Абҙан шарлауығы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску

Абҙан шарлауығы
Илаусы таш
Көҙгөлө шарлауыҡ
Абҙан шарлауығы.jpg
54°27′ с. ш. 56°38′ в. д.HGЯO
ИлРәсәй Рәсәй
РегионБашҡортостан
РайонАрхангел районы
ЙылғаИнйәр
Бейеклеге6 м
Абҙан шарлауығы (Рәсәй)
Blue pog.svg
Абҙан шарлауығы
Илаусы таш
Көҙгөлө шарлауыҡ
Абҙан шарлауығы (Башҡортостан Республикаһы)
Blue pog.svg
Абҙан шарлауығы
Илаусы таш
Көҙгөлө шарлауыҡ
Commons-logo.svg Абҙан шарлауығы
Илаусы таш
Көҙгөлө шарлауыҡ
Викимилектә

Абҙан шарлауығы (Асы шарлауығы ) — Инйәр йылғаһы янында (Урал алды), Илаусы таш ҡаяһынан ағып сыға. Башҡортостан Республикаһы Архангел районында урынлашҡан. 1965 йылдан тәбиғәт ҡомартҡыһы[1]. Бейеклеге 6 метр.

Туристик йәһәттән һәм фәнни яҡтан билдәле урын[2]

Waterfall - Abzan -.jpg

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Шарлама.jpg

Архангел районының Абҙан һәм Асы ауылдары араһында, һуңғыһынан 1,5 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Атамалары шул ауылдар исеменән алынған. Тәбиғәттең саф һау һәм таҙа һыу өсөн туристар үҙ иткән ифрат күркәм бер мөйөшө. Ысынлап та, шарлауыҡтың һыуы тап-таҙа һәм тәмле.

Инйәрҙең таш менән ҡапланған һөҙәк яр өҫтөнә, мең төрлө нурҙар уйнатып, алты метр самаһы бейеклектән бәләкәй генә шарлауыҡ ағып төшә.

Асы шарлауығын урыҫ теленә «Зеркальный», йә иһә «Ирҙәрҙең күҙ йәше» тип тә тәржемә итәләр. Сөнки алтмышынсы йылдар уртаһына тиклем шарлауыҡ булмаған. Бейек ҡаянан һыу тамсылап ҡына торған. Ошонан сығып, халыҡ төбәкте «Илаусы таш» тип тә йөрөткән. Ваҡыт үтеү менән һыу юлы нығыраҡ асыла барып, шарлауыҡ хасил булған.

Тәбиғәттең үҙ ҡанундары: айырыуса яҙ шарлауыҡ гөрләп аға, ә йәйен, һыу кәмегәс, ҡая буйлап сөбөрләй. Таштар еүешләнеп, ялтырап торғанға, уны «Көҙгөлө шарлауыҡ» тип тә атағандар.

«Илаусы таш» карбонат тау тоҡомдарынан тора. Еүеш мүк менән ҡапланған. Шарлауыҡ тауҙың Инйәргә төшкән көньяҡ битләүендә, урманлы текә ҡаяһында урынлашҡан. Төньяҡ битләүе һөҙәк, дала үҫемлектәре менән ҡапланған. Йәйгеһен шартый еләге ныҡ уңа.

Йәйен шарлауыҡ тапҡырында йылға тәрән түгел, уны кисеп тә үтәләр. Шарлауыҡ төшкән урында сумып сығырға мөмкин.

Атамаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Абҙан шарлауығы (Абҙан ауылы исеменән)
  • Асы шарлауығы (Асы ауылы исеменән)
  • «Көҙгөлө шарлауыҡ» (йәйгеһен таштары еүешләнеп көҙгө кеүек ялтырап торғанға)

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Постановление Совета Министров БАССР от 17.08.1965 № 465
  2. Конференции :: Институт геологии Уфимского научного центра РАН

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]