Яңауыл районы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Яңауыл районы
Флаг[d]
Flag of Yanaulsky rayon.svgCoat of Arms of Yanaul rayon (Bashkortostan).png
Рәсем
Нигеҙләү датаһы 20 август 1930
Дәүләт Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1937).svg Рәсәй
Административ үҙәк Яңауыл
Административ-территориаль берәмек Башҡортостан Республикаhы
Халыҡ һаны 44 911 кеше (2017)[1]
Сиктәш Тәтешле районы, Борай районы, Краснокама районы, Ҡалтасы районы, Пермь крайы һәм Удмурт Республикаһы
Майҙан 2094 км²
Рәсми сайт yanaul.ru
Урынлашыу картаһы
Commons-logo.svg Яңауыл районы Викимилектә

Яңауыл районы (рус. Янаульский район) — Башҡортостандағы муниципаль район. Административ үҙәге — Яңауыл ҡалаһы. Башҡортостандың төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан, көнбайыштан Удмурт Республикаһы, төньяҡтан Пермь крайы менән сиктәш. 1930 ойошторолған. Үҙәге — Яңауыл ҡалаһы. Майҙаны — 2176 км².

2010 халыҡ һаны 21, 45 мең кеше (1970 — 42,0 мең, 1979 — 32,2 мең, 1989 — 24,1 мең, 1995 — 23,4 мең) .

109 ауыл, административ яҡтан Нефтекама ҡалаһына ҡараған Әмзә ауылы бар. Халҡының уртаса тығыҙлығы — 1 км²-ға 30 кеше. Күпселекте башҡорттар, татарҙар, удмурттар һәм урыҫтар тәшкил итә.

Район Ағиҙел буйы убалы тигеҙлегендә ята. Климаты йылы, бер аҙ ҡоролоҡло. Район территорияһы аша Беүә йылғаһы аға. Күпселек ере һоро урман һәм көлһыу тупраҡлы. Ылыҫлы һәм япраҡлы урман район территоряһының 23,3 процентын биләй.

Файҙалы ҡаҙылмалары — нефть (Игровка, Вояҙы, Сытырман, Байсар, Львовка ятҡылыҡтары), кирбес сеймалы (Беүә, Яңауыл ятҡылыҡтары), ҡом ҡатыш ҡырсынташ (Атлығас ятҡылығы). Районда сәнәғәт һәм ауыл хужалығы йүнәлешендә үҫә. Нефть ятҡылыҡтары «Краснохолмскнефть» НГДУ-һы тарафынан эшкәртелде. Төҙөлөш материалдары етештереү һәм ауыл хужалығы сеймалын эшкәртеү предпрятиелары Яңауылда тупланған. Ауыл хужалағының төп тармаҡтары: игенселек, картуф һәм йәшелсә үҫтереү, һөт һәм ит өсөн һыйыр малы үрсетеү, сусҡасылыҡ. Умартасылыҡ үҫешкән. Район биләмәһен Ҡазан—Екатеринбург тимер юлы һәм Өфө—Яңауыл автомобиль юлы киҫеп үтә, Ҡарман ГРЭС-ы урынлашҡан. Район ауылдарында 66 дөйөм белем биреү мәктәбе (1994/95 уҡыу йылы 3828 уҡыусы), шул иҫәптән 18 урта; 3 ауыл участка дауаханаһы, 34 дөйөм китапхана, 72-се һөнәрселек училищеһы һәм клуб учреждениеһы эшләй. Урыҫ телендә «Янаульские зори», айға бер тапҡыр уның башҡорт телендәге ҡушымтаһы «Йыйын» (2016 йылдың 1 июленә тиклем сыҡты) һәм татар телендә «Яңауыл таңнары» гәзиттәре сыға.

Билдәле шәхестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):

Йыл Халыҡ һаны
1939 66 200 [7][8]
1959 64 399 [9][8]
1970 63 551 [10][8]
Йыл Халыҡ һаны
1979 53 722 [11][8]
1989 48 572 [12][8]
2002 22 861 [13][8]
Йыл Халыҡ һаны
2010 48 134 [14]
2017 44 911 [1]
2018 44 360 [15]
Йыл Халыҡ һаны
2019 43 870 [16]
Милли составы

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу буйынса (2010): башҡорттар — 43,3 %, татарҙар — 22,8 %, удмурттар — 14,1 %, урыҫтар — 11,7 %, марыйҙар — 6,9 %, башҡа милләттәр — 1,2 %[17].

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 http://web.archive.org/web/20170731141731/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar
  2. Башҡорт энциклопедияһы — Лоскутов Виктор Георгиевич (Тикшерелгән 22 сентябрь 2018)
  3. Мерзляков Владимир Филиппович (Тикшерелгән 21 март 2019)
  4. Кисак-Каинская модельная библиотека. Официальный сайт. Портал «Мы гордимся вами» (рус.) (Тикшерелгән 4 май 2018)
  5. Сайт «Янаул · Республика Башкортостан» (рус.)  (Тикшерелгән 19 октябрь 2018)
  6. Башҡорт энциклопедияһы — Ханнанов Рәшит Ахун улы (Тикшерелгән 26 декабрь 2018)
  7. 1939 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 Население Башкортостана:XIX-XXI века: статистический сборник. — 2008. — С. 448.
  9. 1959 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  10. 1970 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  11. 1979 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  12. 1989 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  13. 2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу
  14. 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу
  15. 26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 годаРосстат.
  16. Численность населения муниципальных образований Республики Башкортостан — 2019. — С. 62.
  17. Итоги Всероссийской переписи населения по Республике Башкортостан (pdf). Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Башкортостан. Тәүге сығанаҡтан архивланған 9 март 2013. 5 март 2013 тикшерелгән.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]