Октябрь Революцияһы ордены

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Октябрь Революцияһы ордены
Рәсем
Нигеҙләү датаһы 31 октябрь 1967
Хөрмәтенә аталған Октябрь революцияһы
Дәүләт Flag of the Soviet Union (1955–1980).svg СССР
Уровень выше Ленин ордены
Уровень ниже Ҡыҙыл Байраҡ ордены
Изображение орденской планки
Һаны 106 462
Лауреаттар категорияһы Категория:Октябрь Революцияһы ордены кавалерҙары
Commons-logo.svg Октябрь Революцияһы ордены Викимилектә

Октябрь Революцияһы ордены — 1917 йылғы Бөйөк Октябрь социалистик революцияһының 50-йыллығы айҡанлы СССР-ҙың Юғары Советы Президиумының 1967 йылдың 31 октябрендәге указы менән раҫланған СССР-ҙың юғары ордендарының береһе.

Әһәмиәте буйынса икенсе урында (СССР-ҙың Ленин орденынан һуң).

Орден эскизының авторы — рәссам В. П. Зайцев.

Ордендың статуты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Октябрь Революцияһы ордены 1917 йылғы Бөйөк Октябрь социалистик революцияһының 50-йыллығы айҡанлы булдырыла.

Октябрь Революцияһы ордены менән СССР-ҙың граждандары, предприятиелар, учреждениелар, ойошмалар һәм хеҙмәтсәндәрҙең башҡа коллективтары, хәрби частар һәм берләшмәләр, шулай уҡ республикалар, крайҙар, өлкәләр һәм ҡалалар бүләкләнә. Орден менән сит ил граждандары ла бүләкләнә ала.

Орден менән бүләкләнәләр

  • әүҙем революцион эшмәкәрлек өсөн, совет власын үҫтереүгә һәм нығытыуға ҙур өлөш индергән өсөн;
  • социализмды һәм коммунизмды төҙөүҙә ҙур ҡаҙаныштар өсөн ;
  • халыҡ хужалығы үҫешендә, фән һәм мәҙәниәт өлкәләрендә ҙур ҡаҙаныштар өсөн;
  • Совет дәүләтенең дошмандары менән алыштарҙа күрһәткән айырыуса ҡаһарманлыҡ һәм батырлыҡ өсөн;
  • СССР-ҙың оборона ҡеүәтен нығытыуҙа ҡаҙаныштар өсөн;
  • айырыуса һөҙөмтәле дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрлек өсөн;
  • Советтар Союзы һәм башҡа дәүләттәр халыҡтары араһында һәр яҡлап дуҫлыҡ бәйләнештәрен үҫтереүгә һәм тәрәнәйтеүгә, халыҡ-ара тыныслыҡты нығытыуға йүнәлтелгән әүҙем эшмәкәрлек өсөн.

Октябрь Революцияһы ордены түштең һул яғында, Ленин орденынан һуң, урынлаштырыла. Октябрь революцияһы ордены бүләкләнеүсенең вафатынан һуң ғаиләлә ҡала[1]

Ордендың һүрәтләнеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Октябрь Революцияһы орденында Октябрь революцияһы ордены менән бүләкләнгән «Аврора» крейсеры

Октябрь Революцияһы ордены көмөш бишмөйөш фонындагы алтын менән ялатылған, ҡыҙыл эмаль менән ҡапланған биш мөйөшлө йондоҙҙан ғибәрәт. Бишмөйөшлө эмалле йондоҙҙоң өҫкө өлөшөндә ҡыҙыл эмаль менән ҡапланған ике юллыҡ «ОКТЯБРЬСКАЯ РЕВОЛЮЦИЯ» яҙыуы менән байраҡ һүрәтләнгән. Йондоҙҙоң уртаһында «Аврора» крейсеры төшөрөлгән көмөш бишмөйөш урынлашҡан. Бишмөйөш төрлө төҫтәр менән оксидланған. Ордендың аҫҡы өлөшөндә ураҡ менән сүкеш өҫтән беркетелеп ҡуйылған.

Орден көмөштән эшләнгән. Ордендың аҫҡы өлөшөндә урынлаштырылған ураҡ менән сүкеш ЗлСрПдМ-375-100-38 алтын-көмөш-палладий-баҡыр иретмәһенән эшләнгән. Ураҡ менән сүкештә саф алтын күләме — 0,187+ 0,07 грамм, саф көмөш күләме — 0,05+ 0,02 грамм, палладийҙың күләме — 0,019+0,02 грамм. Тотошлай орденда (1975 йылдың 18 йылдың сентябренә ҡарата) көмөш миҡдары — 27,49± 1,447 грамм, алтын миҡдары — 0,21 грамм. Ордендың дөйөм ауырлығы — 31,0±1,9 грамм.

Эмалле йондоҙҙоң ҡапма-ҡаршы остары араһында — 43 миллиметр. Йондоҙҙоң үҙәгенән ниндәй ҙә булһа йондоҙ түбәһенә тиклем алыҫлығы — 22 миллиметр.

Орден элмәк һәм дүңгәләк ярҙамында бишмөйөш колодка менән тоташтырыла, колодка 24 миллиметрлыҡ ҡыҙыл төҫтәге ебәк муар таҫма менән ҡапланған. Таҫманың уртаһында — биш тар зәңгәр төҫтәге буйҙар.

Наградаларҙы тапшырыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тәүге наградалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1-се һанлы Октябрь Революцияһы ордены менән — герой-ҡала Ленинград, 2-се һанлы — герой-ҡала Мәскәү бүләкләнгән. Бүләкләү тураһында указға 1967 йылдың 4 ноябрендә ҡул ҡуйыла. 1967 йылдың 19 декабрендә орден менән — РСФСР, ә 1967 йылдың 22 декабрендә Украин ССР-ы бүләкләнә.

1968 йылдың 22 февралендә 5-се һанлы орден менән «Аврора» крейсеры бүләкләнә[2]. Ошо уҡ көндә Октябрь Революцияһы ордены менән тәүге тапҡыр 16 хәрби етәксеһе бүләкләнә: И. Х. Баграмян, А М. Василевский, К. А. Вершинин, Н. Н. Воронов, Ф. И. Голиков, С Г. Горшков, А И. Еременко, Г. К. Жуков, И. С. Конев, Н. И. Крылов, К. А. Мерецков, К. С. Москаленко, К. К. Рокоссовский, В. Д. Соколовский, С К. Тимошенко, В И. Чуйков.

Барыһы 106 462 бүләкләү башҡарыла.

Һуңғы награда[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һуңғы тапҡыр Октябрь Революцияһы ордены менән бүләкләү СССР-ҙың Президенты Михаил Горбачевтың 1991 йылдың 21 декабрендәге указына ярашлы үткәрелә. 106 462-се һанлы Октябрь Революцияһы ордены Ҡаҙағстан тау-геология экспедицияһы начальнигы Айтмагамбәт Ойнарбаевҡа тапшырыла[3][4].

Ике орден кавалерҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

СССР маркаһы, 1968 йыл

Октябрь Революцияһы ордены менән ҡабаттан бүләкләү бик һирәк була. 22 кеше ике тапҡыр Октябрь Революцияһы ордены менән бүләкләнгән:

  • Hero of Socialist Labor medal.png Бещев Борис Павлович (1903—1981) — СССР-ҙың юлдар бәйләнештәре министры (15 июль 1973; 14 ғинуар 1977)
  • Hero of the Soviet Union medal.pngHero of the Soviet Union medal.pngHero of the Soviet Union medal.pngHero of the Soviet Union medal.pngHero of Socialist Labor medal.png Брежнев  Леонид Ильич (1906—1982) — КПСС-тың Үҙәк Комитеты Генераль секретары (14 март 1979; 18 декабрь 1980)
  • Ветлицкий Вячеслав Федорович (1915—1992) — КПСС-тың Куйбышев өлкә комитетының 2-се секретары (25 август 1971; 29 декабрь 1973)
  • Hero of Socialist Labor medal.png Владимиров Николай Терентьевич (1920—1997) — Липецк өлкәһенең Грязин районы «Рәсәй» совхозы директоры (11 декабрь 1973; 26 май 1981)
  • Галицкий Валентин Николаевич (1910—2007) — Главмосстрой начальнигы 1-се урынбаҫары (25 август 1971; 29 декабрь 1973)
  • Гилашвили Павел Георгиевич (1918—1994) — Грузин ССР-ының Юғары Советы Президиумының рәйесе (27 август 1971; 10 март 1976)
  • Гордеев Анатолий Афанасьевич (1911—1979) — Горький машиналар төҙөү заводының баш инженеры (1949—1979) (26 апрель 1971; 29 март 1976)
  • Hero of Socialist Labor medal.png Дәүләтшина Миңғәләм Зайни ҡыҙы (1922—1992) — Ырымбур өлкәһенең Грачевка районы Коминтерн исемендәге тоҡомсолоҡ заводы һауынсыһы (8 апрель1971; 14 февраль 1975)
  • Hero of Socialist Labor medal.png Зубков Дмитрий Петрович (1911—2006) — СССР-ҙың аҙыҡ-түлек сәнәғәте министрлығының Фрунзе исемендәге сөгөлдөр совхозының өлкән агрономы (8 апрель 1971, 10 декабрь 1973)
  • Илларионов Игорь Вячеславович (1913—2008) — генерал-полковник (24 август 1973; 19 февраль 1986)
  • Ковалев Анатолий Гаврилович (1923—2002) — СССРР-ҙың сит ил эштәре министры урынбаҫары (22 октябрь 1971; 27 декабрь 1977)
  • Hero of Socialist Labor medal.png Котин Жозеф Яковлевич (1908—1979) — ауыр танкылар һәм тракторҙар конструкторы (25 октябрь 1971; 8 октябрь 1975)
  • Меримский Виктор Аркадьевич (1919—2003) — генерал-полковник (21 февраль 1974; 6 май 1982)
  • Мозговой Иван Константинович (1928) — Донецк өлкәһенең Амвросиевск районы «Знамя Ленина» колхозы тракторсыһы (8 апрель 1971; 8 декабрь 1973)
  • Павлов Владимир Яковлевич (1923—1998) — Венгрияла СССР-ҙың ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсеһе (25 август 1971; 27 декабрь 1977)
  • Hero of Socialist Labor medal.png Северный Андрей Борисович (1913—1987) — астроном, СССР-ҙың Фәндәр академияһы академигы (20 июнь 1971; 17 сентябрь 1975)
  • Сизов Леонид Георгиевич (1931—2005) — Красноярск крайкомының 2-се секретары (25 август 1971; 10 март 1976)
  • Туманов Иосиф Михайлович (Туманишвили) (1909—1981) — СССР-ҙың халыҡ артисы (25 май 1975; 14 ноябрь 1980)
  • Ховрин Николай Иванович (1922—2008) — адмирал, СССР-ҙың Хәрби диңгеҙ флотының Ҡара диңгеҙ флоты командующийы, СССР (21 февраль 1974; 19 февраль 1986)
  • Хоробрых Иван Михайлович (1920—2009) — Омск өлкәһенең «Северо-Любинский» дәүләт тоҡомсолоҡ заводы комбайнсыһы (8 апрель 1971; 23 декабрь 1976)
  • Hero of Socialist Labor medal.png Щербицкий Владимир Васильевич (1918—1990) — Украина компартияһы Үҙәк Комитетының 1-се секретары, (16 февраль 1978; 4 март 1982)
  • Ямковой Борис Ефремович (1918—1991) — адмирал (21 февраль 1974; 27 декабрь 1982)

Халыҡ-ара эшмәкәрҙәренә наградалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

СССР маркаһы, 1971 йыл

Октябрь Революцияһы ордены менән халыҡ-ара коммунистик хәрәкәте вәкилдәре бүләкләнгән:

  • Макс Рейман (ГФР; 30 октябрь 1968)
  • Викторио Кодовилья (Аргентина; 7 февраль 1969)
  • Арагон Луи (Франция; 2 октябрь 1972)
  • Херонимо Арнедо Альварес (Аргентина; 13 октябрь 1972)
  • Халит Багдаш (Сүриә; 14 ноябрь 1972)
  • Луис Карлос Престес (Бразилия, 2 ғинуарҙа 1973)
  • Родней Арисменди (Уругвай; 20 март 1973)
  • Войцех Ярузельский (Польша, 9 октябрь 1973)
  • Петр Ярошевич (Польша, 7 октябрь 1974)
  • Зенон Новак (Польша, 24 ғинуар 1975)
  • Фабио Гробарт (Куба; 1975 29 август)
  • Генри Уинстон (АҠШ; 1 апрель 1976)
  • Хильберто Виейра (Колумбия; 4 апрель 1976)
  • Жорж Сеги (Франция; 16 март 1977)
  • Иосип Броз Тито (Югославия; 16 август 1977)
  • Hero of the Soviet Union medal.png Эрих Хонеккер (ГДР; 24 август 1977)
  • Эдвард Герек (Польша, 5 ғинуар 1978)
  • Hero of the Soviet Union medal.png Густав Гусак (Чехословакия; 9 ғинуар 1978)
  • Тон Дык Тханг (Вьетнам; 18 август 1978)
  • Менгисту Хайле Мариам (Эфиопия; 27 октябрь 1980)
  • Николае Чаушеска (Румыния; 25 ғинуар 1983)
  • Гастон Плиссонье (Франция; 8 июль 1983)
  • Исмаил Билен (Төркиә; 15 октябрь 1983)
  • Яблоньский Генрик (Польша; 26 декабрь 1984)
  • Хесус Фариа (Венесуэла; 26 июнь 1985)
  • Hero of the Soviet Union medal.png ТОдор Живков (Болгария, 5 сентябрь 1986)
  • Луис Корвалан (Чили, 12 сентябрь 1986)
  • Hero of the Soviet Union medal.png Янош Кадар (Венгрия, 25 май1987)
  • Алессандро Натта (Италия; 6 ғинуар 1988)
  • Юмжагийн Цеденбал (Монголия)

Тораҡ пункттарға наградалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Статут и описание ордена, Указ Президиума Верховного Совета СССР от 31 октября 1967 г.
  2. Колесников Г. А., Рожков А. М. Ордена и медали СССР. — Мн.: Народная асвета, 1986. — С. 26.
  3. Советская Россия. Орден имени Революции
  4. Последний кавалер ордена Октябрьской Революции, лауреат Государственной премии Ойнарбаев Айтмагамбет.
  5. Лиепая // Советский Энциклопедический Словарь / редколл., гл. ред. А. М. Прохоров. 4-е изд. М., «Советская энциклопедия», 1986. стр.710

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Колесников Г. А., Рожков А. М. Ордена и медали СССР. — М.: Воениздат, 1983.
  • Сборник законодательных актов о государственных наградах СССР. — М., 1984.
  • Гребенникова Г. И., Каткова Р. С. Ордена и медали СССР. — М., 1982.
  • Шишков С. С., Музалевский М. В. Ордена и медали СССР. — Владивосток, 1996.
  • Горбачёв А. Н. Многократные кавалеры орденов СССР. — М., 2006.
  • Горбачёв А. Н. 10 000 генералов страны. — М., 2007.

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]