пионерская, Санаторная, Юматово, Ост.пункт 1601 км, Авдон, Ост.пункт 1606 км, Дема, Левая белая, Правая белая, Уфа, Воронки, Ост.пункт 1629 км, Парковая, Черниковка, Спортивная, Правая уфимка, Шакша, Тауш, Иглин, Ост.пункт 1659 км, Ост.пункт 1661 км, Ост.пункт 1664 км, Чуваши, Чуваш-кубово, Тавтиманово, Ост.пункт 1684 км, Кудеевка, Ост.пункт 1688 км, Урман көн һайын

Ағиҙел аша көньяҡ күпер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Өфөлә беренсе күпер Ағиҙел аша көньяҡ йүнәлештә 1795 йылда ағастан төҙөлгән.

1924 йылда (плашкоут ҡулланып) яңы күпер төҙөлә.

1956 йылда Е. С. Уланов проекты буйынса 670 м оҙонлоҡтағы күпер төҙөлә.

1993 йылда 690 м оҙонлоҡтағы тағы бер күпер төҙөлә.

Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡ иҫәбе
1650[7] 1718[7] 1811[7] 1840[7] 1856[8] 1863[8] 1865[7] 1879[7] 1886[7] 1897[9]
700 5600 9200 16 500 12 900 16 500 20 100 23 200 27 000 49 275
1913[7] 1914[8] 1916[7] 1920[7] 1923[7] 1926[9] 1931[7] 1939[7] 1945[7] 1956[10]
100 700 99 900 112 700 92 800 85 300 98 537 125 000 250 000 264 800 265 000
1959[11] 1962[8] 1967[8] 1970[12] 1973[8] 1975[13] 1976[8] 1979[14] 1982[8] 1985[15]
546 878 610 000 704 000 770 905 844 000 924 000 924 000 969 289 1 023 000 1 040 000
1986[8] 1989[16] 1990[17] 1991[15] 1992[15] 1993[15] 1994[15] 1995[15] 1996[15] 1997[15]
1 077 000 1 082 052 1 088 000 1 095 000 1 095 000 1 094 000 1 090 000 1 092 000 1 094 000 1 080 000
1998[15] 1999[15] 2000[15] 2001[15] 2002[18] 2003[7] 2004[7] 2005[7] 2006[7] 2007[7]
1 084 000 1 087 000 1 089 000 1 088 800 1 042 437 1 043 306 1 040 623 1 036 026 1 029 616 1 022 575
2008[7] 2009[19] 2010[20] 2011[7] 2012[21] 2013[22] 2014[23] 2015[24]
1 021 458 1 024 842 1 062 319 1 065 602 1 072 291 1 077 719 1 096 702 1 105 667


250 000
500 000
750 000
1 000 000
1 250 000
1 500 000
1811
1879
1916
1939
1967
1979
1990
1995
2000
2005
2010
2015

(2016)

Йылдар Халыҡ һаны (кеше) шул иҫәптән
Башҡорттар Урыҫтар Татарҙар
XVII быуат урталары 700—800
1718 5,600
1811 9,200
1840 16,500
1865 20,100
1879 23,200
1886 27,000
1897 49 300 3 151 42 062 2 524
1913 100,700
1916 112,700
1920 92,800
1923 85,300
1926 98 500 4 632 74 785 14 331
1939 250,000
1959 546 900 30 321 355 192 115 146
1970 770 900 54 368 475 480 183 326
1979 976,858 92,678 568,504 240,881
1989 1,079,765 122,026 585,337 291,190
2002 1,049,479 154,928 530,136 294,399
2010 1,064,200 172 794 494 723 286 409
2013 1,077,719

Һәйкәлдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Өфөләге һәйкәлдәр исемлеге.

Дуҫлыҡ монументы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Дуҫлыҡ монументы  — Башҡортостандың үҙ теләге менән Рус дәүләтенә ҡушылыуына 400 йыл тулыу хөрмәтенә Өфөлә, Ағиҙел ярында ҡуйылған скульптура монументы. Уға беренсе таш 1957 йылдың 14 июнендә һалына һәм буласаҡ монумент урынына «Здесь будет сооружён монумент в память 400-летия добровольного присоединения Башкирии к Русскому государству» тигән яҙыулы мәрмәр таҡтаташ урынлаштырыла. Монумент 1965 йылдың 7 авгусында тантаналы асыла, ул тарихи Өфө ҡәлғәһе урынында тора. Авторҙары: Михаил Бабурин; Галина Левицкая.

Октябрь революцияһы һәм граждандар һуғышы батырҙарына һәйкәл[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Октябрь революцияһы һәм граждандар һуғышы батырҙарына һәйкәл — Өфөнөң Мингажев, 8-се март, Октябрьҙен 50-йыллығы урамдары араһында ҡуйылған скульптур монументы. 1975 йылда ҡуйылған.

Бейеклеғе — 12 м, ауырлығы 95 тонна.

Авторҙары: скульптор Кузнецов Л. В., архитектор Семенов А. В., инженер-конструктор Коткин А.

1978 йылда, эше өсөн Л. В. Кузнецовҡа Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы тапшырылды.

Заһир Исмәғилев һәйкәле[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Заһир Исмәғилев һәйкәле 2008 йылда ҡуйыла. Скульпторы -Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Хәбибрахманов, Хәниф Мирзәғит улы. Архитекторы — Сергей Анатольевич Голдобин, -Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты.

«Ете ҡыҙ» композицияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

«Ете ҡыҙ» скульптур композицияһы 2015 йылда ҡуйыла. Скульпторы-Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Хәбибрахманов, Хәниф Мирзәғит улы.

Мәсеттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ләлә-тюльпан[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Беренсе йәмиғ мәсете[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Беренсе йәмиғ мәсете йәки Иҫке мәсет 1830 йылда асыла.

Салауат Юлаев мәсете[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мәҙәниәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һүрәт теҙмәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Өфөлә урынлашҡан консуллыҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Төрлө ҡалалар менән бәйләнештәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • 2017 йылдың мартында Өфө менән Сочи араһында дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла. Был үҙ-ара файҙалы проекттар әҙерләүгә, иҡтисадтың өҫтөнлөклө тармаҡтарын, инвестиция һәм инновация эшмәкәрлеге өлкәһендә ике яҡлы мөнәсәбәттәрҙе үҫтереү буйынса тәжрибә алмашыуға булышлыҡ итәсәк. Шулай уҡ килешеү бәләкәй эшҡыуарлыҡ үҫешенә, мәҙәниәт һәм йәштәр сәйәсәте өлкәһендәге бәйләнештәрҙе нығытыуға һәм үҫтереүгә ярҙам итәсәк[25].

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. GEO. Европаныӊ иӊ ҙур ҡалалары
  2. http://www.ufacity.info/ufa/passport.php
  3. Расчет расстояний между городами. АвтоТрансИнфо. 13 август 2009 тикшерелгән.
  4. [1]
  5. [2]
  6. [3]
  7. 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 7,11 7,12 7,13 7,14 7,15 7,16 7,17 7,18 7,19 7,20 Подготовка к проведению всероссийской переписи населения на территории городского округа г. Уфа
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 8,7 8,8 Народная энциклопедия «Мой город». Уфа. Тәүге сығанаҡтан архивланған 9 октябрь 2013. 9 октябрь 2013 тикшерелгән.
  9. 9,0 9,1 Расселение народов Исторического Башкортостана
  10. Народное хозяйство СССР в 1956 г. (Статистический сборник). Государственное статистическое издательство. Москва. 1956. Тәүге сығанаҡтан архивланған 26 октябрь 2013. 26 октябрь 2013 тикшерелгән.
  11. Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу  (урыҫ.). Демоскоп Weekly. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 25 сентябрь 2013 тикшерелгән.
  12. Всесоюзная перепись населения 1970 года Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.  (урыҫ.). Демоскоп Weekly. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 25 сентябрь 2013 тикшерелгән.
  13. Российский статистический ежегодник, 1998 год
  14. Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.  (урыҫ.). Демоскоп Weekly. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 25 сентябрь 2013 тикшерелгән.
  15. 15,00 15,01 15,02 15,03 15,04 15,05 15,06 15,07 15,08 15,09 15,10 15,11 Российский статистический ежегодник. Госкомстат, Москва, 2001. Тәүге сығанаҡтан архивланған 12 май 2015. 12 май 2015 тикшерелгән.
  16. Всесоюзная перепись населения 1989 года. Численность городского населения. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011.
  17. Российский статистический ежегодник.2002 : Стат.сб. / Госкомстат России. – М. : Госкомстат России, 2002. – 690 с. – На рус. яз. – ISBN 5-89476-123-9 : 539.00.
  18. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 февраль 2012.
  19. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 ғинуар 2014. 2 ғинуар 2014 тикшерелгән.
  20. Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан. Тәүге сығанаҡтан архивланған 20 август 2014. 20 август 2014 тикшерелгән.
  21. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 31 май 2014. 31 май 2014 тикшерелгән.
  22. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). Тәүге сығанаҡтан архивланған 16 ноябрь 2013. 16 ноябрь 2013 тикшерелгән.
  23. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 август 2014. 2 август 2014 тикшерелгән.
  24. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 6 август 2015. 6 август 2015 тикшерелгән.
  25. Өфө менән Сочи араһында дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды. Bashinform logo-e1423154856921.jpg, 2017, 23 март (Тикшерелгән 24 март 2017)

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


Өфө Был Өфө тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.