Бәләбәй районы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Бәләбәй районы
Флаг[d]
Flag of Belebeevsky rayon.svgCoat of Arms of Belebei rayon (Bashkortostan).png
Рәсем
Нигеҙләү датаһы 20 август 1930[1]
Дәүләт Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1937).svg Рәсәй
Административ үҙәк Бәләбәй ҡалаһы
Административ-территориаль берәмек Башҡортостан Республикаhы
Халыҡ һаны 101 896 кеше (2010)[2][3]
Майҙан 1911,2 км²
Рәсми сайт belebey-mr.ru
Урынлашыу картаһы
Commons-logo.svg Бәләбәй районы Викимилектә

Бәләбәй районы (рус. Белебеевский район) – Башҡортостандағы муниципаль район. Административ үҙәге – Бәләбәй ҡалаһы. Башҡортостандың көньяҡ-көнбайышда, Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығының сағыштырмаса бейек өлөшөндә урынлашҡан. 1930 ойошторолған. Майҙаны 1869 км². Район үҙәге — Бәләбәй ҡалаһы (57,2 мең кеше, 1995).

Районда 15 ауыл биләмәһе, 2 ҡала биләмәһе бар. Ауыл халҡының уртаса тығыҙлығы — 1 км²-ға 9 кеше. Район територияһында Аксаково ҡасабаһы (2,9 мең кеше) урынлашҡан. Күпселек урыҫтар, татарҙар һәм сыуаштар йәшәй.

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ер аҫты байлыҡтарынан нефть (Бәләбәй, Өҫән-Ивановка, Илькин, Елизаветин ятҡылыҡтары), эзбизташ (Красно- Зарницкий, Междугорный), ҡом (Алексеевка, Сысоевка, Бәләбәй), ҡом-ҡырсынташ (Туҙлыҡыуыш), кирбес сеймалы (Бәләбәй) запастары табылған. Ыҡ (ҡушылдыҡтары Өҫән, Рә), Дим (ҡушылдыҡтары Мәнәүез, Ыҫлаҡ, Ҡорҫаҡ) һәм Ағиҙел (ҡушылдығы Сәрмәсән) йылғалары гидрографик селтәр барлыҡҡа килтерә.

Ере һоро һәм ҡараһыу һоро урман тупрағынан, һелтеһеҙләнгән, карбонатлы һәм типик ҡара тупраҡтан ғибәрәт. Йүкә, саған, имән, ҡайын, уҫаҡ урманы һәм айырым урындарҙағы ҡарағайлыҡ райондың 39% майҙанын биләй.

Бәләбәй һәм Өҫән-Ивановка урман хужалыктарында һары умырзаяны, май ынйыһын, 300 йәшлек һәм 90—125 йәшлек ҡарағайҙар үҫкән ботаник тәбиғи ҡомартҡыларҙы һаҡлап алып ҡалыу маҡсатында заказниктар ойошторолған.

Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Райондың ауыл хужалығы игенселек, һөт-ит малын үрсетеү, сусҡасылыҡ, ҡошсолоҡ буйынса махсуслашҡан. Районда М.Горький исемендәге тоҡомсолоҡ совхозы, Краснознаменка ҡошсолоҡ фабрикаһы бар. Климат һәм ҡымыҙ менән дауалай торған С.Т.Аксаков исеменде һәм “Глуховская" шифаханалары эшләй. Сәнәғәт предприятиелары һәм уҡыу йорттары район үҙәгендә урынлашҡан.

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):

Йыл Халыҡ һаны
1939 71 430 [4][3]
1959 35 738 [5][3]
1970 28 486 [6][3]
Йыл Халыҡ һаны
1979 21 253 [7][3]
1989 16 623 [8][3]
2002 17 360 [9][3]
Йыл Халыҡ һаны
2010 101 896 [2][3]
2018 96 826 [10]
2019 96 057 [11]

Транспорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Район территорияһын Һамар—Өфө—Силәбе тимер юлы һәм Аксаково—Туймазы автомобиль юлы киҫеп үтә. Район ауылдарында 36 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 15 урта мәктәп; 24 дөйөм китапхана, 42 клуб учреждениеһы, 3 дауахана бар. К.Ивановтың мемориаль йорт-музейы (Ыҫлаҡбаш ауылы), Әҙәби-художество музейы (Надеждино ауылы) һәм М.Цветаева музейы (Өҫән-Ивановка ауылы) эшләй.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Билдәле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/2-statya/7404-belebeevskij-rajon
  2. 2,0 2,1 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Население Башкортостана:XIX-XXI века: статистический сборник. — 2008. — С. 448.
  4. 1939 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  5. 1959 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  6. 1970 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  7. 1979 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  8. 1989 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  9. 2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу
  10. 26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 годаРосстат.
  11. Численность населения муниципальных образований Республики Башкортостан — 2019. — С. 62.
  12. Генералы и адмиралы. С. И. Куваев. Информационный портал города Белебея (рус.) (Тикшерелгән 15 сентябрь 2017)
  13. Башҡорт энциклопедияһы — Кузнецов Александр Павлович (Тикшерелгән 5 ноябрь 2018)
  14. Башҡорт энциклопедияһы — Михайлов Александр Алексеевич (Тикшерелгән 11 февраль 2019)
  15. Прощальное слово. Муниципальный район Ермекеевский район Республики Башкортостан. Официальный сайт.2018, 17 марта (рус.) (Тикшерелгән 28 август 2018)
  16. Башҡорт энциклопедияһы — ФАЗЛЫЙ Камил (ысын исеме Фазлетдинов Камил Нәжми улы (Тикшерелгән 14 февраль 2018)

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]