Башҡортостандың махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре исемлеге

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску

2020 йылға ҡарата Башҡортостан территорияһында 242 махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре иҫәпләнә: ҡурсалыҡ (3), милли парк (1), тәбиғәт парктары (5), тәбиғәт заказниктары (28), тәбиғәт ҡомартҡылары (197), ботаник баҡса (1), дауалау-һауыҡтырыу урындары һәм курорттары (7).

Дәүләт тәбиғәт ҡурсаулыҡтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Исеме Ойоштороу ваҡыты Урынлашҡан ере Майҙаны (га) Иллюстрацияһы
1 Башҡорт дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы 11 июль 1930 йыл Әбйәлил, Белорет һәм Бөрйән райондары 49 609
Маралдар
2 Көньяҡ Урал дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы 19 июнь 1978 йыл Башҡортостандың Белорет районы, Силәбе өлкәһе 252 800 (228 400[1])
Ямантау тауы янындағы урман
3 Шүлгәнташ ҡурсаулығы 16 ғинуар 1986 йыл Бөрйән районы 22 531
«Шүлгәнташ» мәмерйәһенә инеү урыны

Милли һәм тәбиғәт парктары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Исеме Ойоштороу ваҡыты Урынлашҡан ере Майҙаны (га) Иллюстрацияһы
Милли парктар
1 «Башҡортостан» милли паркы 11 сентябрь 1986 йыл Бөрйән, Күгәрсен һәм Мәләүез райондары 82 300
Нөгөш һыуһаҡлағысы янындағы Ыласын ҡаяһы
Тәбиғәт парктары
1 Асылыкүл тәбиғәт паркы 19 ғинуар 1993 йыл[2] Әлшәй, Бәләбәй, Бүздәк һәм Дәүләкән райондары 47 500
Асылыкүл — Башҡортостандағы иң эре күл
2 Ирәмәл тәбиғәт паркы 31 декабрь 2010 йыл Белорет һәм Учалы райондары 49 338
Ирәмәл тауы
3 Ҡандракүл тәбиғәт паркы 18 ғинуар 1995 йыл Туймазы районы 5 174,6
4 Мораҙым тарлауығы 23 ғинуар 1998 йыл Йылайыр һәм Күгәрсен райондары 23 117,9
Оло Эйек буйында
5 Еҙем тәбиғәт паркы 15 октябрь 2018 йыл Ғафури районы 36 482
Еҙем йылғаһы Мәмбәт ҡаяһы янында

Резерваттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Исеме Ойоштороу ваҡыты Урынлашҡан ере Майҙаны (га) Иллюстрацияһы
1 «Башҡортостан Уралы» ЮНЕСКО иҫәбендәге комплекслы биосфера резерваты 2012 йыл Бөрйән, Ишембай, Йылайыр, Күгәрсен һәм Мәләүез райондары 345 700
Мурадымовское ущелье 14.jpg

Дәүләт тәбиғәт заказниктары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Барыһы Башҡортостан Республикаһында 29 дәүләт тәбиғәт заказниктары булдырылған, дөйөм майҙаны 383 224,9 га, шул иҫәптән, 17 зоологик, 9 ботаник, 3 ландшафт. Һуңғы мәғлүмәттәргә ярашлы, Оло Ямантау тауында һирәк осраған файҙалы үләндәр популяцияһы заказнигы бөтөрөлгән[3].

Таблицаның төҫтәр схемаһы
Комплекслы
Ботаник
Геологик
Гидрологик
Дендрологик
Зоологик
Ландшафт
Мәсем ҡаяларынан төньяҡҡа күренеш
Исеме Ойоштороу йылы Урынлашҡан ере Майҙаны (га) Иҫкәрмә
1 Аҡкүл заказнигы 1957 йыл Ғафури районы 8 000 урман — 39,7 %
2 Алтын Солоҡ 1997 йыл Бөрйән районы 90 700 урманлыҡ — 94 %
3 Архангел заказнигы 1967 йыл Архангел районы 1 900 урман — 45,1 %, һаҙлыҡ — 21,4 %
4 Асҡар ауылы эргәһендә һары умырзаяның популяцияһы 1970 йыл Әбйәлил районы 100
5 Асҡын заказнигы 1963 йыл Асҡын районы 16 600 урманлыҡ — более 80 %
6 Балаҡатай заказнигы 1963 йыл Балаҡатай районы 8 200 урманлыҡ — 61,1 %
7 Бишбүләк заказнигы 1989 йыл Бишбүләк районы 14 500 урманлыҡ — 29,2 %
8 Благовар районында һары умырзаяның популяцияһы 1977 йыл Благовар районы 607
9 Бөрө заказнигы 1967 йыл Бөрө һәм Дүртөйлө райондары 20 600 урман — 53,3 %
10 Бунин урманы 1996 йыл Бәләбәй районы 12 300
11 Дүртөйлө урмансылығында дарыу үләндәре популяцияһы 1977 йыл Дүртөйлө районы 1 215
12 Ишембай заказнигы 1971 йыл Ишембай районы 58 500 урман — 80,8 %
13 Йылан заказнигы 1963 йыл Дүртөйлө районы 3 900 урман — 70,1 %
14 Көнгәк заказнигы 2002 йыл Мәләүез районы 5 500 урманлыҡ — 80 %
15 Кәңгеш урмансылығында дарыу үләндәре популяцияһы 1977 йыл Дүртөйлө районы 174
16 Ҡарлыхан заказнигы 1972 йыл Балаҡатай районы 19 300 урман — 80 %
17 Ҡолмәт ауылы эргәһендәге Әй йылғаһы туғайы 1970 йыл Ҡыйғы районы 101,9
18 Мишкә заказнигы 2002 йыл Мишкә районы 10 227
19 Наҡаҫбаш заказнигы 1969 йыл Көйөргәҙе һәм Күгәрсен райондары 23 800 урман — 42,3 %
20 Оло Ямантау тауында һирәк осраған файҙалы үләндәр популяцияһы 1970 йыл Белорет районы 1 170 Көньяҡ Урал ҡурсаулығы сиктәрендә;
заказник статусы бөтөрөлгән[4]
21 Өҫән-Ивановка заказнигы 1991 йыл Бәләбәй һәм Дәүләкән райондары 12 000 урман — 55 %
22 Первомайск заказнигы 1968 йыл Нуриман районы 1 700 Өфө яйлаһындағы шыршы‑аҡ шыршы урманы
урманлыҡ — 70 %
23 Уралтау заказнигы 1981 йыл Учалы районы 52 400 урманлыҡ — 80 %
24 Фёдоровка заказнигы 1989 йыл Фёдоровка районы 1 700 урманлыҡ — 99,8 %
25 Шайтантау заказнигы 1971 йыл Хәйбулла районы 24 000 урманлыҡ — 67,5 %
26 Шафран участка урмансылығында дарыу үләндәре популяцияһы 1977 йыл Әлшәй районы 104
27 Шөңгәккүл заказнигы 1952 йыл Шишмә районы 240
28 Эйек заказнигы 1972 йыл Күгәрсен районы 29 300 урманлыҡ — 71 %
29 Әсебар заказнигы 2001 йыл Бөрйән районы 7 700 урманлыҡ — 95 %

Тәбиғәт ҡомартҡылары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

2014 йылдың 19 мартына Башҡортостанда 182 тәбиғәт ҡомартҡыһы иҫәпләнә, дөйөм майҙаны 42 264,7 га, шул иҫәптән ботаник — 55, дендрологик — 34, комплекслы — 45, гидрологик — 22, геологик — 21, зоологик — 5[5].

Ботаник тәбиғәт ҡомартҡылары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

АтамаһыАдминистратив районСтатус бирелеү
датаһы
Майҙаны
(га)
Иллюстрация
1 Әңгәсәк ҡарағайлығыДүртөйлө районы 17.08.1965 1810
2 Упҡанкүл күле һәм һаҙлығы Асҡын районы 26.12.1985 24,8
3 Танышһаҙ һаҙлығы Краснокама районы 07.07.2009 23,8
4 Канонников тауыЕйәнсура районы 19.06.2003 125
5 Ҡарауылтау тауы Ишембай районы 26.12.1985 150
6 Көркәк тауыӘбйәлил районы 12.02.1997 515,1 Вид на гору Куркак - panoramio (1).jpg
7 Ҡыҙҙар тауы Салауат районы 21.07.2005 14
8 Маяҡтау тауы Күгәрсен районы 19.06.2003 85
9 Балтатау һәм Топортау тауҙарыБаймаҡ районы 21.02.2013 323
10 Гуровка тауы Кушнаренко районы 07.07.2009 187
11 Николо‑Берёзовка урман хужалығындағы юғары бонитетлы тәбиғи ҡарағайлыҡ Краснокама районы17.08.196534,4
12 Бәләбәй урман хужалығындағы тәбиғи ҡарағайлыҡ Бәләбәй районы 17.08.1965 12,1
13 Сәйетбаба ауылы эргәһендәге сәтләүек ағасы ҡыуаҡлыҡтары Ғафури районы 17.08.1965 471
14 Дөрдөр тауында дөрдөр сәскәләре Ейәнсура районы 19.06.2003 41,9
15 Арый янындағы дала сейәһе ҡыуаҡлыҡтары Дыуан районы 17.08.1965 2,35
16 Шишмә урман хужалығының 73‑сө кварталы Шишмә районы 26.12.1985 117
17 Мүк еләге һаҙлығы Архангел районы 21.07.2005 8
18 Бишитәк тауындағы ҡарағас урманы Белорет районы 17.08.1965 248,3 Плато Шатак лето.jpg
19 Максимовский төбәге Әлшәй районы 21.07.2005 6,6
20 Һалдыбаш төбәгендәге йүкәлек Иглин районы 21.07.2005 51,3
21 Мүк һаҙлығы Краснокама районы 07.07.2009 13
22 Атауҙы күле (көнбайыш һәм көньяҡ ярҙары) Әбйәлил районы 12.02.1997 70
23 Үләнде күле (көнсығыш яры) Әбйәлил районы 12.02.1997 14
24 Упҡанкүл күле Нуриман районы 17.08.1965 104,2 Озеро Упканкуль с высоты 80 м.jpg
25 Ҡолоҡ йылғаһы тирә-яғы Ишембай районы 26.12.1985 34,3
26 Аҙаҡлы йылғаһы тамағында Кесе Һүрәм йылғаһы үҙәне Ейәнсура районы 26.12.1985 4632 Кристальный ручей.jpg
27 Мәмбәт ауылы эргәһендә Маҡан йылғаһы үҙәне Хәйбулла районы 19.06.2003 14
28 Яңы Ергән ауылы эргәһендә Таналыҡ йылғаһы үҙәне Хәйбулла районы 19.06.2003 450
29 Исламбай ауылы эргәһендә Туҡмаҡ аҡланы Бөрйән районы 17.08.1965 52
30 Чуркин һаҙлығындағы орхидея популяциялары Өфө районы 21.07.2005 750
31 Кәкүк ситеге популяцияһы Туймазы районы 14.12.2010 1,4
32 Бабай ауылы эргәһендә оҫҡон йыуаһы популяцияһы Мишкә районы26.12.198513,9
33 Оло Ҡыраҡа һыртының төньяҡ өлөшөндә оҫҡон йыуаһы популяцияһы Белорет районы 26.12.1985 504
34 Богачёв ауылы эргәһендә тамырсалы йыуа популяцияһы Баймаҡ районы 21.02.2013 86,6
35 Голостолбик баҙыян популяцияһы Миәкә районы 26.12.1985 100
36 Һаҡлау урманы Краснокама районы 07.07.2009 384
37 Ҡарағайкүл Дыуан районы 21.07.2005 16 Озеро сосновое.jpg
38 Маты йылғаһы тамағы эргәһендәге ҡарағайлыҡтар Баҡалы районы 17.08.1965 26,6
39 Бөрө ял йорто эргәһендәге ҡарағайлыҡ Бөрө районы 17.08.1965 21,9
40 Венеция ауылы эргәһендәге ҡарағайлыҡ Дүртөйлө районы 17.08.1965 490 Сосновый бор, д.Венеция.jpg
41 Кожай-Максим ауылы эргәһендәге ҡарағайлыҡ Йәрмәкәй районы 17.08.1965 3,8
42 Ҡарағайҙар үҙәне Мәләүез районы 30.12.2011 25,4
43 Яңы Ҡайынлыҡ ауылы эргәһендәге реликт ҡарағай урманы Краснокама районы 17.08.1965 4,5
44 Восток ауылы эргәһендәге ҡарағайлыҡ Илеш районы 17.08.1965 15,8
45 Озерки ауылы эргәһендәге ҡарағайлыҡ Мәләүез районы 30.12.2011 23
46 Ҡыҙҙар-Биргән ауылы эргәһендәге ҡарт ҡарағастар Йылайыр районы 17.08.1965 4,4
47 Балғажы ауылы эргәһендәге дала участкаһы Әлшәй районы 26.12.1985 144
48 Табылды сейәлектәре Стәрлебаш районы 17.08.1965 47 Степная вишня и степной миндаль.JPG
49 Ташлы һаҙлығыӘлшәй районы 21.07.2005 1,5
50 Толпар шыршылыҡтары Ғафури районы 17.08.1965 443,5
51 Попковский (Һарыбейә) күлдәре төбәге Хәйбулла районы 19.06.2003 10
52 Селтәрлеуртаташ төбәге Ишембай районы 21.07.2005 5,2
53 Суҡраҡ сейәлеге төбәге Хәйбулла районы 19.03.2003 275
54 Ҡырҡтытау һыртындағы Өлтөк Ҡарағас төбәге Әбйәлил районы 12.02.1997 3
55 Ҡолғона ауылы эргәһендә Алатау һырты участкаһы Ишембай районы 26.12.1985 210

Геологик тәбиғәт ҡомартҡылары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

ИсемеАдминистратив районСтатус бирелеү
датаһы
Майҙаны
(га)
Иллюстрация
1 Аҫҡын боҙ мәмерйәһе Ғафури районы 17.08.19659,5Ледяная Аскынская пещера.jpg
2 Алыҫ Төлкәҫ геологик киҫелеше Ғафури районы 05.10.20071,8
3 Мәсетле геологик киҫелеше Салауат районы 05.10.2007100
4 Усолка геологик киҫелеше Ғафури районы 05.10.20070,25
5 Уйташ тауы Учалы районы 17.08.196515,8Гора Уй Таш.jpg
6 Янғантау тауы Салауат районы 17.08.196513Янган- Тау.jpg
7 Ҡарлыман мәмерйәһе Ҡырмыҫҡалы районы 17.08.19657,6Пещера Карламанская (2) - panoramio.jpg
8 Ҡорманай мәмерйәләре Ауырғазы районы 17.08.196516,6
9 Ҡотлоғужа өҫкө аҡбур тоҡомдары яланғаслыҡтары Ғафури районы 17.08.196518,4
10 Ҡыҙылъяр мәмерйәһе Белорет районы 17.08.196530Сталагнат в Кызыл-Яровской пещере.jpg
11 Лаҡлы мәмерйәһе Салауат районы 17.08.196511Вход в Лаклинскую пещеру.jpg
12 Диңгеҙ фаунаһы менән өҫкө юра ҡомташтарының Никитин яланғаслыҡтары Көйөргәҙе районы 17.08.19652,6
13 Өшкәтле йырыны Ауырғазы районы 17.08.196515,9
14 Охлебинин гипс мәмерйәһе Иглин районы 17.08.19655Охлебининская пещера.jpg
15 Ҡыуыштау мәмерйәһе Иглин районы 17.08.19650,7Пещера "Куэшта".jpg
16 Киндерле-Леднёв-Октябрь мәмерйәләр системаһы Ғафури районы 30.12.2011215
17 Ромадановка йырыны Ишембай районы 17.08.19653,9
18 Оло Ҡалпаҡ ҡаяһы Иглин районы 17.08.19656,3
19 Ҡапҡаташ ҡаяһы Салауат районы 17.08.19651Капка таш.jpg
20 Хажы мәмерйәһе һәм Берғамыт шишмәһе Ишембай районы 17.08.196510Berhomut2012.jpg
21 Плиоцен дәүере балыҡтарының һөлдәләре менән балсыҡлы һәүерташтарҙың Сейәле‑Әтәс яланғаслыҡтары Илеш районы 17.08.196522,5

Гидрологик тәбиғәт ҡомартҡылары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

ИсемеАдминистратив районСтатус бирелеү
датаһы
Майҙаны
(га)
Иллюстрация
1 Алға сульфат-кальцийлы сығанағы Дәүләкән районы 17.08.1965 0
2 Асы минераль сығанаҡтары Белорет районы 17.08.1965 45
3 Асы шарлауығы Архангел районы 17.08.1965 0,5Waterfall - Abzan -.jpg
4 Бөрө минераль сығанаҡтары Бөрө районы 17.08.1965 0,4
5 Атыш шарлауығы Белорет районы 17.08.1965 6,6Водопад Атыш, июль 2014.jpg
6 Ғәҙелша шарлауығы Баймаҡ районы 17.08.1965 11 Гадельша, май 2015.JPG
7 Ҡуҡрауыҡ шарлауығы Ишембай районы 17.08.1965 0 File0012016 Водопад Кук Караук.JPG
8 Ҡыҙыл шишмә сығанағы Нуриман районы 17.08.1965 1,2 Источник Красный Ключ Нуримановский район, Башкортостан 1.jpg
9 Ҡорғаҙаҡ шишмәһе Салауат районы 17.08.1965 1 Минеральный источник "Кургазак" - panoramio.jpg
10 Красноусол минераль сығанаҡтары Ғафури районы 17.08.1965 15 Красноусольские минеральные источники, река Усолка.JPG
11 Күҫәләр көкөртлө һыу сығанаҡтары Салауат районы 17.08.1965 5
12 Асылыкүл күле Дәүләкән районы 17.08.1965 2350 Озеро Аслы-куль- глиняная гора.jpg
13 Аҡкүл күле Ғафури районы 17.08.1965 1567 Белое озеро 2.jpg
14 Ҡандракүл күле Туймазы районы 17.08.1965 1560 OKandrykul.jpg
15 Ҡарағайкүл (Ворожеич) күле Учалы районы 17.08.1965 80 Ворожеич.jpg
16 Мулдаҡкүл (Тоҙло) күл Әбйәлил районы 17.08.1965 620 Свет - panoramio (2).jpg
17 Яҡтыкүл (Банное) күле Әбйәлил районы 17.08.1965 770 Лошади на Банном.jpg
18 Зәңгәркүл шишмәһе Ҡырмыҫҡалы районы 19 .06 .2003 0,4 Голубое озеро (Глубина) (2) - panoramio.jpg
19 Яманйылға, Саруа йылғалары һәм уларҙың тирә‑яғы Нуриман районы 26.12.1985 1200Р.Сарва.JPG
20 Саруа күле Нуриман районы 17.08.1965 0,4 Озеро Сарва.JPG
21 Уржум минераль һыу сығанаҡтары Бөрө районы 17.08.1965 0,2
22 Яҡут тоҙло сығанағы Көйөргәҙе районы 17.08.1965 6

Зоологик тәбиғәт ҡомартҡылары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

ИсемеАдминистратив районСтатус бирелеү
датаһы
Майҙаны
(га)
Иллюстрация
1 Әүжән урмансылығында йыртҡыс ҡоштарҙың оялары Белорет районы 17. 11.1986591
2 Енғалыш төбәгендәге йыртҡыс ҡоштарҙың оялары һәм торналар йыйылған урындар Өфө районы 21.07.200521,4
3 Оло Бешәке һәм Кесе Бешәке инештәрендәге йылға бағырының тәбиғәт резерваты Бөрйән районы 17.08.1965274,5
4 Оло Энәк һәм Кесе Энәк йылғаларында йылға бағырының резерваты Күгәрсен районы 17.08.1965225
5 Һыуяҡты йылғаһында йылға бағырының резерваты Ғафури районы 17.08.196536,5

Дендрологик тәбиғәт ҡомартҡылары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

ИсемеАдминистратив районСтатус бирелеү
датаһы
Майҙаны
(га)
Иллюстрация
1 Төмәнәк ауылы эргәһендәге Саған һыҙаһы Туймазы районы 26.12.1985 256
2 Юлбарыҫ ауылы эргәһендәге оло ҡарағас Хәйбулла районы 19.06.2003 0,06
3 Элекке Андреевка ауылы эргәһендәге кедрҙар төркөмө Бөрө районы 17.08.1965 0,25
4 Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалы дендрарийы Бөрө районы 21.07.2005 3
5 «Берендей» балалар дендрологик паркы Бөрө районы 21.07.2005 3
6 Дүртөйлө йырыны Шаран районы 26.12.1985 44
7 Ермолаевка дендропаркы Көйөргәҙе районы 17.08.1965 10
8 Ағиҙел йылғаһы террасаһында Өфө тәжрибә баҫыуын һаҡлаусы урман һыҙаттары Өфө районы 17.08.1965 24
9 Яҡтыкүл ауылы эргәһендә Ҡараһыйыр ҡарт ҡарағасы Әбйәлил районы 21.07.2005 0,04
10 Александровка ауылы эргәһендә ултыртылған һаҡлағыс ағастар комплексы Дәүләкән районы 17.08.1965 157,7
11 Ҡалмаш ауылы янындағы һаҡлағыс ултыртмалар комплексы Шишмә районы 17.08.1965 64,4
12 Себер кедры культураһы Белорет районы 17.08.1965 1,4
13 Аҡбарыҫ ауылы эргәһендәге шыршы культуралары Шаран районы 17.08.1965 9,4
14 Стәрлетамаҡ урмансылығының 19‑сы кварталындағы кедр культуралары (17‑се выдел) Стәрлетамаҡ районы 26.12.1985 0,5
15 Ҡарағас культуралары Әлшәй районы 17.08.1965 2,2
16 Ҡарағас культуралары Туймазы районы 17.08.1965 8,4
17 Өҫән‑Ивановка урман хужалығындағы ҡарағас культуралары Бәләбәй районы 17.08.1965 5,4
18 Стәрлетамаҡ урмансылығының 16‑сы кварталындағы ҡарағай культуралары (23‑сө выдел) Стәрлетамаҡ районы 26.12.1985 3
19 Өҫән‑Ивановка урман хужалығындағы ҡарағай культуралары Бәләбәй районы 17.08.1965 24,8
20 Стәрлетамаҡ урмансылығының 13‑сө кварталындағы ҡарағай һәм шыршы культуралары (42‑се выдел) Стәрлетамаҡ районы 26.12.1985 0,7
21 1903—1911 йылдарҙа ултыртылған ҡарағай культуралары Иглин районы 17.08.1965 10,6
22 Мичурин шыршыһы һәм ҡарт ҡарағас ултыртмалары Бәләбәй районы 21.07.2005 0,005
23 Непейцев дендропаркы Өфө районы 17.08.1965 23,8 Белка в Непейцевском.jpg
24 Комсомол ауылы эргәһендә ултыртылған зәңгәр шыршылар паркы Дәүләкән районы 17.08.19650,25
25 Николо‑Берёзовка урман хужалығында ултыртылған шыршылар һәм ҡарағайҙар Краснокама районы 17.08.1965 11,2
26 «Грань» реликт ҡарағайы Дыуан районы 21.07.2005 0,1
27 Благовещен ҡалаһында ултыртылған ҡарағайҙар Благовещен районы 17.08.1965 13,2
28 Ҡандра тимер юл станцияһы буйында ултыртылған ҡарағайҙар Туймазы районы 17.08.1965 4,8
29 Буранғол ауылында ҡарт ҡарағас Әбйәлил районы 21.07.2005 0,06
30 Шығай ауылы эргәһендә ҡарт ҡарағас Белорет районы 21.07.2005 1,2
31 Баҡалы урман хужалығында ултыртылған ҡарт ылыҫлы ағас төрҙәре Баҡалы районы 17.08.1965 11,5
32 Ҡарт ҡарағас культуралары Бөрө районы 17.08.1965 1,3
33 Шөңгәккүл дала дендропаркы Шишмә районы 17.08.1965 45
34 Йоматау тәжрибә урман культуралары Өфө районы 17.08.1965 81,4

Комплеклы тәбиғәт ҡомартҡылары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

ИсемеАдминистратив районСтатус бирелеү
датаһы
Майҙаны
(га)
Иллюстрация
1 Абдулла тауы Дыуан районы 21.07.2005 809
2 Арҡауыл һаҙлығы Салауат районы 21.07.2005 145
3 Бишҡайын һаҙлыҡтары Ауырғазы районы 26.09.2018 12,07
4 Төпһөҙ һаҙлыҡ Бишбүләк районы 26.09.2018 5,86
5 Карпис һаҙлығы Учалы районы 26.09.2018 394,8
6 Ҡасҡарҙы һаҙлығы Учалы районы 26.09.2018 668,1
7 Ҡорҡорауыҡ һаҙлығы Учалы районы 26.09.2018 18,3
8 Ҡорманайбаш һаҙлығы Миәкә районы 26.09.2018 16,35
9 Мүклеһаҙ һаҙлығы Илеш районы 26.09.2018 3,6
10 Нөрөк һаҙлығы Әбйәлил районы 26.09.2018 268,73
11 Сереккүл һаҙлығы Әбйәлил районы 26.09.2018 44,56
12 Гладкий тауы Дыуан районы 21.07.2005 104
13 Әлйән тауы Ейәнсура районы 19.06.2003 100
14 Әрүәкрәз тауы Белорет районы 26.12.1985 22 На вершине г. Арвяк-Рязь.jpg
15 Балҡантау тауы Дәүләкән районы 17.08.1965 25
16 Оло Таҙтүбә тауы Дыуан районы 26.12.1985 305,5 Тастуба (Лысая гора).jpg
17 Ирәмәл тауы Белорет районы 17.08.19655980 По дороге на Иремель (1).jpg
18 Ҡараташ тауы Әбйәлил районы 12.02.1997 1400 Большой Караташ (1118,5 м) - panoramio.jpg
19 Ҡоҙғонташ тауы Әбйәлил районы 12.02.1997 9,3 Вершина Кузгунташа - panoramio.jpg
20 Сатыртау тауы Әлшәй районы 21.07.2005 15,6
21 Сусаҡтау тауы Әлшәй районы 21.07.2005 28
22 Тағанташ тауы Әбйәлил районы 12.02.1997 7,8
23 Торатау тауы Ишембай районы 17.08.1965 47,7 Тратау летом.jpg
24 Шайтантау тауы Хәйбулла районы 17.08.1965 Шайтантау (заказник).jpg
25 Йөрәктау тауы Стәрлетамаҡ районы 26.12.1985 64,1 Гора Юрак-Тау с высоты 85м.jpg
26 Этҡол һаҙлығы Ишембай районы 26.09.2018 4,98
27 Ҡаракүл һаҙлығы Дыуан районы 21.07.2005 120
28 Өлкөндө карслы һаҙлыҡтар комплексы Дыуан районы 21.07.2005 370
29 Лағыр һаҙлығы Салауат районы 21.07.2005 175
30 Мәмәк һаҙлығы Кушнаренко районы 26.09.2018 13,13
31 Оло Йылан һәм Бәләкәй Йылан күлдәре Дүртөйлө районы 17.08.1965 210
32 Билгеләр күле һәм һаҙлығы Нуриман районы 30.12.2011 36,7
33 Ҡыйышҡы (Аксаков) күле Ҡырмыҫҡалы районы 17.08.1965 15,3
34 Татыш күле Илеш районы 17.08.1965 38
35 Туғарсалған күле Ишембай районы 26.12.1985 22 Tugar-Salgan.jpg
36 Өргөн күле һәм Өргөн урманы Учалы районы 17.08.1965 3398 Лиственница осенью на озере Ургун.jpg
37 Шәмсетдин күле Бөрө районы 17.08.1965 152,5 Озеро Шамсутдин, Бирский район.jpg
38 Шөңгәккүл күле Шишмә районы 17.08.1965 240
39 Озеро һаҙлығы Дыуан районы 21.07.2005 300
40 Осиновка карст һаҙлыҡтары Бөрө районы 26.09.2018 1,66
41 Сабаҡай ҡаяһында мәмерйә Дыуан районы 17.08.1965 3Пещера в скале Сабакай.jpg
42 Егән мәмерйәһе һәм уның тирә-яғы Ишембай районы 26.12.1985 100
43 Олимпия мәмерйәһе һәм уның тирә-яғы Ишембай районы 26.12.1985 150 Натечное образование.jpg
44 Ташөй мәмерйәһе һәм уның тирә-яғы Ишембай районы 26.12.1985 21,4
45 Ыласын мәмерйәһе һәм уның тирә-яғы Ишембай районы 26.12.1985 148,1Пещера Ыласын (Соколиная).jpg
46 Урыҫ Швейцарияһы Бәләбәй районы 14.12.2010 550
47 Кәлимосҡан ҡаяһы менән Салауат Юлаев мәмерйәһе һәм уның тирә-яғы Ишембай районы 26.12.1985 31,3Kalimoskan rock.jpg
48 Иҫке Балбыҡ һаҙлығы Учалы районы 26.09.2018 85,1
49 Суслов карст һаҙлыҡтары Бөрө районы 26.09.2018 5,33
50 Арский ташы төбәге Белорет районы 17.08.1965 2 Арский камень - его кто-то отгрыз.JPG
51 Ҡотҡор төбәге Белорет районы 17.08.1965 108
52 Ҡыҙылташ төбәге Ишембай районы 26.12.1985 400
53 Мокрый овраг төбәге Бишбүләк районы 14.12.2010 79,1
54 Наратһаҙ төбәге Мишкә районы 21.07.2005 619
55 Таштуғай тауҙары төбәге Хәйбулла районы 19.06.2003 12
56 Һыуосҡан төбәге Әбйәлил районы 12.02.1997 2041
57 Шумилов шарлауыҡтары төбәге Туймазы районы 14.12.2010 6Шумиловский водопад.jpg
58 Чистые ямки төбәге Бөрө районы 26.09.2018 14,83
59 Бабай, Ҡушай һәм Һандыҡ түбәләре менән Ҡырҡтытау һырты участкаһы Әбйәлил районы 12.02.1997 1085 Хребет Крыктытау.jpg
60 Ҡарашар һаҙлығы Дыуан районы 21.07.2005 90

Тәбиғәт ҡорматҡыһы статусын юғалтҡандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

ИсемеАдминистратив районСтатус бирелеү
датаһы
Статус алыныу
датаһы
Майҙаны
(га)
Иҫкәрмәләр
1 Урыҫ Швейцарияһы ауылы эргәһендәге ҡарт ҡарағастар Бәләбәй районы 17.08.1965 [[ | . ]].2010 0 «Урыҫ Швейцарияһы» комплекслы тәбиғәт ҡомартҡыһының объекты
2 Ямантау тауы Белорет районы 17.08.1965 19.03.20141177 Көньяҡ Урал ҡурсаулығы биләмәһендә урынлашҡан
3 Яңы Кәңгеш ауылы янындағы шыршы-аҡ шыршы урмандары Дүртөйлө районы [[ | . ]]. 07.07.2009 80,3
4 Шүлгәнташ мәмерйәһе Бөрйән районы 17.08.1965 19.03.2014 0 Шүлгәнташ ҡурсаулығы биләмәһендә урынлашҡан
5 Вознесенка ауылында кедр Бөрө районы [[ | . ]]. 07.07.2009 1,3 Юҡ ителгән
6 Үгеҙ ауылы янындағы 1912 йылғы ҡарағай культураһы Бөрө районы 17.08.1965 07.07.2009 1,3 Юҡ ителгән
7 Күперле карст күпере Мәләүез районы 17.08.196519.03.2014 0 «Башҡортостан» милли паркы биләмәһендә урынлашҡан
8 Космонавтар мәмерйәһе Бөрйән районы 17.08.1965 19.03.2014 0 Шүлгәнташ ҡурсаулығы биләмәһендә урынлашҡан
9 Ирәндек һырты битләүҙәрендә оҫҡон йыуаһы популяцияһы Баймаҡ районы 26.12.1985 21 .02 .2013 200
10 Юрмаш төбәгендә оҫҡон йыуаһы популяцияһы Күгәрсен районы 17.08.1965 19.03.2014 15,7«Башҡортостан» милли паркы биләмәһендә урынлашҡан
11 Ҡотоҡ-Сумған төбәге Мәләүез районы 17.08.196519.03.2014 «Башҡортостан» милли паркы биләмәһендә урынлашҡан
12 Сыртлан ауылы эргәһендә дала урман үрсетеү участкаһы Бүздәк районы [[ | . ]]. 07.07.2009

Ботаник баҡсалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Дауалау-һауыҡтырыу урындары һәм курорттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Шул иҫәптән Башҡортостан Республикаһы биләмәһендә
  2. Милли парк булараҡ булдырылған
  3. Популяции редких полезных растений на г. Б. Ямантау // ИАС «ООПТ России».
  4. Популяции редких полезных растений на г. Б. Ямантау // ИАС «ООПТ России».
  5. Перечень особо охраняемых природных территорий Республики Башкортостан по состоянию на 19.03.2014. Министерство природопользования и экологии Республики Башкортостан. Дата обращения: 3 февраль 2016.
  6. Лечебно-оздоровительные местности и курорты Башкортостана 2013 йылдың 6 ноябрь көнөндә архивланған.
  7. Статья «Юматово» в Башкирской энциклопедии(недоступная ссылка)
  8. Статья «Якты-куль» в Башкирской энциклопедии(недоступная ссылка)

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Китаптар
  • Гареев Э. З. Геологические памятники природы Республики Башкортостан. — Уфа: Тау, 2004. — 296 с. — ISBN 5-93578-028-3.
  • Реестр особо охраняемых природных территорий Республики Башкортостан / М-во природопользования, лесных ресурсов и охраны окружающей среды Республики Башкортостан, ГУП «Науч.-исследовательский ин-т безопасности жизнедеятельности Республики Башкортостан», Ин-т биологии Уфимского науч. центра РАН, Акад. наук Республики Башкортостан; [А. М. Волков и др.]; отв. ред. Б. М. Миркин; гл. ред. А. А. Фаухутдинов; редкол. Б. М. Миркин [и др.]. — Уфа: Гилем, 2006. — 413 с.
  • Реестр особо охраняемых природных территорий Республики Башкортостан. – Изд.2-е, перераб. — Уфа: Издательский центр «МедиаПринт», 2010. — 414 с.
Норматив-хоҡуҡи акттар

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]