Мораҙым (Ауырғазы районы)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ауыл
Мораҙым
рус. Мурадымово
Ил

Рәсәй

Федерация субъекты

Башкортостан

Муниципаль район

Ауырғазы

Ауыл советы

Михайловка

Координаталар

53°56′34″ с. ш. 55°31′08″ в. д.HGЯO

Халҡы

773[1] кеше (2010)

Милли состав

башҡорттар

Сәғәт бүлкәте

UTC+6

Почта индексы

453475

Һанлы танытмалар
Автомобиль коды

02, 102

ОКАТО коды

80 205 825 006

ОКТМО коды

80 605 425 111

ГКГН номеры

0037060

Мораҙым (Рәсәй)
Мораҙым
Мораҙым
Мораҙым (Ауырғазы районы) (Башҡортостан Республикаһы)
Мораҙым

Мораҙым (рус. Мурадым; элекке атамаһы Иҫке Мораҙым) — Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 773 кеше[2]. Почта индексы — 453475, ОКАТО коды — 80 205 825 006.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мораҙым ауылы Меркет-Мең улусы старшиналарының береһе Мораҙым Сәйетмәмбәтовтың исемен йөрөтә. Бер ваҡыт ул Өршәк-меңдәрҙең башлығы булған.

XVIII быуат аҙағында ауылда 23 йортта 138 кеше иәҫпләнгән. 60 йылдан һуң — 70 йортта 400 аҫаба башҡорт йәшәгән. Мораҙым һәм Турһәғәҙе ауылдарының туғанлыҡ бәйләнештәре тығыҙ була, был турала Мораҙым Байым етәкселегендә тәүгеһенән икенсеһенә 6 ғаиләнең күсенеүе һөйләй. Байым Мораҙымов 1760—1825 йылдарҙа йәшәй. Улдары 1785 йылғы Ҡотлогилде, зауряд-сотник, 1793 йылғы Моратбаҡый була. Исмәғил Сәйетмәмбәтовтың ике улы — Ҡотлой һәм Килсура. Килсура Исмәғиловтың алты улы була. Был ауылдың башҡорттары ярым күсмә малсылыҡ, умартасылыҡ, сана, арба яһау менән шөғөлләнгән. Ужым иген тураһында әле белмәгәндәр. 1842 йылда 305 кешегә 1120 бот яҙғы иген сәселгән[3]. Мәсет, училище, һыу тирмәне булған. 20 быуат башында Яңы Мораҙым бүлендек ауылы барлыҡҡа килгәс, Иҫке Мораҙым тип теркәлгән, 2002 йылдан алып улар хәҙерге исем менән бергә иҫәпкә алына[4].

Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1906 йылда мәсет, бакалея кибете теркәлгән.

Бөгөнгө көндә урта мәктәп, амбулатория, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)

Иҫәп алыу йылы һәм көнө Бөтә халыҡ Ир-егеттәр Ҡатын-ҡыҙҙар Ир-егеттәр өлөшө (%) Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)
1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)
1920 йыл 26 август
1926 йыл 17 декабрь
1939 йыл 17 ғинуар
1959 йыл 15 ғинуар
1970 йыл 15 ғинуар
1979 йыл 17 ғинуар
1989 йыл 12 ғинуар
2002 йыл 9 октябрь
2010 йыл 14 октябрь 773 376 397 48,6 51,4
Милли составы

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (100 %)[5].

Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.

1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны

Ревизия материалдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1850 йылда[6] һәм 1851 йылда[7] Мораҙым ауылында рәүиз (ревизия ) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Аҡ Шишмә йылғаһы (Өршәк йылғаһы ҡушылдығы) буйында урынлашҡан

Урамдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Тау урамы (рус. Горная улица)
  • Крупская урамы (рус. улица Крупской)
  • М.Ғафури урамы (рус. улица М.Гафури)
  • Күпер урамы (рус. Мостовая улица)
  • Октябрь урамы (рус. Октябрьская улица)
  • Пушкин урамы (рус. улица Пушкина)
  • Яр буйы урамы (рус. Прибрежная улица)
  • С.Юлаев урамы (рус. улица С.Юлаева)
  • 1-се С.Юлаев тыҡрығы (рус. 1-й переулок С.Юлаева)
  • 2-се С.Юлаев тыҡрығы (рус. 2-й переулок С. Юлаева)
  • Өршәк урамы (рус. Уршакская улица(
  • Мәктәп урамы (рус. Школьная улица)[8]

Билдәле шәхестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ауыл ваҡытлы матбуғатта[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тәбиғәт ҡомартҡылары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Мораҙым мәмерйәһе

Ер-һыу атамалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Аҡ шишмә йылғаһы
  • Сыбы тауы
  • Һалабаш күле[11]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан. Тәүге сығанаҡтан архивланған 20 август 2014. 20 август 2014 тикшерелгән.
  2. Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник.  (рус.)
  3. Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Өфө: Китап, 2009. — С. 51. — ISBN 978-5-295-04683-4.
  4. Мораҙым ауылы
  5. Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта  (рус.)
  6. ревизия материалдары
  7. ревизия материалдары
  8. Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 3 по Республике Башкортостан
  9. Башҡорт энциклопедияһы — Мырҙабаева Флүзә Рәжәп ҡыҙы 2016 йылдың 21 апрель көнөндә архивланған. (Тикшерелеү көнө: 8 сентябрь 2019)
  10. «Киске Өфө», 2013 (12) (Тикшерелеү көнө: 3 февраль 2018)
  11. Башҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]