Дағстан

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Рәсәй Федерацияһы субъекты

Дагестан


авар. Дагъистан Республика
агул. Дагъустан Республика
әзерб. Dağıstan Cümhuriyyəti
дарг. Дагъистан Республика
ҡум. Дагъыстан Жумгьурият
лаҡ Дагъустаннал Республика
лезг. Дагъустан Республика
Ҡалып:Lang-nog
рут. Дагъустан Республика
таб. Дагъустан Республика
Ҡалып:Lang-ttt
цахур. Дагъыстан Республика
чеч. ДегIeстан Республика

Flag of Dagestan.svg Coat of Arms of Dagestan.svg
Map of Russia - Dagestan.svg

баш ҡала

Махачҡала

Майҙаны

52-се

- Барлығы
- һыу өҫтө %

50270 км²
0,4

Халҡы

13-сө

- Барлығы
- Тығыҙлыҡ

2 946 035 (2013)

58.6/км²

ТТП

35-се

- Барлығы (ағым. хаҡ.)
- Йән башына

285,3 млрд. Һум млрд. һум (2010)

78,3 мең Һум мең һум

Федераль округ

Төньяҡ-Кавказ федераль округы

Иҡтисади район

Төньяҡ-Кавказ иҡтисад районы

Дәүләт теле

урыҫ, авар, агул, әзербайжан, даргин, кумык, лак, лезгин, ноғай, рутул, табасаран, тат, цахур, чечен[комм. 1]

Башлыҡ

Абдулатипов Рамазан Гаджимурад улы

РФ субъекты коды

05

ISO 3166-2 коды

RU-DA

Сәғәт бүлкәте

Мәскәү ваҡыты[d]

Бүләктәре:

Ленин ордены  — 1965 Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены — 1923 Октябрь Революцияһы ордены — 1971 Халыҡтар Дуҫлығы ордены  — 1972

Рәсми сайты:

http://www.government-rd.ru/

ДағстанРәсәй составындағы республика. Иң көньяҡтағы һәм күп милләтле, ул халыҡ һанының тәбиғи үҫеше буйынса ла алғы рәттә тороусы төбәк[1].

Автономиялы Республика булараҡ 1921 йылдың 20 майында ойошторола. Әзербайжан, Грузия, Чечен Республикаһы, Ставрополь крайы һәм Ҡалмыҡстан менән сиктәш.

Баш ҡалаһы — Махачҡала, күренекле революционер Махач Дахадаевтың исемен йөрөтә.

Ҡоролош[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Республикала 42 муниципаль район һәм 10 ҡала округы бар.

Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Республика бюджеты (2009):

  • сығымдар — 67 603,7 млн һум
  • килемдәр — 64 673,4 млн һум, уларҙан:
    • һалымдар һәм йыйымдар — 13 984,4 млн рублей
    • федераль бюджеттан трансферт — 50 689,0 млн рублей

Банк өлкәһе

  • Төбәк банктары һаны буйынса Дағстан Рәсәйҙә 3-сө урында тора: республикала бындай 25 учреждение эшләй.

Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Электроэнергетика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тауҙарҙан аҡҡан йылғаларҙың ҙур гидроэлектрик потенциалы бар: йылға 55 млрд кВт/сәғәт электроэнергия бирергә мөмкин. 2010 йылда Дағстанда 5,1 млрд кВт/сәғәт электроэнергия етештерелде. Иң эре ГЭСтар:

  • Чиркей ГЭСы, ҡеүәте 1000 МВт
  • Ирганайская ГЭСы, ҡеүәте 400 МВт
  • Миатлинская ГЭСы, ҡеүәте 220 МВт
  • Чирюрти ГЭС-ы, ҡеүәте 125 МВт
  • Гергебиль ГЭС-ы, ҡеүәте 17,8 МВт
  • Гуниб ГЭС-ы, ҡеүәте 15 МВт

Хәҙерге көндә Гоцатлин ГЭС-ы (100 МВт, 310 млн кВт/сәғәт ҡеүәте менән) төҙөлә.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Согласно конституции, государственными языками республики являются русский и все языки народов Дагестана. Однако только 14 языков имеют свою письменность и функционируют как государственные.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Ахмедханов К. Э. Путешествие по Дагестану: Практическое руководство — М.: Физкультура и спорт, 1988. — 272 б. — (По родным просторам).
  • История Дагестана с древнейших времен до наших дней. В двух томах. Ред. А. И. Османов. М., Наука, 2004.
  • Криштопа, А. Е. Дагестан в ХІІІ — начале ХV вв. Очерк политической истории. М., Мамонт; Таус, 2007.
  • Карпов, Ю. Ю. Взгляд на горцев. Взгляд с гор. Мировоззренческие аспекты культуры и социальный опыт горцев Дагестана. СПб., Петербургское востоковедение, 2007.
  • Дагестан и мусульманский Восток. Сборник статей в честь профессора Амри Рзаевича Шихсаидова. Сост. и отв. ред. А. К. Аликберов, В. О. Бобровников. М., Издательский дом Марджани, 2010.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]