Санкт-Петербург

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Федераль әһәмиәттәге ҡала
Санкт-Петербург
Peter and Paul Cathedral.jpg
Флаг Герб
Flag of St Petersburg (Russia).png Coat of Arms of Saint Petersburg (2003).png
Ил Рәсәй
Координаты 59°57′00″ с. ш. 30°19′00″ в. д. / 59.95000° с. ш. 30.31667° в. д. / 59.95000; 30.31667 (G) (O) (Я)Координаталар: 59°57′00″ с. ш. 30°19′00″ в. д. / 59.95000° с. ш. 30.31667° в. д. / 59.95000; 30.31667 (G) (O) (Я)
Глава Q983514?, Матвиенко, Валентина Иван ҡыҙы, Q982620? һәм Q334294?
Нигеҙләнгән 27 май 1703
Халҡы Ошибка Lua в package.lua на строке 80: module 'Module:Wikidata/number' not found.
Агломерация 1130000
Сәғәт бүлкәте Q6760?
Телефон коды 812
Почта индексы 199406 һәм 190000
Рәсми сайт gov.spb.ru
Санкт-Петербург (Рәсәй)
Санкт-Петербург

Санкт-Петербу́рг — Рәсәйҙәге федераль әһәмиәтендәге ҡала, Төнъяк-Көнсығыш федераль округы һәм Ленинград өлкәһе үҙәге. Ҡалала РФ-ның Конституция суды урынлашҡан.

Ҡаланың һәйкәлдәре һәм ҡайһы бер тарихи биналары Рәсәйҙең 50 һумлыҡ аҡса банкнотында һүрәтләнгән.

Тарихы[үҙгәртергә | Вики-тексты үҙгәртергә]

1703 йылда Рәсәй императоры Петр I тарафынан нигеҙ һалына. Ҡала Изге Пётр апостолы исемен йөрөтә.

1712—1918 йылдарҙа Рәсәй дәүләтенең баш ҡалаһы була.

1941 йылдың 8 сентябренән алып 1944 йылдың 27 ғинуарынаса ҡала фашистар тарафынан блокадала тотола.

Сәнәғәте һәм иҡтисады[үҙгәртергә | Вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡалала күп фәнни һәм тикшереү-проектлау институттары бар (Гипромез, Арктика һәм Антарктика ҒТИ, Цитология институты, Норильск никеленең Гипроруда институты һәм башҡалар).

Ҡаланың машиналар төҙөү сәнәғәте әһәмиәтле. Рәсәйҙә йыйылған сит ил машиналары заводтары бар.

Сауҙа сәнәғәте (Дикси, Карусель, Спортмастер супермаркеттар).

Финанс тармағы -(Рәсәй Һаҡлыҡ Банкыһының аҡса сығарыу дворы, Финам, Рәсәй Һаҡлыҡ Банкыһы).

Транспорт- Пулково аэропорты

Төҙөлөш. «Мостострой № 6» ПАО — төҙөлөш компанияһы. Бөгөн ойошма Ростов АЭС-2, универсаль оффшор бассейнды һ. б. ҡоролмаларҙы төҙөй. 1979 йылда ойошма Череповецта «Октябрьский күперҙе» төҙөнө[1].

Архитектура һәйкәлдәре[үҙгәртергә | Вики-тексты үҙгәртергә]

ЮНЕСКО флагы ЮНЕСКО Бөтә донъя мираҫы, объект № 540
рус.англ.фр.
  1. Ҡышҡы һарай — Рәсәй императорҙары йәшәгән урын. Хәҙерге ваҡытта йортта Эрмитаж Дәүләт Музейы урынлашҡан.
  2. Заячий утрауҙа урынлашҡан Петропавловск соборы. Рәсәй императорҙарҙы зыяраты. 1742 йылдан 1858 йылға тиклем кафедраль, Санкт-Петербург һәм Ладога епархияның үҙәге. Рәсәй императорҙарын вазифаға тәғәйенләнеү йолаһын үткәреү урыны.
  3. Ҡазан соборы.
  4. Ҙур Обухов вант күпере
  5. Баҡыр һыбайлы, Петр I һәйкәле. Үҙенең власын нығытыу өсөн, Петр I хөрмәтенә Екатерина II тарафынан ҡуйылған.
  6. Исаакий соборы. Төҙөлөү ваҡытынан 1918 йылға тиклем Рәсәйҙең иң баш кафедраль соборы.
  7. Сенат майҙаны, совет власы ваҡытында Декабристар майҙаны
  8. Сенат һәм Синод йорттары. Урыҫ православ сиркәүнең юғары власть органы — Изге Синод урынлашҡан йорто. Рәсәй империяһында сиркәү власы мөһим һәм ҙур булһаның күрһәтә.
  9. Адмирайлтейство
  10. Баш штаб, Дворцовая майҙанында
  11. Александр колоннаһы
  12. Мариин театры
  13. Михайл һарайы.
  14. Дворец майҙаны. Зимний һарайы янында майҙан.
  15. Николай I һәйкәл.
  16. Санкт-Петербург дәүләт университеты урынлашҡан 12 коллегиялар йорто
  17. Мариинский һарайы — Закондар сығарыу йыйылышы

Константин һарайы[үҙгәртергә | Вики-тексты үҙгәртергә]

Константин һарайы, Большой Стрельнинский һарайыXVIII быуаттағы архитектура һәйкәле. омановтарҙын элекке йәй ваҡытта резиденцияһы. Архитектор - Николо Микетти. Барроко стилендэ. Һарайҙа 5.09-6.09.2013 көндәрҙә G20 саммиты үтте. Ошо йортта 2006 йылда ҙур восьмерка илдәре самиты үҙҙы. 2003 йылдан һарайҙа Рәсәй Федерацияһы Президенты эштәр идаралығының «Дворец конгрессов» дәүләт комплексы урынлаша. Мәскәү өлкәһенең Бережки ауылында һарайҙын копияһы – Миллергоф бар.

Ҡала исемдәре
  • 27.05.1703—1914 Санкт-Петербург
  • 1914—1924 й. Петроград
  • 1914—1991 й. Ленинград
  • 6.09.1991 көндән. — Санкт-Петербург

Чапаевҡа һәйкәл[үҙгәртергә | Вики-тексты үҙгәртергә]

Чапаевҡа һәйкәл

Чапаевҡа һәйкәл —граждандар һуғышы актив ҡатнашыусы Василий Иванович Чапаевҡа монумент. Санкт-Петербургтын С. М. Будённый исемендәге элемтә хәрби академияһы алдында майҙанда урынлашҡан. Дөйөм бейеклеге 4,5 м (постамент бейеклеге 1,3 м һәм скульптур төркөмө бейеклеге— 3 м). Бронза массаһы— 12 тонн. М. Г. Манизер скульпторы эше 1942-1943 йылдағы ҡышында ҡуйылды [2]. Композицияның үҙәгендә Василий Иванович Чапаев. Уның янында 7 кеше: башҡорт, комиссар, матрос, һалдат, эшсе, партизан, ҡыҙыл армейсы[3]. Һәйкәл Һамарҙа ҡуйылған монументының копияһы. Һамарҙыҡы оригинал 1932 йылда Монументскульптура заводында ҡойолған. 1932 йылда Һамарҙа ҡуйылған. Санкт-Петербург өсөн копия 1932-1933 йылда ҡойолған. 2006 йылда Харбинда ул боҙдан эшләнғән.

Рәсәй гербы Рәсәй Федерацияһының мәҙәни мираҫы, объект № 7800469000объект № 7800469000

Смольный[үҙгәртергә | Вики-тексты үҙгәртергә]

Смольный институты — Санкт-Петербургта урынлашҡан йорт, архитектура һәйкәле, Санкт-Петербург Губернаторы резиденцияһы. XIX — XX башында йортта ҡатын-ҡыҙар Смольный институты урынлашҡан. 1917-се йылдын революциянан һуң йортта Ленсовет һәм КПСС-тын ҡала комитеты урынлашҡан.

Исем тураһында.Санкт-Петербург нигеҙләнғән һуң Смольный институт урынында Адмиралтейск верфь һәм флот өзн ыҫмаланы һаҡлағандар (русса смола).

Партия етәкселеғе резиденцияһы.1925 йылда В. А. Щукоһәми В. Г. Гельфрейх архитекторҙар менән йорт революцияһында әһәмиәтенең күрһәтеү өсөн пропилеялар төҙөлгән. 1934 йылда Смольныйҙа Сергей Киров үлтерелгән.

Влас органдары[үҙгәртергә | Вики-тексты үҙгәртергә]

Дәүләт власы 14.01.1998 көндә ҡабул ителгән Уставына ярашлы эшләй. Юғары вазифаһы — Губернатор. Санкт-Петербурга йәшәғән граждандары менән 5 йылға һайлана[4]. 2011 йылдан августан Губернатор — Георгий Полтавченко.

Гидрография[үҙгәртергә | Вики-тексты үҙгәртергә]

Санкт-Петербургтын йылғалары оҙонлоғо дөйөм 282 км. Ҡаланың майҙаның 7 %-һыу. Санкт-Петербург һаҙлыҡта төҙөлгәс, биҡ күп каналадар төҙөргә тура килде (ерҙе ҡоротоу өсөн). XIX быуатында Нева дельаһы 48 йылға һәм 101 утрауҙан торҙо. XX быуатта каналдарҙы күмеп, бер нисә йылғалар бөтөрөп, утрауҙар һаны 48 тиклем кәмене. Ҡаланың иң баш йылғаһы — Нева, Балтик диңгеҙғә аға.

Утрауҙар:

  1. Васильевский,
  2. Петроградский,
  3. Крестовский,
  4. Декабристов;
  5. Котлин[5].

Административ ҡоролошо[үҙгәртергә | Вики-тексты үҙгәртергә]

Санкт-Петербург 18 районға бүленә:
Административ ҡоролошо,
Санкт-Петербург
  1. Адмиралтейский районы
  2. Василеостровский районы
  3. Выборгский районы
  4. Калинин районы (Санкт-Петербург)
  5. Киров районы(Санкт-Петербург)
  6. Колпинский районы
  7. Красногвардейский районы (Санкт-Петербург)
  8. Красносельский районы (Санкт-Петербург)
  9. Кронштадт районы
  1. Курорт районы (Санкт-Петербург)
  2. Мәскәү районы (Санкт-Петербург)
  3. Нева районы
  4. Петроград районы
  5. Петродворец районы
  6. Приморский районы (Санкт-Петербург)
  7. Пушкин районы (Санкт-Петербург)
  8. Фрунзе районы (Санкт-Петербург)
  9. Үҙәк районы (Санкт-Петербург)
Райондар сигендә 111 муниципаль берекмә: 81 муниципаль округы, 9 ҡала (Зеленогорск, Колпино, Красное Село, Кронштадт, Ломоносов, Павловск, Петергоф, Пушкин, Сестрорецк) һәм 21 ҡасаба[6].

Юғары уҡыу йорттары[үҙгәртергә | Вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Санкт-Петербург дәүләт университеты
  2. Политехник
  3. Аграр
  4. Архитектура-төҙөлөш
  5. Иҡтисад һәм финанс
  6. Тау
  7. Юғары иҡтисад мәктәбе филиалы
  8. Cкульптура, архитектура һәм рәсем сәнғәте
  9. Рәсәй Президенты янында халыҡ хужалығы һәм дәүләт хеҙмәт Рәсәй академияһы(РАНХиГС) филиалы.
 Васильев утрауының башняһына күренеш, (аҡ төндәр ваҡытта ) 3 июль 2010, 0:35
Васильев утрауының башняһына күренеш, (аҡ төндәр ваҡытта ) 3 июль 2010, 0:35

Климат[үҙгәртергә | Вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡала климаты
Күрһәткес Ғин Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Йыл
Абсолют максимум, °C 8,7 10,2 14,9 25,3 30,9 34,6 35,3 37,1 30,4 21,0 12,3 10,9 37,1
Уртаса максимум, °C −3,1 −3 2,0 9,3 16,0 20,0 23,0 20,8 15,0 8,6 2,0 −1,5 9,1
Уртаса температура, °C −5,5 −6,1 −1,3 5,1 11,3 15,7 18,8 16,9 11,6 6,2 0,1 −3,7 5,8
Уртаса минимум, °C −8 −8,5 −4,2 1,5 7,0 11,7 15,0 13,5 8,8 4,0 −1,8 −6,1 2,7
Абсолют минимум, °C −35,9 −35,2 −29,9 −21,8 −6,6 0,1 4,9 1,3 −3,1 −12,9 −22,2 −34,4 −35,9
Яуым-төшөм нормаһы, мм 44 31 37 31 46 71 79 83 64 67 56 51 662
Сығанаҡ: Климат Санкт-Петербурга. Погода и климат. Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 ғинуар 2012. 21 декабрь 2011 тикшерелгән.

Ҡала байрамдар һәм иҫтәлекле даталар[үҙгәртергә | Вики-тексты үҙгәртергә]

  • 14 ғинуар — Санкт-Петербургтын Уставы көнө
  • 18 ғинуар — 1943 йылда Ленинградтын блокаданы йыртыу көнө
  • 27 ғинуар — 1944 йылда Ленинградтын блокаданы тулығынса сыгыу көнө
  • 10 февраль — Пушкин хәтере көнө (1837 вафат булды)
  • 27 май — Ҡала көнө (1703 йылда һалынған)
  • 5 июнь — Диңгеҙҙән мина блокаданы бөтөрөү көнө (1946 йыл; 2006 йылдан байрам ителә);
  • 9 июнь — Петр I тыуған көнө (1672)
  • июнден 20-сы көндәре — «Алые паруса», мәктәп тамамлаусылар көнө (1968 −1979 һәм 2005 йылдан алып байрам ителә);
  • 1 июль — Реставратор көнө (2006)[7];
  • 15 август — Старая Ладога көнө — первой столицы Руси, предшественницы Санкт-Петербурга (основана в 753 году);
  • 8 сентябрь — Ленинградтын блокаданын корбандары хэтере көнө
  • 12 сентябрь — Александр Невский изге мәйеттәрзе Санкт-Петербургка кусереу (1724 йыл), Ништадтского мир килешеу көнө(1721 йыл).

Санкт-Петербург водоканалы[үҙгәртергә | Вики-тексты үҙгәртергә]

Санкт-Петербург водоканалы — дәүләт унитар предприятиеһы, Санкт-Петербургсыларҙы һыу менән тьәминь иткән ойошма. Инфраструктура:

  • Канализация селтәре оҙонлоғо — 8245,58 км
  • Тоннель колллекторҙар оҙонлоғо — 232,17 км
  • Һыу тапшырыу селтәре оҙонлоғо — 6665,42 км

Тәүлек сигендә һыу тапшырыу[үҙгәртергә | Вики-тексты үҙгәртергә]

Йыл мең кубометр
2004 2578,8
2005 2514,7
2006 2466,9
2007 2311,2
2008 2168,9
2009 2028,2
2010 1994,7
2011 1922,9

Транспорт[үҙгәртергә | Вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡалала 5 тимер юл вокзалы бар.

1 аэропорт. Пу́лково (IATA: LED, ICAO: ULLI) (1974 йылға тиклем — «Шоссейная») — Санкт-Петербургтың берҙәм аэропорты. Терминалдар Мәскәү районда урынлашҡан. 2014 йылда ошо терминалдарҙан тора:

  1. Пулково-1 (эске һәм халыҡ-ара рейстар)
  2. Пулково-2 (халыҡ-ара рейстар)
  3. Пулково-3 (бизнес-авиация)

Мәскәү вокзалы[үҙгәртергә | Вики-тексты үҙгәртергә]

Мәскәү вокза́лы (1924 йылға тиклем — Николаевский) — Санкт-Петербургтын төп тимер юл вокзалы, пассажирҙарҙы хеҙмәтләндереү үҙәге. Санкт-Петербургтың 5 тимер юл вокзалдарының береһе. Бина 1847—1851 йылдарҙа төҙөлә, архитекторҙары К. А. Тон, Р. А. Желязевич. Мәскәүҙәге Ленинград вокзалының күсермәһе. 1931 йылда вокзалдан беренсе фирма поезы — «Красная стрела» китә. 1993 йылда вокзалда урынлашҡан В. И. Ленин бюсы Пётр I бюсына алмаштырыла[8].

Галерея[үҙгәртергә | Вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | Вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 30 лет Октябрьскому мосту // Голос Череповца. — № 47 (1565) (от 29 ноября 2011 г.)
  2. Мемориальная табличка на постаменте памятника
  3. Б. Н. Калинин, П. П. Юревич. Памятники и мемориальные доски Ленинграда. — Л.: Лениздат, 1979. — 519 с.
  4. О выборах высшего должностного лица Санкт-Петербурга - Губернатора Санкт-Петербурга (с изменениями на 22 марта 2013 года). Официальный портал администрации СПб. Тәүге сығанаҡтан архивланған 27 май 2013. 27 май 2013 тикшерелгән.
  5. Ленинград: Историко-географический атлас — М.: Главное управление геодезии и картографии при Совете министров СССР, 1981. — Б. 59.
  6. Санкт-Петербурга «О территориальном устройстве Санкт-Петербурга» (с изменениями на 13 июля 2011 года) О территориальном устройстве Санкт-Петербурга. gov.spb.ru. 12 август 2011 тикшерелгән.
  7. День реставратора  (урыҫ.). «Союз реставраторов Санкт-Петербурга» (2006-07-02). Тәүге сығанаҡтан архивланған 14 октябрь 2012. 2 октябрь 2012 тикшерелгән.
  8. Московский вокзал