Тәтешле районы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Тәтешле районы
Герб
Герб
Флаг (аңлатма)
Флаг
Ил

Рәсәй Рәсәй

Статус

муниципаль район

Урынлашҡан урыны

Башҡортостан

Берләштерә

13 ауыл биләмәһе

Административ үҙәк

Үрге Тәтешле

Барлыҡҡа килеүе

1935 йыл

Муниципаль райондың администрация башлығы

Гәрәев Рушан Ҡәҙим улы

Муниципаль район советы рәйесе

Әүхәҙиев Фирҙус Әлфир улы

Халҡы (2016)

23 250[1] (0.57 %, 39 урын)

Тығыҙлығы

16,9 кеше/км²

Майҙаны

1 376 км² (54 урын)

Тәтешле районы на карте

Ваҡыт бүлкәте

MSK+2 (UTC+6)

Автомобиль номерҙары коды

02, 102

Рәсми сайты
ОКАТО

80 250 000 000

Тәтешле районы (урыҫ. Татышлинский район) — Башҡортостандағы муниципаль район. 1935 йылда ойошторолған. Административ үҙәге — Үрге Тәтешле ауылы. Районда 23 250 кеше (2016) йәшәй.

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Башҡортостан Республикаһының төньяғында урынлашҡан. Төньяҡта — Пермь крайының Көйәҙе районы, көнсығышта — Башҡортостан Республикаһының Асҡын, көньяҡ‑көнсығышта — Балтас, көньяҡта — Борай, көнбайышта Яңауыл райондары менән сиктәш. Өфөнән 209 км, ә яҡындағы тимер юл станцияһы Көйәҙенән (Пермь крайы) 25 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

Район Ағиҙел буйы убалы тигеҙлегендә урынлашҡан. Климаты континенталь, дымлылығы етерлек дәрәжәлә. Райондың көнсығыш ситенән Йоҡ ҡушылдығы менән Тере Танып йылғаһы, ә төньяҡ-көнбайышта — Әри йылғаһы аға. Аҡһыл һоро урман тупрағында күпселек киң япраҡлы һәм ҡараңғы ылыҫлы урмандар үҫә, улар 51,6 мең га (район территорияһының 37 %) ерҙе биләй. Минераль ресурстарҙан нефть (Тәтешле, Йөгәмеш, Тепляк, Көйәҙе), кирбес балсығы (Ураҙгилде), балсыҡҡа ҡушыла торған ҡом (Уяҙыбаш) ятҡылыҡтары билдәле.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Райондың күпселек тораҡ пункттары башҡорт аҫаба ерҙәрендә, башлыса Ирәкте, өшләтә Урман-Гәрәй һәм Ҡыр-Танып улустарында барлыҡҡа килгән[2].

Тәтешле районы 1935 йылдың 31 ғинуарында Башҡорт АССР‑ының Балтас һәм Яңауыл райондарын бүлеү һөҙөмтәһендә ойошторола. 1963 йылдың 1 февралендә район бөтөрөлә, уның территорияһы Яңауыл районы составына керә. 1966 йылдың 30 декабрендә Тәтешле районы яңынан ойошторола[3].

Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡ иҫәбе
2002[4] 2008[5] 2009[6] 2010[7] 2012[8] 2013[9]
26 803 24 618 24 038 25 159 24 797 24 443
2014[10] 2015[11] 2016[1]
24 152 23 649 23 250

Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Район ауыл хужалығы йүнәлешле. ауыл хужалығы ерҙәренең Майҙаны 75,4 мең га (район территорияһының 54,7 %), шул иҫәптән һөрөнтө ерҙәр — 60,9 мең га, сабынлыҡтар — 1,7, көтөүлектәр — 12,6 мең га Территорияһының 44,2 % һөрөлгән. Хужалыҡтарҙың төп йүнәлеше — мөгөҙлө эре мал үрсетеү, игенселек, сусҡасылыҡ һәм картуф үҫтереү. Үрге Тәтешлелә май яҙыу һәм кирбес заводтары, Түбәнге Тәтешлелә РТП бар. Районда урман хужалығының урман пункты, колхоз-ара ПМК эшләй. Нефть ятҡылыҡтарын «Краснохолмскнефть», Көйәҙе ятҡылығының Тәтешлеләге өлөшөн «Чернушканефть» (Пермь крайы) НГДУ-лары үҙләштерә.

Район территорияһынан Сурай—Иҫке Балтас—Көйәҙе автомобиль юлы үтә.

Районда 53 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 16 урта; 26 дөйөм китапхана, 51 клуб учреждениеһы, үҙәк район һәм 2 ауыл участка дауаханалары эшләй. Татар телендә «Тәтешле хәбәрлере», урыҫ телендә «Татышлинский вестник», башҡорт телендә «Аҡ тирмә» һәм удмурт телендә «Ошмес» газеталары сығарыла.

Билдәле шәхестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 Предварительная оценка численности населения Республики Башкортостан на 1 января 2016 года по муниципальным образованиям. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 февраль 2016. 21 февраль 2016 тикшерелгән.
  2. Татышлинский | Генеалогия и архивы
  3. Голубченко И. В., Курас С. Ғ. Тәтешле районы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2013. — ISBN 978-5-88185-143-9.
  4. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 февраль 2012.
  5. 1.5. Численность населения республики Башкортостан по муниципальным образованиям на 1 января 2009 года
  6. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 ғинуар 2014. 2 ғинуар 2014 тикшерелгән.
  7. Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан. Тәүге сығанаҡтан архивланған 20 август 2014. 20 август 2014 тикшерелгән.
  8. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 31 май 2014. 31 май 2014 тикшерелгән.
  9. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). Тәүге сығанаҡтан архивланған 16 ноябрь 2013. 16 ноябрь 2013 тикшерелгән.
  10. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 август 2014. 2 август 2014 тикшерелгән.
  11. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 6 август 2015. 6 август 2015 тикшерелгән.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Башҡортостан Республикаһы Тәтешле районы ауылдары
Coat of Arms of Tatyshly rayon (Bashkortostan).png Район үҙәге: Үрге Тәтешле ауылы
Tораҡ пункттар: 1-се Еремйәбаш | 1-се Яңауыл | 2-се Еремйәбаш | Алға | Артауыл | Асауҙы | Асыуйылға | Ауыҡ-Бүләк | Аҡсәйет | Байҡыбаш | Башҡыбаш | Беләш | Бигәнәй | Биҙ | Борғонбаш | Бүл-Ҡайпан | Бәләкәй Бәлзүгә | Бәҙрәш | Вязовка | Гәрәбаш | Дубовка | Еләктау | Еремйә | Ивановка | Илмәт | Иҫке Аҡбулат | Иҫке Күрҙем | Иҫке Салдау | Иҫке Соҡор | Иҫке Шарҙаҡ | Иҫке Ҡайпан | Иҫке Ҡыҙылъяр | Иҫке Ҡәлмиәр | Иҫке Һикәяҙ | Йосоп | Кустаревка | Кәлтәй | Ҡарман | Ҡарҙағош | Ҡашҡаҡ | Ҡытҡыйылға | Майск | Мәмәтәй | Мәнәгәз | Никольск | Петропавловка | Сараштыбаш | Сорғолдо | Сәүкияҙ | Танып | Танып-Шишмә | Ташкент | Түбәнге Балтас | Түбәнге Кәлтәй | Үрге Тәтешле | Ураҙгилде | Утарйылға | Уяҙыбаш | Үрге Балтас | Үрге Сәләй | Үрге Ҡоҙаш | Фәнгә | Һәүәләй | Шишмә | Шулған | Әри башы | Әрибаш | Юда | Юрмияҙбаш | Яңы Ирәкте | Яңы Соҡор | Яңы Тәтешле | Яңы Ҡайпан | Яңы Ҡоҙаш | Яңғыҙнарат
Flag of Tatyshlinsky rayon.svg