Ауырғазы районы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ауырғазы районы
Флаг[d]
Flag of Aurgazinsky rayon.svgCoat of Arms of Aurgazy rayon (Bashkortostan).png
Рәсем
Нигеҙләү датаһы 20 август 1930
Дәүләт Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1937).svg Рәсәй
Административ үҙәк Талбазы ауылы[1]
Административ-территориаль берәмек Башҡортостан Республикаhы[2]
Атамаһы Ауырғаҙы районы
Халыҡ һаны 36 970 кеше (2010)[3][4]
Сәғәт бүлкәте UTC+05:00[d]
Сиктәш Ҡырмыҫҡалы районы, Ғафури районы, Стәрлетамаҡ районы, Әлшәй районы һәм Дәүләкән районы
Майҙан 2014 км²
Рәсми сайт aurgazy.bashkortostan.ru
Урынлашыу картаһы
Commons-logo.svg Ауырғазы районы Викимилектә

Ауырғазы районы — Өфөнән 80 км көньяҡта, Ағиҙел буйы убалы тигеҙлегенең яҡшы үҙләштерелгән өлөшөндә урынлашҡан. 1930 ойошторолған. Майҙаны 2014 км². Халыҡ һаны (мең кеше): 1979 — 47,2; 1989 — 39,1; 1995 — 38,8; 2010 — 30,9. Халыҡтың уртаса тығыҙлығы — 1 км²-ға 19 кеше. Күпселеге татарҙар, сыуаштар, башҡорттар. Район үҙәге — Талбаҙы ауылында — 11,6 мең кеше (1994) йәшәй.

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ер өҫтө формалары убалы ҡалҡыулыҡтарҙан тора, ныҡ карсланған . Климаты континенталь һәм уртаса дымлы. Район територияһы аша Өршәк һәм Ауырғазы йылғалары аға. Имән, ҡайын ҡатыш имән, йүкә һәм уҫаҡ урмандары район майҙанының 17% биләй, ҡалҡыулыҡтарҙа һирәк-һаяҡ утрау булып үҫә.

Район ерендәге тупраҡ һелтеһеҙләнгән, карбонатлы, һоро урман һәм ғәҙәти ҡара тупраҡлы.

Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Районда нефть ятҡылыҡтары (Боҙаяҙ, Өршәк, Талбаҙы, Ибрай, Черниговка, Добровольный), кирбес сеймалы (Софиполь һәм Суханово), балсыҡ (Дарьино, Яңы Федоровка), ҡом (ДуБашҡортостановка, Кесе ИБашҡортостанай), гипс, эзбизташ, ҡом-ҡырсынташ ҡатнашмаһы (Түбәнге Ләкәнде), агрономик рудалар (Яңы Төрөмбәт һәм Иҫке Ҡарамалы) запасы бар. Ауырғазы районы нигеҙҙә, — ауыл хужалығы районы. Ауыл хужалығы ерҙәре (121 мең га) бөтөн Район майҙаныныңның 72% биләй, шул иҫәптән һөрөнтө ерҙәр — 103 мең га. ауыл хужалығы предприятиелары бойҙай, ҡарабойҙай, шәкәр сөгөлдөрө үҫтереүгә, һөт-ит малы, сусҡа, һарыҡ үрсетеүгә махсуслашҡан.

Нефть ятҡылыҡтарын “Ишембайнефть”, “Өфөнефть” нефть һәм газ сығарыу идаралыҡтары үҙләштерә. Талбаҙыла ҡатнаш мал аҙығы һәм кирбес заводтары, аҙыҡ-түлек комбынаты эшләй; ауыл хужалығы техникаһы Талбаҙыла һәм Ишлелә ремонтлана.

Район територияһын төньяҡтан көньяҡҡа Өфө—Күмертау—Ырымбур тимер һәм автомобиль юлдары, Көнбайыштан көнсығышҡа Дәүләкән—Талбаҙы—Красноусол автомобиль юлы киҫеп үтә. Район эсендә Куйбышев тимер юлының Дарьино һәм Нуғаҙаҡ тимер юл станциялары урынлашҡан.

Социаль–мәҙәни өлкә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Районда 66 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 33 урта мәктәп, Ауырғазы һөнәрселек училищеһы, 35 китапхана, 63 клуб, 1 үҙәк район һәм 4 участка дауаханаһы, Талбаҙы ауылыда тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы бар. Урыҫ, татар һәм сыуаш телдәрендә “Путь Родины” — “Ватан юлы” — “Сершыв ҫүле” район гәзиттәре сыға.

Транспорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Район территорияһы буйлап Өфө—Ырымбур тимер юлы, Р-240 «Өфө — Ырымбур» федераль автомобиль юлы үтә.

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):

Йыл Халыҡ һаны
1939 56 966 [5][6]
1959 51 989 [7][6]
Йыл Халыҡ һаны
1970 55 076 [8][6]
1979 47 327 [9][6]
Йыл Халыҡ һаны
1989 38 962 [10][6]
2002 38 996 [11][6]
Йыл Халыҡ һаны
2010 36 970 [3][4]
2019 32 366 [12]

Билдәле шәхестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Дөйөм Рәсәй муниципаль берәмектәр территориялары классификаторы (ОКТМО)
  2. http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/2-statya/7386-aurgazinskij-rajon
  3. 3,0 3,1 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу
  4. 4,0 4,1 Население Башкортостана:XIX-XXI века: статистический сборник. — 2008. — С. 448.
  5. 1939 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Население Башкортостана:XIX-XXI века: статистический сборник. — 2008. — С. 448.
  7. 1959 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  8. 1970 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  9. 1979 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  10. 1989 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  11. 2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу
  12. Численность населения муниципальных образований Республики Башкортостан — 2019. — С. 62.
  13. Официальный сайт движения «Бесмертный полк». Дьяконова Мария Ивановна (рус.) (Тикшерелгән 12 ноябрь 2018)
  14. Ушел из жизни глава администрации Аургазинского района Марат Ишемгулов. ИА «Башинформ», 25 сентября 2013 года (рус.) (Тикшерелгән 27 август 2018)
  15. Башҡорт энциклопедияһы — Рәжәпов Мөхәмәт Солтан улы (Тикшерелгән 10 июль 2018)
  16. Энциклопедия Урала — Рахимов Рустам Халимович (рус.) (Тикшерелгән 28 сентябрь 2017)
  17. Башҡорт энциклопедияһы — Сөләймәнов Рим Солтан улы (Тикшерелгән 30 декабрь 2018)

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Википедия Был мәҡәлә тамамланмаған. Һеҙ уны мөхәррирләп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
Был иҫкәрмәне дөрөҫөрәге менән алмаштырырға кәрәк.