Харьков

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Ҡала
Харьков
укр. Харків Kharkiv montage (2015).png
Флаг[d] Герб[d]
Флаг Герб
Ил

Украина

Координаталар

50°00′00″ с. ш. 36°14′00″ в. д.HGЯO

Мэр

Кернес Геннадий Адольфович

Майҙаны

350 км²

Рәсми теле

Украин теле

Халҡы

1 452 887 кеше (2015)

Сәғәт бүлкәте

UTC+2, йәйге UTC+3

Телефон коды

+380 57(2)

Почта индексы

61000-61499

Рәсми сайт

city.kharkov.ua

Харьков (Украина)
Харьков
Харьков

Харьков (укр. Харків) — Украиналағы ҡала. Харьков өлкәһенең административ үҙәге.

Украинала кеше һаны буйынса икенсе ҡала. СССР тарҡалғанға тиклем Мәскәү һәм Санкт-Петербургтан ҡалышып, танк, трактор, турбиналар төҙөү буйынса икенсе урында[1] индустрия, фән һәм транспорт үҙәге булараҡ өсөнсө урында булған ҡала булҡан[2] . XX быуаттың икенсе яртыһында — Көньяҡ-Көнсығыш Европаның төп транспорт магистрале була[3].

Ҡалаға нигеҙ 1654 йылдар тирәһендә һалынған [4] . Элек был урында Харьков тигән боронғо рус ҡаласығы булған, XI быуатта ҡыпсаҡтарҙың Шарукань ҡаласығы йәки V быуатта һундарҙың Харька ҡаласығы булған[5][6] тигән фараздар бар.

1917 йылдың декабренән 1918 йылдың ғинуарына тиклем Украина Халыҡ Республикаһы Советының, 1918 йылдың февраль – мартында Донецк – Кривой Рог республикаһының, 1919 йылдан 1934 йылға тиклем Украина Совет Социалистик Республикаһының беренсе баш ҡалаһы була.

Ҡалала 142 фәнни-тикшеренеү институты [7][8], 45 юғары уҡыу йорто, шул иҫәптән Харьков университеты (1805 йылда нигеҙләнгән) һәм Харьков пилитехник университеты (1885 йылда нигеҙләнгән)[9]; 16 музей[10], ҡала картиналар галереяһы[9], 6 дәүләт театры[9], 80 китапхана[9] эшләй.

Ҡала Ленин (1970) Һәм Октябрь Революцияһы ордендары (1983) менән наградланған. Ҡаланың Европа Советынан алған наградалары бар (2010)[11]). 2013 йылдың 8 июлендә Харьков «хәрби дан ҡалаһы» (Украина тарихында беренсе тапҡыр)[12] исемен ала.

2012 йылда, Украинала беренселәрҙән булып, футбол буйынса Европа чемпионатын ҡабул итә.


Физик-географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡала Рәсәй урта һыҙаты ҡалыҡыулығының көньяғында урынлашҡан. Ҡалала Харьков, Лопань, Уды, Немышля, Алексеевка, Саржинка, Очеретянка, Роганка, Студенок йылғалары бар. Диңгеҙ кимәленән уртаса бейеклеге — 135 м. Иң юғары нөктәһе 205 м, иң түбән нөктәһе — 94. Ҡаланың рельефы тигеҙ түгел. Ҡалаың агломерацияһы бар.


Харьковтан яҡындағы ҡалаларға тиклем ара (автомобиль юлдары буйлап)[13]
Санкт-Петербург Санкт-Петербург ~ 1411 км.
Белоруссия Минск ~ 986 км.
Украина Сумы ~ 189 км.
Мәскәү Мәскәү ~ 749 км.
Рәсәй флагы Орёл ~ 375 км.
Рәсәй флагы Белгород ~ 78 км.
Воронеж Воронеж ~ 393 км.
Рәсәй флагы Старый Оскол ~ 245 км.
Украина Полтава ~ 147 км.
Украина Киев ~ 495 км.
Украина Львов ~ 1049 км.
Роза ветров
Украина Луганск ~ 350 км.
Рәсәй флагыВолгоград ~ 839 км.
Украина Днепропетровск ~ 234 км.
Украина Одесса ~ 704 км.
Украина Запорожье ~ 307 км.
Украина Мелитополь ~ 426 км.
Рәсәй флагы/Украина Симферополь ~ 671 км.
Украина Донецк ~ 311 км.
Ростов-на-Дону Ростов-на-Дону ~ 489 км

Климат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Харьков уртаса климат бүлкәтендә урынлашҡан. Харьковта климаты уртаса – континенталь, ҡыш сағыштырмаса йомшаҡ һәм оҙайлы, йәй ваҡыты менән ҡоро килә.

  • Уртаса йыллыҡ температуры — +8,1 C°
  • Уртаса йыллыҡ ел тиҙлеге — 3,9 м/с
  • Уртаса йыллыҡ һауа дымлылығы — 74 %
Ҡала климаты
Күрһәткес Ғин Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Йыл
Абсолют максимум, °C 11,0 14,6 21,8 30,5 34,5 36,8 37,6 39,8 33,7 29,3 20,3 13,4 39,8
Уртаса максимум, °C −2,2 −1,6 4,3 14,0 20,8 24,3 26,4 25,7 19,4 12,0 3,6 −1,1 12,1
Уртаса температура, °C −4,6 −4,5 0,7 9,2 15,6 19,3 21,3 20,3 14,4 7,9 0,9 −3,5 8,1
Уртаса минимум, °C −7 −7,3 −2,4 4,6 10,3 14,2 16,2 14,9 9,8 4,3 −1,5 −5,9 4,2
Абсолют минимум, °C −35,6 −35 −32,2 −13,1 −6 −1,1 5,7 1,2 −4,8 −10,7 −22,6 −31,4 −35,6
Яуым-төшөм нормаһы, мм 36 33 32 34 50 61 60 42 47 44 41 36 516
Сығанаҡ: Погода и климат погода в Харькове (архив температур)


Эске бүленеш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡала 9 районға бүленә:

  • Биҫтәһе районы
  • Индустриаль районы
  • Киев районы
  • Мәскәү районы
  • Немышля районы
  • Основа районы
  • Һалҡын Тавы районы
  • Шевченко районы
  • Яңы Бавария районы

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]