Әлшәй районы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску


Әлшәй районы районы
рус. Альшеевский район
Coat of Arms of Alsheevo rayon (Bashkortostan).png Flag of Alsheevo rayon (Bashkortostan).png
Район гербы Район флагы
Ил Рәсәй
Статус Муниципаль район
Төбәк Башҡортостан
Эске бүленеш 25 ауыл биләмәһе  104 тораҡ пункт
Административ үҙәге Раевка (Әлшәй районы)
Ойошторолған 1935 йылдың
Хакимиәт башлығы Мостафин Дамир Радик улы
Майҙаны 2415 км²
Сәғәт бүлкәте MSK+2 (UTC+6)
Автомобиль коды 02, 102
ОКАТО коды 80 202 000 000
Сайт http://www.alshei.ru/
Location of Alsheevskiy rayon (Bashkortostan).svg

Әлшәй районы (рус. Альшеевский район) — Башҡортостандың көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, Дим йылғаһының урта ағымында урынлашҡан район. 1935 ғинуарында ойошторолған. Майҙаны — 2415 км².

Биләмәһенә элекке (2008 йылға тиклемге) өс ҡасаба (Раевка, Аксён, Шафран) һәм 104 ауыл инә. Халҡы 44,2 мең кеше (2010), шул иҫәптән Район үҙәге Раевкала 18,3 мең кеше, Шафранда — 3,1, Аксёнда — 1,2 мең кеше йәшәй. Халыҡтың уртаса тығыҙлығы 1 км²-ға 20 кеше. Күпселеге башҡорттар, татарҙар һәм урыҫтар.

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):

Йыл Халыҡ һаны
1939 71 230 [1][2]
1959 61 603 [3][2]
Йыл Халыҡ һаны
1970 61 151 [4][2]
1979 50 627 [5][2]
Йыл Халыҡ һаны
1989 46 690 [6][2]
2002 48 398 [7][2]
Йыл Халыҡ һаны
2010 43 647 [8][2]
2019 37 615 [9]

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Райондың көньяҡ-көнбайыш өлөшө Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығында ята, көньяҡ сите Дөйөм Һырттың төньяҡ армыттарына барып тоташа, ҡалған өлөшө Ағиҙел буйы убалы тигеҙлеге буйлап һуҙыла. Дим менән Сәрмәсән аҡҡан уйһыулыҡ Дим-Сәрмәсән дала коридоры тип атала. Карбонатлы һәм һелтеһеҙләнгән ҡара тупраҡлы ер күберәк. Ландшафт даланыҡына тартым. Урманлы ере 15 проценттан артмай. Климаты йылы, ҡоро. Дөйөм майҙаныдың 82 процентын ауыл хужалығы ерҙәре биләй, шуның 72,5 проценты ҡасандыр һөрөлгән майҙандар. Ерҙәр һыу, һыу менән ел эрозияһы һәм саң бурандарынан боҙола.

Ҙур булмаған (Раевканы иҫәпләмәгәндә) Балҡан, Асҡар, Шафран, Каменка, Аксен, Черниговка нефть ятҡылыҡтары табылған. Төҙөлөш материалдары: эзбизташ (Әүрез, Шафран), ҡыҙыл балсыҡ (Гәйнәямаҡ, Ҡармыш, Иҙрис), ҡом (Иҫке Сәпәш), ҡом ҡатыш ҡырсынташ (Һарыш) ятҡылыҡтары бар. Дим йылғаһының туғайҙарында торф һаҙлыҡтары байтаҡ. Аксен лесничествоһында, Димдең туғайҙарында дарыу үҫәмлектәр һаҡлау буйынса заказниктар ойошторолған.

Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әлшәй районы — сәнәғәт һәм ауыл хужалығы районы. Нефть ятҡылыҡтарын «Аксаковнефть» НГДУ-һы үҙләштергән. Раевкала шәкәр, йәшелсә консервалау, ҡатнаш аҙыҡ, май заводтары, ит комбинаты, тирмән, ремонт-техник предприятиелары эшләгән. Төҙөлөш материалдары, асфальт-бетон етештереүсе район әһәмиәтендәге предприятиелар булған.

Бөртөклөләрҙән иген үҫтереү хужалығы үҫешкән, һыйыр малы, сусҡа, һарыҡ, ҡош-ҡорт үрсетәләр. Традицион тармаҡтар: ҡымыҙ эшләү өсөн йылҡысылыҡ, умартасылыҡ.

Транспорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Районды Силәбе —Өфө — Һамар т. юлы һәм Шишмә — Дәүләкән — Ҡырғыҙ- Миәкә, Раевка — Стәрлетамаҡ автомоб. юлдары киҫеп үтә.

Социаль-мәҙәни өлкә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Районда 62 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 22 урта мәктәп, Аксен ауыл хужалығы техникумы, Раевка һәм Шафран ПУ-лары, 33 дөйөм китапхана, 43 клуб учреждениеһы, 6 дауахана бар, климат һәм ҡымыҙ менән дауалаусы А.П.Чехов исемендәге һәм “Шафран" шифаханалары эшләй.

Урыҫ, башҡорт, татар телдәрендә “Альшеевские вести" гәзите сыға.

Билдәле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1939 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Население Башкортостана:XIX-XXI века: статистический сборник. — 2008. — С. 448.
  3. 1959 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  4. 1970 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  5. 1979 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  6. 1989 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  7. 2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу
  8. 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу
  9. Численность населения муниципальных образований Республики Башкортостан — 2019. — С. 62.
  10. Отдел культуры администрации Альшеевского района. Официальный сайт. 2017, 23 марта. Концерт Нурии Абдуллиной (рус.) (Тикшерелгән 10 март 2018)
  11. Башҡорт энциклопедияһы — Голиков Владимир Дмитриевич (Тикшерелгән 27 ғинуар 2019)
  12. Башҡорт энциклопедияһы — Мәсәлимов Урал Тимербулат улы (Тикшерелгән 12 ғинуар 2019)
  13. Башҡорт энциклопедияһы — Сахно Зинаида Андреевна (Тикшерелгән 14 сентябрь 2018)
  14. Башҡорт энциклопедияһы — Әйүпов Хәмит Вәли улы (Тикшерелгән 7 ғинуар 2019)
  15. Башкирская энциклопедия — АХМАДЕЕВ Амир Муллагалиевич (рус.) (Тикшерелгән 13 декабрь 2018)
Википедия Был мәҡәлә тамамланмаған. Һеҙ уны мөхәррирләп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
Был иҫкәрмәне дөрөҫөрәге менән алмаштырырға кәрәк.