Таналыҡ

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Таналык
башҡ. Таналыҡ
Урал бассейны
Урал бассейны
Характеристика
Оҙонлоғо 225 км
Бассейн 4160 км²
Һыу сығымы 2,96 м³/с (в 59 км от устья)
Һыу ағымы
Инеше
 · Урынлашыуы хребет Ирәндек (Көньяҡ Урал)
 · Координаталар 52°46′34″ с. ш. 58°13′13″ в. д.HGЯO
Тамағы Ирикли һыуһаҡлағысы
 · Координаталар 51°52′10″ с. ш. 58°38′26″ в. д.HGЯO
Урынлашыуы
Һыу бассейны Ирикли һыуһаҡлағысы → Яйыҡ → Каспий диңгеҙе

Ил Рәсәй Рәсәй
Регион Башҡортостан, Ырымбур өлкәһе
Таналыҡ (Башҡортостан Республикаһы)
Blue 0080ff pog.svg
инеше
Blue pog.svg
тамағы


Таналыҡ Башҡортостан Республикаһы һәм Ырымбур өлкәһендә аҡҡан йылға, Уралдың уң ҡушылдығы.

Баймаҡ ҡалаһы, Бүребай һәм Аҡъяр ауылдары аша аға.

Атаманың килеп сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Таналыҡ һүҙе, белешмә китабы буйынса[1], тана` нигеҙенә -лыҡ ялғауы ҡушылыуынан барлыҡҡа килгән («Тирә-яҡты өйрәнеү йыйынтығына» һылтанма менән, 1930. 70 бит).

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Оҙонлоғо 225 км[2], һыу йыйыу майҙаны 4160 км2, йылға селтәренең ҡуйылығы 0,24 км/км2, йыллыҡ улаҡ модуле 2,0 л/с км2. Киңлеге 2 метрҙан 35 м тиклем, тәрәнлеге — 0,5-2,0 метр. Ағым тиҙлеге — 0,1-0,2 м/с.

Таналыҡ Ирәндек һыртынан башлана (Талҡаҫ күленән көньяҡтараҡ, Һаҡмар-Таналыҡ тигеҙлегендә). Ҡар, өлөшләтә күлдән сыҡҡан Шугур йылғаһынан туйындырыла. Йылғаның үрге ағымында, Талҡаҫ күле янында Сереккүл һыуһаҡлағысы урынлашҡан. Йылға башында — тау һырттары менән тау итәгендәге киртләс. Баймаҡ ҡалаһын уҙғандан һуң, Таналыҡ тигеҙлеккә сыға. Урта һәм түбәнге ағымында һыр сусаҡлыға әйләнә.

Артабан Таналыҡ көньяҡҡа ҡарай Первомайский, Өфө биҫтәләре аша ағып, Хворостянка ауылы янында Таналыҡ һыуһаҡлағысына Таналыҡ микро-һыу электр станцияһына әйләнә, уның майҙаны 201 га һәм тәрәнлеге 36 метр.

Һамар ҡасабаһынан һуң Таналыҡҡа уң яҡтан ҙур Быҙаулыҡ ҡушылдығы ҡоя, Бүребай һәм Аҡъяр ауылдары янында Таналыҡҡа Ерәнағас һәм Ташлы ҡушыла. Һуңынан йылға төньяҡ-көнсығышҡа табан борола һәм Башҡортостан Республикаһы менән Ырымбур өлкәһе сигендә Ирекле һыуһаҡлағысына ҡойоп, Урал йылғаһын туҡландыра.

Сәнәғәттәге ҡулланышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Таналыҡ яҙ көнө тулы һыулы булһа, көҙгә ҡарай кибеп бөтә тиерлек. Өлөшләтә уны һыуһаҡлағыс ҡаплай. Таналыҡ һыуы Баймаҡ һәм Бүребайҙа тау эшкәртеүҙә, Баймаҡ һәм Хәйбулла райондары ауыл хужалығында ҡулланыла.

Һыу юлы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Төбө — ташлы-ҡырсынташлы. Ҡайһы бер урындарҙа — ләмләнгән (күбеһенсә йылғаның һөрөлгән ерҙәр янында аҡҡанда).

Һыу реестры мәғлүмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡушылдыҡтар (тамаҡтан оҙонлоғо, км)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • 58 км: Маҡан йылғаһы
  • 76 км: Туратҡа йылғаһы (Ҡаны-ҡабаҡ)
  • 93 км: Ташлы йылғаһы
  • 112 км: Ерәнағас йылғаһы
  • 124 км: Быҙаулыҡ йылғаһы (Оло Быҙаулыҡ, Быҙаулыҡ)
  • 173 км: исемһеҙ йылға
  • 178 км: исемһеҙ йылға

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Таналыҡ аша Татыр-Үҙәк менән Буребай араһындағы күпер
Баймаҡта Таналыҡ йылғаһы аша күпер
  • Гареев А. М. Реки и озера Башкортостана — Уфа: Китап, 2001. — 260 б.
  • Таналык // Баймакская энциклопедия / Научно-ред. коллегия: И. Х. Ситдиков (председ.), К. И. Аглиуллина, А. З. Асфандияров и др. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2013. — Б. 504-505. — 640 б. — 3100 экз. — ISBN 978-5-88185-084-5. (в пер.)

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Русско-башкирский словарь водных объектов республики Башкортостан/ Составители: Хисаметдинова Ф. Г., Шакуров Р. З., Сиразитдинов З. А., Юлдашбаев Ю. Х. — Уфа: Китап, 2005. — 256 с.
  2. http://encycl.bash-portal.ru/tanalyk.htm Статья о реке в Энциклопедии Башкортостан

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • [ Таналыҡ] — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә.