Бойҙай

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Бойҙай
Triticum aestivum
Йомшаҡ бойҙай (Triticum aestivum), Triticum
Фәнни классификация
Халыҡ-ара фәнни исеме

Triticum L., 1753

Синонимдар
Төр өлгөһө
Секции
Ареал
изображение
Барлыҡҡа килеү ареалы һәм үҫтереү
Wikispecies-logo.svg
Викитөркөмдә
Систематика
Commons-logo.svg
Викиһаҡлағыста
рәсемдәр
ITIS   42236
NCBI   4564
GRIN   g:12442
IPNI   19220

Бойҙай (лат. Tríticum) —ҡыяҡлылар (Poaceae) ғаиләһенән бер йыллыҡ үлән-үҫемлек, күп илдәрҙә, шул иҫәптән Рәсәйҙә күпләп сәселгән иген культураһы.

Бойҙайҙан етештерелгән он икмәк бешереүгә, макарон һәм кондитер изделиеларын етештереүгә китә. Байҙай мал аҙығы булараҡ та ҡулланыла, һыра һәм араҡы етештереү рецептарына инә.

Ботаник тасурлама[үҙгәртергә]

391 Triticums L.jpg
Бойҙай төрҙәре.

Бер йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 40-150 см-ға етә. Һабағы тура тороусы, эсе буш. Еңсәһе төбөнә тиклем бүлгеләнгән, осо элмәкле, телсәһе 0,5—2 (3) мм оҙонлоҡта, ярыла, ғәҙеттә яланғас. Япрағы 3—15 (20) мм киңлектә, ғәҙәттә тар-оҙон булалар.

Үҫтереү өсөн 2 төрө бар: йомшаҡ һәм ҡаты бойҙай. Ужым бойҙайы көҙ көнө, һабан бойҙайы яҙ сәселә. Ҡышҡы шарттарға яраҡлаштырылған һәм ҡоролоҡҡа сыҙам булған ужым бойҙайын үҫтергәндә уртаса тәүлек температураһы 21 С булуы мөһим, вегетация осоро көҙөн 45-50 тәүлек, яҙын 75-100 тәүлек. Һабан бойҙайы өсөн уртаса тәүлек температураһы 13С булыуы мөһим, вегетация осоро 75-100 тәүлеккә һуҙыла.

Бойҙайҙы игеү өсөн уңдырышлы тупраҡ, сүпһеҙ баҫыу кәрәк. Араштан айырмалы булараҡ, бойҙа ҡара турраҡта яҡшыраҡ үҫә. Күпселек бойҙай төрҙәренең туған ере — Казказ аръяғы илдәре.

Һылтанмалар[үҙгәртергә]

Логотип Викитеки
В Викитеке есть тексты по теме
Triticum
Викиһүҙлек логотипы
Викиһүҙлектә «Бойҙай» мәҡәләһе бар

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә]

  1. Об условности отнесения описываемой в данной статье группы растений к классу однодольных см. раздел «Системы APG» статьи «Однодольные».
  2. Watson L., Dallwitz M. J. Triticum L. (en). The grass genera of the world: descriptions, illustrations, identification, and information retrieval; including synonyms, morphology, anatomy, physiology, phytochemistry, cytology, classification, pathogens, world and local distribution, and references. Institute of Botany, Chinese Academy of Sciences (2010-04-23). Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 февраль 2012. 14 декабрь 2011 тикшерелгән.
  3. NCU-3e. Names in current use for extant plant genera. Electronic version 1.0. Entry for Triticum L.(инг.)
  4. Гончаров, 2008

Ҡалып:Иген культуралары