Торонтайыш

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Торонтайыш
Дәүләт Flag of Russia.svg Рәсәй
Административ үҙәге Торонтайыш ауыл Советы (Әлшәй районы)[1]
Административ-территориаль берәмек Торонтайыш ауыл Советы (Әлшәй районы)
Почта индексы 452113

Торонтайыш (рус. Трунтаишево) — Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районындағы ауыл, ошо исемдәге ауыл Советы үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 1034 кеше булған[2]. ОКАТО коды — 80202861001.


Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡ иҫәбе
2002[3]2009[3]2010[4]
130512341034

Халыҡтың тарихи һаны: 1795 й. — 66 йорт, 465 кеше; 1865 й. 324 йортта — 1721 кеше; 1906 — 3210 кеше; 1920 — 3674; 1939—2463; 1959—2013; 1989—1367; 2002—1305; 2010—1034.

Милли составы

Халҡы башлыса татарҙар (91 %)[5][6]. Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)

Иҫәп алыу йылы һәм көнө Бөтә халыҡ Ир-егеттәр Ҡатын-ҡыҙҙар Ир-егеттәр өлөшө (%) Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)
1795 йыл 465
1865 йыл 1721
1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)
1906 йыл 3210
1920 йыл 26 август 3674
1926 йыл 17 декабрь
1939 йыл 17 ғинуар 2463
1959 йыл 15 ғинуар 2013
1970 йыл 15 ғинуар
1979 йыл 17 ғинуар
1989 йыл 12 ғинуар 1367
2002 йыл 9 октябрь 1305
2010 йыл 14 октябрь 1034 485 549 46,9 53,1

Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.

1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны

Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 25 км
  • Яҡындағы тимер юл станцияһы (Раевка): 25 км

Урамдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • башҡ. Дуҫлыҡ (урамы) — рус. Дружбы (улица)
  • башҡ. Көнбайыш (урам) — рус. Западная (улица)
  • башҡ. Интернационал (урамы) — рус. Интернациональная (улица)
  • башҡ. Коммунистик (урамы) — рус. Коммунистическая (улица)
  • башҡ. Комсомол (урамы) — рус. Комсомольская (улица)
  • башҡ. Матросов (урамы) — рус. Матросова (улица)
  • башҡ. механизаторҙар (урамы) — рус. Механизаторов (улица)
  • башҡ. Йәштәр (урамы) — рус. Молодежная (улица)
  • башҡ. Күпер (урамы) — рус. Мостовая (улица)
  • башҡ. Тау аҫты (тыҡрығы)) — рус. Подгорный
  • башҡ. Ялан (тыҡрығы)) — рус. Полевой (переулок)
  • башҡ. Йылға (тыҡрығы)) — рус. Речной (переулок)
  • башҡ. Баҡса (урамы) — рус. Садовая (улица)
  • башҡ. Совет (урамы) — рус. Советская (улица)
  • башҡ. Үҙәк (урам) — рус. Центральная (улица)
  • башҡ. Мәктәп (тыҡрығы) — рус. Южный (переулок)[7]

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Торонтайыш (Мәсәй) типтәр ауылына шулай уҡ исемле йылға эргәһендә яһаҡлы татарҙар (улар һуңынан типтәр ҡатламына күсә) нигеҙ һала. Уларҙы 1760 йылғы килешеү буйынса сотник Иҙрис Мыуашев, старшина Яҡшымбәт Бикташев һәм элекке сотник Аҡҡолай Бикташев етәкселегендә Яйыҡ-Ҫыбы-Мең улусы башҡорттары индергән.

Бында Ҡазан юлының Биляр улусынан яһаҡ татарҙарына урынлашырға рөхсәт ителгән. Ауылдың икенсе исеме — Мәсәй. Мәсәй исемле ике кешенең береһе ауыл исеменә туранан-тура ҡағыла.

1783 йылда — 322, 1795 йылда — 452, 4 башҡорт, 1816 йылда — 762, 1834 йылда — 1096, 1859 йылда — 1732, 1870 йылда — 1712 (2 мәсет, конфессия мәктәбе, почта, 6 тирмән), 1920 йылда 718 йорт эргәһендә 3674 типтәр теркәлгән[8].

Матбуғатта[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Видеофильмдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Әлшәй районы, Торонтайыш ауылы минең тыуған яғым. 13 октябрь 2020 йылLogo YouTube por Hernando (2005-2011).svg Видео
  • Торонтайыш быуаһыLogo YouTube por Hernando (2005-2011).svg Видео
  • Торонтайыш 8 март 2012 йыл[9]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. ОКТМО (урыҫ)
  2. Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник.  (рус.)
  3. 3,0 3,1 Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан ВПН-2002 и 2009
  4. Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан. Тәүге сығанаҡтан архивланған 20 август 2014. 20 август 2014 тикшерелгән.
  5. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России» (2002) / Ю. Б. Коряков
  6. Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — приложение в формате Excel.
  7. Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 31 по Республике Башкортостан
  8. Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 429.
  9. Торонтайыш

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]