Ҡурған өлкәһе

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Рәсәй Федерацияһы субъекты

Ҡурған өлкәһе

Flag of Kurgan Oblast Oblast.jpg Coat of Arms of Kurgan Oblast oblast.jpg

Map of Russia - Kurgan Oblast (2008-03).svg

Административ үҙәк

Ҡурған

Майҙаны

46-сы

- Барлығы
- һыу өҫтө %

71 488 км²
0,4

Халҡы

53-се

- Барлығы
- Тығыҙлыҡ

885 759 (2013)

12.39 кеше/км²

ТТП

62-се

- Барлығы (ағым. хаҡ.)
- Йән башына

115,2 млрд. һум (2010)

111,3 мең һум

Федераль округ

Урал федераль округы

Губернатор в.б.

Кокорин Алексей Геннадьевич

Губернаторҙың беренсе урынбаҫары

Путмин Сергей Геннадьевич

Ҡурған өлкәһе Дума рәйесе

Хабаров Владимир Петрович

РФ субъекты коды

45

ISO 3166-2 коды

RU-KGN

Сәғәт бүлкәте

Екатеринбург ваҡыты

Бүләктәре:

Ленин ордены

Ҡурған өлкәһе — Көнбайыш-Себер тигеҙлегенең көньяғында урынлашҡан Рәсәйҙең төбәге.

География[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Свердловск өлкәһе, Силәбе өлкәһе, Төмән өлкәһе һәм Ҡаҙағстан м‑н сиктәш. Үҙәге — Ҡурған ҡалаһы. 1943 й. 6 февр. ойошторолған. Составында 24 район, 9 ҡала, 6 ҡала тибындағы ҡасаба. Урал федераль округы составына инә. Майҙаны — 71 мең км2.

Халҡы[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Халҡы — 0,9 млн кеше, ш. иҫ. 12,3 мең башҡорт (2010). Халҡының уртаса тығыҙлығы — 12,7 кеше/км2. Халҡының тәбиғи кәмеүе — 2,8 мең кеше. Урбанизация — 54,6 %; ҙур ҡалалары — Ҡурған, Шадринск. Иҡт. әүҙем халҡының һаны — 473 мең кеше. Миграция иҫәбенә кәмеүе — 4,2 мең кеше. Милли составы (%): урыҫтар — 90, татарҙар — 1,9, башҡорттар — 1,4. Ҡурған өлкәһе башҡорттары Урал аръяғы башҡорттарына ҡарай.

Тарих[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

16 б. уртаһына тиклем Ҡурған өлкәһе терр‑яһы Себер ханлығында була, уға Уралдың көнсығыш битләүҙәрендә, Исәт, Мейәс, Уй йй. буйында йәшәгән башҡорттарҙың ерҙәре инә. Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуынан һуң Себер даруғаһының Ҡатай, Ҡалмаҡ һәм Һарт улустары, 1919 й. тиклем — Силәбе өйәҙе, 1919—22 й. — Ялан кантоны, 1943 й. Ҡ.ө. Әлмән районы һәм Сафакүл районы башҡорттар айырыуса тупланып йәшәгән терр‑ялар иҫәбенә инә.

Дәүләт ҡоролошо[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Ҡурған өлкәһе Уставына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм ҡанундар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.

Башҡарма влас[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Ҡарағыҙ: Ҡурған өлкәһе Хөкүмәте
Ҡарағыҙ: Ҡурған өлкәһе Губернаторы
Ҡурған өлкәһе Губернаторы — Ҡурған өлкәһе башлығы һәм Ҡурған өлкәһенең иң юғары вазифалы кешеһе. Ҡурған өлкәһе Хөкүмәте етәксеһе. Ҡурған өлкәһе Хөкүмәте статусы һәм хоҡуғы Ҡурған өлкәһе Уставы менән билдәләнғән.

Суд власы[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Ҡурған өлкәһе суд системаһы составында:

  1. Ҡурған өлкәһе өлкә суды, Рәсәйҙен юғары судының түбәнге инстанция суды
  2. Ҡурған өлкәһе арбитраж суды , Рәсәйҙен юғары судының түбәнге инстанция суды

Закондар сығарыу власы[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Ҡарағыҙ: Ҡурған өлкәһе өлкә думаһы
Өлкә Парламенты — Ҡурған өлкәһе өлкә думаһы.

Административ ҡоролошо[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Өлкәлә 24 муниципаль район һәм 2 ҡала округы бар.

Муниципаль райондар
Ҡурған өлкәһенең административ ҡоролошо
  1. Әлмән районы
  2. Белозерский районы
  3. Варгаши районы
  4. Далмат районы
  5. Звериноголовский районы
  6. Каргаполье районы
  7. Ҡатай районы
  8. Кетов районы
  9. Ҡортамыш районы
  10. Лебяжье районы
  11. Маҡуш районы
  12. Мишкин районы
  13. Мокроус районы
  14. Петухов районы
  15. Половинское районы
  16. Тубыл яны районы
  17. Сафакүл районы
  18. Целинный районы
  19. Частоозерье районы
  20. Шадринск районы
  21. Шатров районы
  22. Шумиха районы
  23. Щучье районы
  24. Юрғамыш районы
Ҡала округттар
  1. Шадринск
  2. Ҡурған

Башҡортостан м‑н Ҡурған өлкәһе араһында хеҙмәттәшлек[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Башҡортостан м‑н Ҡурған өлкәһе араһында Гуманитар өлкәлә хеҙмәттәшлек итеү т‑да килешеүгә (1995), Дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек т‑да килешеүгә (1998), Сауҙа‑иҡт., фәнни‑техник, соц. һәм мәҙәни хеҙмәттәшлек т‑да килешеүгә (2006) ҡул ҡуйылған. Башҡортостан м‑н Ҡурған өлкәһе араһында сауҙа әйләнеше 2006 й. 1485,8 млн һум тәшкил иткән. Башҡорттарҙың йәмәғәт берекмәләре, 18 башҡ. фольклор, ш. иҫ. 3 балалар коллективы эшләй. 1995 й. алып өлкә радиоһында башҡорт телендә ай һайын «Тыуған яҡ» тапшырыуы сыға. Райондың 17 мәктәбендә (7‑һендә башҡ. теле мотлаҡ уҡытыла торған предмет булараҡ өйрәнелә) башҡ. халҡының тарихы һәм әҙәбиәте б‑са факультативтар, түңәрәктәр ойошторола. Әлмән районы Тәңрекүл урта мәктәбе башҡ. телен, мәҙәниәтен, тарихын өйрәнеү б‑са методик үҙәк булып тора.

2005 йылдан башлап Башҡортостан һәм Ҡурған өлкәһе ғилми һәм медицина учреждениелары араһында үҙ‑ара хеҙмәттәшлек үҫешә, атап әйткәндә, акад. Г. А. Илизаров ис. «Тергеҙеү травматологияһы һәм ортопедияһы» Рәсәй ғилми үҙәге (Ҡурған) Башҡортостандың медицина учреждениеларына консультатив һәм методик ярҙам күрһәтә. Ҡурған өлкәһе тыуған Ғ.С.Ғәлиуллина, Ш.Ә.Манатов, Д. П.Соколов, Ғ.Ғ.Тағанов һ.б. эшмәкәрлеге Башҡортостан м‑н бәйле.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]