Бишбүләк районы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Бишбүләк районы
Флаг[d]
Flag of Bizhbulyaksky rayon.svgCoat of Arms of Bizhbulyak rayon (Bashkortostan).png
Рәсем
Нигеҙләү датаһы 20 август 1930[1]
Дәүләт Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1937).svg Рәсәй
Flag of Bashkortostan.svg Башҡортостан Республикаhы
Административ үҙәк Бишбүләк ауылы[2]
Административ-территориаль берәмек Башҡортостан Республикаhы
Халыҡ һаны 26 080 кеше (2010)[3]
Сиктәш Бәләбәй районы, Әлшәй районы, Миәкә районы, Йәрмәкәй районы һәм Ырымбур өлкәһе
Майҙан 2133,9 км²
Рәсми сайт adm-bizhbulyak.ru
Урынлашыу картаһы
Commons-logo.svg Бишбүләк районы Викимилектә

Бишбүләк районына илткән юл

Бишбүләк районы (рус. Бижбулякский район) — Башҡортостандағы муниципаль район. Административ үҙәге — Бишбүләк ауылы.

Башҡортостандың көньяҡ-көнбайышда урынлашҡан, Ырымбур өлкәһе менән сиктәш. Өфөнән — 230 км, Приют тимер юл станцияһынанан 40 км алыҫлыҡта ята. 1930 ойошторолған. Майҙаны 2134 км². 2010 йылда халҡы 27,5 мең кеше (1970 — 38,4 мең, 1979 — 32,9, 1989 — 27,8 мең, 1995 — 27,6 мең). Күпселек башҡорттар, сыуаштар, татарҙар йәшәй. Халыҡтың уртаса тығыҙлығы — 1 км²-ға 13 кеше. Районда 91 ауыл. Иң ҙурҙары — Бишбүләк (5,2 мең кеше, 1989), Дим ауылы (1,4 мең), Ҡыңғыр-Мәнәүез (1,3 мең), Айыт ауылы (1,2 мең).

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Район Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығының көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан. Ер аҫты байлыҡтарынан нефть (Шкапово, Дим, Сатай, Аҙнай ятҡылыҡтары), эзбизташ (Сулпан), ҡом ҡатыш ҡырсынташ (Сулпан), балсыҡ (Айыт) запастары асылған.

Климаты континенталь, уртаса дымлы. Яҙ һәм йәй көндәре йыш ҡоролоҡ, ҡыш ҡар бурандары була. Райондың төньяҡ-көнбайышында Ыҡ йылғаһы башлана, көньяҡнан Дим йылғаһы (Мәнәүез, Өйәҙе, Сиҙәк ҡушылдыҡтары менән) аға.

Ере һелтеле һәм карбонатлы ҡара тупраҡлы, урыны-урыны менән ҡара-һоро урман тупрағы осрай. Бишбүләк районы Урал алды дала зонаһы сиктәрендә урынлашҡан. Йүкә, саған, имән, ҡайын урмандары райондың 11% майҙанын алып торауылы

Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бишбүләк районының иҡтисадында төп тармаҡ — ауыл хужалығы, ул иген культуралары, шәкәр сөгөлдөрө, көнбағыш үҫтереүгә, мөгөҙлө эре малдар, сусҡа һәм һарыҡ үрсетеүгә махсуслашҡан. Умартасылыҡ ҙур ғына урын тота.

Нефть ятҡылыҡтарын “Аксаковнефть" НГДУ-һы үҙләштерә. Бишбүләктә һөт заводы, хужалыҡ-ара ҡатнаш аҙыҡ заводы, инкубатор-ҡошсолоҡ станцияһы, урман хужалығы, ДРСУ, РТП һ.б. предприятиелар эшләй.

Транспорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Төньяҡ-көнбайыш сигендә район територияһын Һамар—Өфө—Силәбе тимер юлы киҫеп үтә. Автомобиль юлдары районды Бәләбәй, Туймазы, Өфө ҡалалары менән тоташтыра.

Социаль-мәҙәни өлкә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

49 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 18 урта мәктәп; ПУ, 31 дөйөм китапхана, 45 клуб учреждениеһы, 3 дауахана, Дүсән ауылында Кәрим Хәкимовтың йорт-музейы бар.

Урыҫ, татар, сыуаш телдәрендә «Светлый путь» — «Якты юл» — «Сута сул» гәзите сыға.

Билдәле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):

Йыл Халыҡ һаны
1939 39 587 [9][10]
1959 37 464 [11][10]
1970 38 548 [12][10]
Йыл Халыҡ һаны
1979 32 543 [13][10]
1989 27 781 [14][10]
2002 27 999 [15][10]
Йыл Халыҡ һаны
2010 26 080 [3]
2018 22 511 [16]
2019 22 052 [17]

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)

Халыҡ иҫәбе
2002[18]2008[19]2009[20]2010[21]2012[22]2013[23]2014[24]2015[25]
27 99927 78227 58326 08025 36124 82524 12423 653
2016[26]
23 356

Халыҡтың уртаса тығыҙлығы 13 кеше - км² (2010).

Милли состав

2010 йылғы Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса : сыуаштар — 35,3 %, татарҙар — 26,1 %, башҡорттар — 22 %, урыҫтар — 11,8 %, мордва-эрзя — 3,6 %, лица других национальностей — 0,9 %[27].

Халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса:

Йыл башҡорттар татарҙар урыҫтар сыуаштар
1970 8,0 % 31,4 %
1989 10,4 % 35,0 %
2002 21,5 % 26,3 % 11,0 % 35.7 %
2010 22 % 26,1 % 11,8 % 35.3 %

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/2734-bishb-l-k-rajony
  2. Дөйөм Рәсәй муниципаль берәмектәр территориялары классификаторы (ОКТМО)
  3. 3,0 3,1 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу
  4. Башҡорт энциклопедияһы — Васильев Павел Ефимович (Тикшерелгән 13 ғинуар 2018)
  5. Башҡорт энциклопедияһы — Кәлимуллина Дилара Хәтим ҡыҙы (Тикшерелгән 3 май 2019)
  6. Башҡорт энциклопедияһы — Ниғмәтуллин Тимербәк Ғәзиз улы (Тикшерелгән 16 май 2019)
  7. Башҡорт энциклопедияһы — Парамонов Константин Ефимович (Тикшерелгән 2 май 2018)
  8. Башҡорт энциклопедияһы — Прокопьев Герман Терентьевич (Тикшерелгән 7 октябрь 2017)
  9. 1939 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 Население Башкортостана:XIX-XXI века: статистический сборник. — 2008. — С. 448.
  11. 1959 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  12. 1970 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  13. 1979 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  14. 1989 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  15. 2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу
  16. 26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 годаРосстат.
  17. Численность населения муниципальных образований Республики Башкортостан — 2019. — С. 62.
  18. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 февраль 2012.
  19. 1.5. Численность населения республики Башкортостан по муниципальным образованиям на 1 января 2009 года
  20. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 ғинуар 2014. 2 ғинуар 2014 тикшерелгән.
  21. Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан. Тәүге сығанаҡтан архивланған 20 август 2014. 20 август 2014 тикшерелгән.
  22. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 31 май 2014. 31 май 2014 тикшерелгән.
  23. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). Тәүге сығанаҡтан архивланған 16 ноябрь 2013. 16 ноябрь 2013 тикшерелгән.
  24. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 август 2014. 2 август 2014 тикшерелгән.
  25. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 6 август 2015. 6 август 2015 тикшерелгән.
  26. Предварительная оценка численности населения Республики Башкортостан на 1 января 2016 года по муниципальным образованиям. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 февраль 2016. 21 февраль 2016 тикшерелгән.
  27. Итоги Всероссийской переписи населения по Республике Башкортостан (pdf). Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Башкортостан. Тәүге сығанаҡтан архивланған 9 март 2013. 5 март 2013 тикшерелгән.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]